- मालाखेड़ी, पचमढ़ी, मढ़ई इत्येषां कौषेरकेंद्रेभ्यः सहस्रं कृषकेभ्यो लाभः

भोपालम्, 25 मईमासः (हि.स.)।मध्य प्रदेश इत्यस्मिन् रेशम-उद्योगः नूतनां पहिचानं प्राप्नोति। प्रदेशस्य नर्मदापुरम जनपदेन रेशमोत्पादने समग्रप्रदेशे स्वकीयां विशिष्टपहिचानं निर्मितम्। जनपदे मलबरी, टसर, ईरी तथा मूंगा — एतेषां चतुर्णां प्रकाराणां रेशमोत्पादनं क्रियते। नर्मदापुरम प्रदेशस्य प्रथमः जनपदः अस्ति, यत्र चतुर्णां प्रकाराणां रेशमस्य उत्पादनं भवति।

जनसम्पर्काधिकारी लक्ष्मण सिंह सोमवासरे अवदत् यत् नर्मदापुरम जनपदस्य रेशमीवस्त्राणि अधुना [Flipkart](https://www.flipkart.com?utm_source=chatgpt.com) तथा [Amazon India](https://www.amazon.in?utm_source=chatgpt.com) इत्यादिषु ई-कॉमर्स-मञ्चेष्वपि विक्रयन्ते।

मालाखेड़ी अभवत् रेशमोत्पादनस्य प्रमुखकेन्द्रम्

जनसम्पर्काधिकारी अवदत् यत् जनपदस्य मुख्यं रेशमकेन्द्रं मालाखेड़ी सिल्क-कैम्पस-इत्यत्र सञ्चालितम् अस्ति। अत्र “फार्मतः फेब्रिकपर्यन्तम्” सम्पूर्णा प्रक्रिया सम्पद्यते। वर्षे २०२५ तमे मालाखेड़ीकेन्द्रे ७४२ किलोग्राम् मलबरी-रेशमसूत्रोत्पादनं जातम्। अत्र ३२ महिलाभ्यः ५.७८ लक्षरूप्यकाणां पारिश्रमिकं प्रदत्तम्, यदा ४१५ किलोग्रामसूत्रस्य ट्विस्टिंग-कार्ये १० महिलाभ्यः २.५० लक्षरूप्यकाणि प्राप्तानि। मालाखेड़ी मध्ये मध्यप्रदेशस्य प्रथमा ‘ककून मण्डी’ सञ्चाल्यते। अत्रतः १३,७८१ किलोग्राम् ककूनः पश्चिमबङ्ग-कर्नाटकयोः व्यापारिभ्यः प्रेषितः, येन कृषकाणां ५१.९९ लक्षरूप्यकाणां आयः अभवत्। मालाखेड़ी-केन्द्रे निर्मिताः ‘प्राकृत’ ब्राण्डस्य साड्यः परिधानानि च प्रदर्शनीगृहेषु विक्रीयन्ते।

पचमढ़ी-मढ़ई-क्षेत्रयोः विस्तारः

तेन उक्तं यत् पचमढ़ी रेशमकेन्द्रे ५ एकड् क्षेत्रे मूंगा-रेशमस्य वृक्षारोपणं कृत्वा ५०० ककूनोत्पादनं क्रियते, यदा मढ़ई रेशमोत्पादनकेन्द्रं ‘सिल्क-टूरिज्म’ रूपेण विकसितं क्रियते। अत्र पर्यटकाः रेशमपालनस्य प्रक्रियां द्रष्टुं आगच्छन्ति।

जनपदे २८ केन्द्राणि सक्रियाणि

तेन उक्तं यत् नर्मदापुरम जनपदे समग्रतया १६ मलबरी-रेशमकेन्द्राणि तथा १२ टसर-रेशमकेन्द्राणि सक्रियतया कार्यं कुर्वन्ति। एतेषु सहस्रशः कृषकाः स्थानीयमहिलाश्च सम्बद्धाः भूत्वा आत्मनिर्भराः भवन्ति। वर्षे २०२५ तमे जनपदे मलबरी-रेशमककूनोत्पादनं १५,४२६.५ किलोग्राम् आसीत्, येन २५५ हितग्राहिणः लाभान्विताः। टसर-ककूनोत्पादने गतवर्षस्य अपेक्षया २.६८ लक्षकिलोग्रामपरिमिता वृद्धिः अभवत्।

रेशमसूत्रेण औषधान्यपि निर्मीयन्ते

मालाखेड़ी रेशमविकासकेन्द्रे अधुना रेशमसूत्रेण औषधानि चिकित्सकीयउत्पादनानि च निर्मीयन्ते। फाई ब्रोहित कंपनी तथा सरदार वल्लभ भाई पटेल पॉलिटेक्निक कॉलेज इत्येताभ्यां सह अनुबन्धं कृत्वा अत्र चूर्णम्, क्रीम, सेरी-बैण्डेज् तथा सिजेरियन-बैण्डेज निर्मीयन्ते।

महिलासशक्तीकरणे विशेषबलम्

रेशमकेन्द्राणां पुनःसञ्चालनात् महिलाभ्यः रोजगारस्य नूतनाः अवसराः प्राप्ताः। येन ‘लखपति दीदी’ इत्यस्याः संख्यायामपि वृद्धिः भविष्यति। नर्मदापुरस्य एषा उपलब्धिः ‘आत्मनिर्भर भारत अभियानम्’ अधिकं सुदृढं करोति तथा जनपदस्य अर्थव्यवस्थायाः नूतनां गतिं प्रददाति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani