धमतरी, 24 मईमासः (हि.स.)।

जिले भू-जलसंरक्षणस्य जलप्रबन्धनस्य च सुदृढाधारं प्रदातुं प्री-मानसून् २०२६ अन्तर्गतं भू-जलस्तरमापन-अभियानम् आरभ्यते। ग्रामीण विकास मंत्रालय इत्यस्य निर्देशानुसारं २५ मईतः १५ जूनपर्यन्तं जिले ग्रामपञ्चायतेषु जलदूत-मोबाइल्-ऐप् माध्यमेन भू-जलस्तरस्य वैज्ञानिक-दत्तांश-संग्रहणं क्रियिष्यते। अभियानः कलेक्टर् अबिनाश मिश्रा इत्यस्य निर्देशनस्य तथा जिला पंचायत धमतरी मुख्यकार्यपालनाधिकारी गजेन्द्र सिंह ठाकुर इत्यस्य मार्गदर्शनस्य अन्तर्गतं सञ्चालितः भविष्यति।

अस्य विशेष-अभियानस्य अन्तर्गतं ग्रामपञ्चायतेषु चयनितानां मुक्तकूपानां मापनं क्रियिष्यते, येन जिले भू-जलस्य वास्तविकस्थितेः आकलनं कर्तुं शक्येत। प्राप्तदत्तांशानां उपयोगः भविष्यकालीन-जलसंरक्षण-योजनासु, पेयजलव्यवस्थायां तथा सिञ्चनप्रबन्धनस्य रणनीतिनिर्माणे च क्रियिष्यते।

ग्रामीण विकास मंत्रालय द्वारा प्रकाशित-मार्गदर्शिकानुसारं भू-जलस्तरमापनं पूर्णतया वैज्ञानिकेन समरूपेण च विधिना क्रियिष्यते। निर्देशाः दत्ताः सन्ति यत् चयनितानां सर्वेषां मुक्तकूपानां मापनं एकस्मिन्नेव दिने क्रियेत, येन दत्तांशेषु समानता स्थिरा तिष्ठेत्। सहैव एतदपि सुनिश्चितं क्रियिष्यते यत् मापनात् प्रायः १०-१२ घण्टाः पूर्वं सम्बन्धितकूपात् जलस्य निष्कासनं उपयोगो वा न क्रियेत, येन वास्तविकः जलस्तरः अभिलेखितुं शक्येत।

मापनार्थं केवलं मीजरिंग्-टेप् इत्यस्य उपयोगः क्रियिष्यते। यदि कूपस्य मुण्डेरतः (पैरापेट्) मापनं क्रियते तर्हि अन्तिम-जलस्तरनिर्णयसमये तस्य ऊर्ध्वता न्यूनीकृत्य वास्तविक-गाम्भीर्यं अभिलेखितं भविष्यति।

जिले अभियानस्य सफल-सञ्चालनार्थं पञ्चायत-सचिवानां, रोजगार-सहायकानां तथा मैदानी-अमलस्य कृते तकनीकी-प्रशिक्षणं आवश्यक-मार्गदर्शनं च प्रदत्तम् अस्ति। जिला-प्रशासनस्य मतम् अस्ति यत् समयबद्धं सटीक-दत्तांश-संग्रहणं भविष्ये जलसंकटस्य समाधानार्थं तथा जलसंरक्षण-योजनानां प्रभावी-क्रियान्वयनार्थं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वक्ष्यति।

शुष्ककूपाः अपि समावेश्यन्ते : अभियाने शुष्ककूपाः अपि समावेश्यन्ते। एतादृशेषु प्रकरणेषु जलस्तरस्य स्थाने कूपस्य कुलगाम्भीर्यं अभिलेखितं भविष्यति। प्रथमवर्षसत्रतः२०२६ आरभ्य जलदूत-दूरवाणीउपागमे “कूपस्य कुलगाम्भीर्यम्” इति नामकः नवीनः पैरामीटरः अपि योजितः अस्ति, येन भू-जलसंरचनायाः विस्तृत-विश्लेषणं सम्भवं भविष्यति।

दत्तांशस्य पारदर्शितां सत्यापनं च सुनिश्चितं कर्तुं मापनसमये छायाचित्रग्रहणम् अनिवार्यं कृतम् अस्ति। छायाचित्रे मीजरिंग्-टेप् स्पष्टतया दृश्यते इति आवश्यकं भविष्यति, येन मापनस्य प्रमाणिकता स्थिरा तिष्ठेत्। पञ्चायत-स्तरीय-कर्मचारिभ्यः ऐप् मध्ये अभिलेखनीयस्य प्रत्येकविवरणस्य सावधानीपूर्वकं सत्यापनं कर्तुं निर्देशाः दत्ताः सन्ति।

गजेन्द्र सिंह ठाकुर उक्तवान् यत् जलदूत-मोबाइल्-ऐप माध्यमेन भू-जलस्तरमापनस्य कार्यं गम्भीरतया पारदर्शितया च क्रियिष्यते। सर्वाभ्यः ग्रामपञ्चायतेभ्यः निर्धारितमानकानां पालनं कृत्वा चयनितकूपानां मापनं एकस्मिन्नेव दिने कर्तुं तथा मापनात् पूर्वम् आवश्यकसावधान्यः सुनिश्चिताः कर्तुं निर्देशाः दत्ताः सन्ति। तेन उक्तं यत् भू-जलसंरक्षणं वर्तमानसमये महान् आवश्यकता अस्ति, अयं अभियानः च भविष्यकालीन-जलप्रबन्धन-योजनानां कृते सुदृढाधारं निर्मास्यति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani