-लोकसभा अध्यक्षः केंद्रीय विधानसभायाः कार्यवाहीनां 89 खंडानां त्रैमासिक पत्रिकायाः ‘विधान-चेतना’ इत्यस्याः प्रवेशांकस्य अकरोत् लोकार्पणम्

नवदिल्ली, 28 मईमासः (हि.स.)।

लोकसभाध्यक्षः ओमबिरला उक्तवान् यत् भारतस्य लोकतन्त्रम् विश्वस्य कृते मार्गदर्शकरूपेण कार्यं करोति। एतत् स्वस्य संवादसहभागितायाः संवैधानिकमूल्यानां च समृद्धपरम्पराभिः वैश्विकस्तरे राष्ट्राणि प्रेरयति।

दिल्लीविधानसभायाः ऐतिहासिककक्षे गुरुवासरे केन्द्रीयविधानसभायाः (१९२४-१९३०) कार्यवाहीनां नवाशीतितमखण्डानां त्रैमासिकपत्रिकायाः ‘विधानचेतना’ इत्यस्य प्रथमाङ्कस्य च लोकार्पणावसरे सः एतानि विचाराणि प्रकटितवान्।

अयं कार्यक्रमः दिल्लीविधानसभाध्यक्षस्य विजेन्द्र गुप्तस्य अध्यक्षतायाम् आयोजितः यस्मिन् संसदीयकार्यमन्त्री अल्पसंख्यककार्यमन्त्री च किरेन रिजिजू अपि सहभागी अभवत्। अस्मिन् अवसरे दिल्लीविधायिकाकार्यमन्त्री प्रवेश साहिब सिंह, दिल्लीविधानसभायाः उपाध्यक्षः मोहन सिंह बिष्टः, विधायकाः, दिल्लीविश्वविद्यालयस्य अनेकाः प्राध्यापकाः शिक्षकाः च उपस्थिताः आसन्।

लोकसभाध्यक्षः कार्यक्रमं सम्बोधयन् अस्य विषयस्य विशेषमहत्त्वं प्रतिपादितवान् यत् लोकतान्त्रिकसंस्थानां वास्तविकशक्तिः जागरूकसंवादे तथ्याधारितचर्चायाम् सक्रियजनभागीदारी च निहिता अस्ति। तेन उक्तं यत् भाविपीढिषु लोकतान्त्रिकचेतनायाः सुदृढीकरणार्थं भारतस्य संसदीयविरासतायाः संरक्षणं गहनाध्ययनं च अत्यन्तावश्यकम् अस्ति।

लोकसभाध्यक्षः उक्तवान् यत् दिल्लीविधानसभायाः एतत् ऐतिहासिकभवनं भारतस्य लोकतान्त्रिकचेतनायाः संसदीयपरम्पराणां स्वातन्त्र्यसंग्रामस्य च जीवत्प्रतीकं गौरवशालिनी विरासताश्च अस्ति। अस्य परिसरस्य ऐतिहासिकमहत्त्वं स्मारयन् तेन उक्तं यत् एतत् भवनं भारतस्य संसदीयलोकतन्त्रस्य प्रारम्भिककालखण्डस्य साक्षी अभवत्। एतत् तादृशम् ऐतिहासिकमञ्चम् आसीत् यत्र देशस्य स्वातन्त्र्यसेनान्यः महान् राष्ट्रियनेतारः च प्रतिनिधित्वनागरिकाधिकारस्वशासनानां कृते स्वीयाः मुखराः संवैधानिकमाङ्गल्यः प्रस्तुतवन्तः।

केन्द्रीयविधानसभायाः प्रथमभारतीयाध्यक्षस्य विट्ठलभाई पटेलस्य अतुलनीययोगदानं स्मारयन् बिरला उक्तवान् यत् तेन संसदीयशिष्टाचारस्य निष्पक्षतायाः अध्यक्षपदस्य गरिमायाश्च दृढा आधारशिला स्थापिता। औपनिवेशिकशासनस्य अत्यन्तकठिनकाले महता दबावेन च परिवेष्टिते समये अपि पटेल महोदयेन अस्याः विधायिकासंस्थायाः स्वायत्तता प्रतिष्ठा च अक्षुण्णा रक्षिता। तस्य एतत् योगदानं देशव्यापिनः पीठासीनाधिकारिणः विधिनिर्मातारः च सदा प्रेरयिष्यति।

लोकसभाध्यक्षः दृढतया उक्तवान् यत् केवलं तर्कगाम्भीर्यतथ्याधारितचर्चा एव लोकतान्त्रिकसंस्थानां गरिमां सुरक्षितां कर्तुं सार्वजनिकविश्वासं च सुदृढं कर्तुं शक्नोति। तेन उक्तं यत् भारतस्य लोकतान्त्रिकसंस्कृतेः मूलाधारः सदा चर्चा सामान्यसम्मतिः गहनविमर्शश्च आसीत्। अतः संसदः राज्यविधानसभाः च सदा देशस्य जनतायाः आकाङ्क्षाणां प्रतिनिधित्वं कुर्वन्ति सर्वोच्चमञ्चरूपेण स्थिताः भवितुमर्हन्ति।

केन्द्रीयविधानसभायाः कार्यवाहीनां प्रकाशनं ऐतिहासिकपदमिति वर्णयन् बिरला आशां व्यक्तवान् यत् एषः संकलनग्रन्थः आगामिसंततीनां कृते लोकतान्त्रिकमूल्यानां संसदीयमर्यादानां च मार्गदर्शकदीपस्तम्भरूपेण कार्यं करिष्यति। त्रैमासिकप्रकाशनस्य ‘विधानचेतना’ इत्यस्य प्रशंसां कुर्वन् बिरला तम् अत्यन्तमहत्त्वपूर्णं बौद्धिकप्रयत्नं निरूपितवान् यः संसदीयअध्ययनविधायिकाशोधलोकतान्त्रिकजागरूकतां च अधिकं सशक्तां करिष्यति।

संसदीयकार्यमन्त्री अल्पसंख्यककार्यमन्त्री च किरेन रिजिजू कार्यक्रमं सम्बोधयन् उक्तवान् यत् यदि विधायिकासंस्थाः दुर्बलाः भविष्यन्ति तर्हि लोकतन्त्रमपि दुर्बलं भविष्यति। संसदः विधानसभानां च गरिमारक्षणं प्रत्येकस्य जनप्रतिनिधेः सामूहिकदायित्वम् अस्ति। तेन उक्तं यत् दिल्लीविधानसभायाः इतिहासः स्वयं संसदः इतिहासेन सह गाढतया सम्बद्धः अस्ति यतः एतत् भवनं कदाचित् केन्द्रीयविधानसभारूपेण कार्यरतं आसीत् तथा भारतस्य संसदीययात्रायां विशेषस्थानं धारयति। तेन उक्तं यत् यद्यपि दिल्ली पूर्णराज्यं नास्ति तथापि राष्ट्रियराजधानीरूपेण स्थितत्वात् दिल्लीविधानसभायाः संस्थागतभूमिका अत्यन्तमहत्त्वपूर्णा अस्ति।

दिल्लीविधानसभाध्यक्षः विजेन्द्र गुप्तः उक्तवान् यत् संसदीयकार्यवाह्यः कस्यापि युगस्य वास्तविकस्थितीनां राष्ट्रस्य स्थितेः च अवगमनस्य सर्वाधिकप्रामाणिकमाध्यमं भवन्ति। तेन उक्तं यत् वर्ष १८५७ तमस्य क्रान्तेः चेतनायाः दिल्लीमध्ये विशेषस्थानम् अस्ति अतः अयं कार्यक्रमः ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यन्तमहत्त्वपूर्णः भवति। वर्ष १९२४ तः १९३० पर्यन्तं विधायिकाकार्यवाहीनां संकलनप्रकाशनयोः उल्लेखं कुर्वन् तेन केन्द्रीयविधानसभायाः अनेकाः ऐतिहासिकघटनाः स्मारिताः। विजेन्द्र गुप्तेन सूचना दत्ता यत् वर्तमानायाः ऐतिहासिकप्रपत्रीकरणपरियोजनायाः अन्तर्गतं अद्यावधि ४०७ सभासम्बद्धानां प्रायः द्वात्रिंशत्सहस्रसंसदीयप्रश्नानां संकलनं कृतम् अस्ति तथा दीर्घकालिकलक्ष्यरूपेण प्रायः पञ्चलक्षविधायिकाअभिलेखानां शोधसार्वजनिकप्रयोगयोः कृते संरक्षणं करणीयम् अस्ति।

मन्त्री प्रवेश साहिब सिंहः उक्तवान् यत् यदा प्रामाणिकदस्तावेजाः तथ्यांश्च जनतायाः पुरतः आगच्छन्ति तदा इतिहासस्य विकृतिकरणं कर्तुं कोऽपि न शक्नोति। तेन उक्तं यत् दीर्घकालपर्यन्तम् उपेक्षिताः विस्मृताश्च अभिलेखाः कार्यवाह्यः च अधुना व्यवस्थितरूपेण पुनः संस्थाप्य राष्ट्रस्य समक्षं प्रस्तुताः क्रियन्ते। तेन उक्तं यत् सेठ फतेह चन्देन केवलम् एकादशमासेषु द्वाविंशत्यधिकैकविंशतिएकडभूमिक्षेत्रे निर्मितम् एतत् ऐतिहासिकभवनम् अद्वितीयस्थापत्यसंस्थागतविरासतारूपेण अद्यापि दृढतया स्थितम् अस्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani