ज्योतिर्मठः, 28 मईमासः (हि.स.)।

भारत-तिब्बत-सीम्नः समीपे स्थितं सामरिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं नीतीघाटीक्षेत्रं पुनरपि राष्ट्रियस्तरे चर्चायाः केन्द्रं भवितुं गच्छति। २०२६ तमस्य वर्षस्य मईमासस्य ३१ दिनाङ्के तथा जूनमासस्य ०१ दिनाङ्के आयोजितं “नीती एक्सट्रीम अल्ट्रा रन” नाम आयोजनं केवलं क्रीडायाः कार्यक्रमः नास्ति, अपितु साहसिकपर्यटनस्य, सीमावर्तीक्षेत्रविकासस्य तथा नागरिकसैन्यसमन्वयस्य प्रशंसनीयः प्रयासः अपि अस्ति। अस्य आयोजनस्य संचालनं उत्तराखण्डपर्यटनविभागेन भारतीयसेनायाः सहयोगेन क्रियते, येन अस्य महत्त्वम् अधिकं वर्धते।

नीतीघाटी, या भारततिब्बतसीम्नः निकटे स्थिता अस्ति, सा स्वकीयया अद्भुतया प्राकृतिकसौन्दर्यसम्पदया, उच्चपर्वतैः, कठिनभौगोलिकपरिस्थितिभिः तथा समृद्धया सांस्कृतिकपरम्परया प्रसिद्धा अस्ति। दीर्घकालपर्यन्तम् एतत् क्षेत्रं स्वस्य भौगोलिकदुर्गमतया सीमितमूलभूतसुविधाभिश्च मुख्यधारापर्यटनात् दूरम् आसीत्। एवं परिस्थितौ “नीती एक्सट्रीम अल्ट्रा रन” इव आयोजनानि अस्य क्षेत्रस्य राष्ट्रिय-अन्तरराष्ट्रीय-परिचयं स्थापयितुं महत्त्वपूर्णं पदक्षेपं भवन्ति। अस्मिन् अल्ट्रारणे ७५ किलोमीटर, ४२ किलोमीटर, २१ किलोमीटर, १० किलोमीटर तथा ५ किलोमीटर-परिमिताः विभिन्नश्रेण्यः धावनस्पर्धाः आयोज्यन्ते, येन व्यावसायिकधावकैः सह शौकियधावकानामपि सहभागितायाः अवसरः लभ्यते।

उच्चहिमालयप्रदेशे आयोजिता एषा धावनस्पर्धा प्रतिभागिनां शारीरिकक्षमतायाः, मानसिकदृढतायाः तथा सहनशीलतायाः वास्तविकपरीक्षा अस्ति। न्यूनप्राणवायुपरिमाणम्, अत्युच्चप्रदेशः, कठिनमार्गाः तथा अनिश्चितवातावरणस्थितयः एतत् आयोजनं देशस्य अत्यन्तं चुनौतीपूर्णेषु कार्यक्रमेषु एकं निर्माति।

अस्य आयोजनस्य विशेषता अस्ति भारतीयसेनायाः नागरिकप्रशासनस्य च मध्ये उत्कृष्टः समन्वयः। नीतीघाटी इव दुर्गमे क्षेत्रे सेनायाः अनुभवः संसाधनानि च अत्यन्तं महत्त्वपूर्णानि भवन्ति। सेनया तम्बूनिवेशनम्, भोजनव्यवस्था, चिकित्सासुविधा, सञ्चारजालम् तथा मार्गसुरक्षा सुनिश्चितीक्रियन्ते। अयं सहयोगः न केवलं आयोजनस्य सफलतां सुनिश्चितं करोति, अपितु एतदपि दर्शयति यत् सेना केवलं सुरक्षायाः कार्ये सीमिता नास्ति, सा राष्ट्रनिर्माणे अपि सक्रियां भूमिकां निर्वहति।

“नीती एक्सट्रीम अल्ट्रा रन” इत्यस्य प्रमुखः उद्देशः सीमावर्तीक्षेत्रेषु पर्यटनस्य प्रोत्साहनम् अस्ति। अस्य आयोजनस्य माध्यमेन देशस्य विभिन्नभागेभ्यः आगताः जनाः नीतीघाट्याः प्राकृतिकसौन्दर्येन सांस्कृतिकवैविध्येन च परिचिताः भविष्यन्ति। तेन क्षेत्रे पर्यटकानां संख्या वर्धिष्यते, येन स्थानीयजनानां कृते नूतनरोजगारावसराः उत्पत्स्यन्ते। गृहावासव्यवस्था, स्थानीयभोजनम्, परिवहनसेवाः तथा मार्गदर्शकसेवाः इत्यादीनां वृद्ध्या ग्रामीणार्थव्यवस्था सुदृढा भविष्यति।

एतद् आयोजनं “वाइब्रेंट बॉर्डर विलेज” इत्यादीनां राष्ट्रियपहलानाम् अनुरूपम् अपि अस्ति, यस्य उद्देश्यं सीमावर्तीक्षेत्राणि विकासस्य मुख्यधारया सह संयोजयितुम् अस्ति। यदा एतेषु क्षेत्रेषु विविधाः गतिविधयः वर्धन्ते, तदा तत्रत्यजनानां मध्ये आत्मविश्वासः तथा सम्बद्धताभावना अधिका दृढा भवति।

सहैव एतत् राष्ट्रियसुरक्षादृष्ट्यापि महत्त्वपूर्णम् अस्ति, यतः सजीवाः विकसिताश्च सीमावर्तीप्रदेशाः राष्ट्रस्य सुदृढतायाः प्रतीकाः भवन्ति। पर्यावरणसंरक्षणमपि अस्य आयोजनस्य महत्त्वपूर्णः पक्षः अस्ति। आयोजकैः सुनिश्चितं क्रियते यत् आयोजनकाले प्रकृतेः कापि हानिः न भवेत्। प्लास्टिकोपयोगस्य नियन्त्रणम्, अपशिष्टव्यवस्थापनम् तथा जागरूकताअभियानानां माध्यमेन सततपर्यटनस्य प्रोत्साहनं क्रियते। प्रतिभागिनः पर्यटकाश्च पर्यावरणस्य प्रति संवेदनशीलाः भवितुं प्रेर्यन्ते।

अस्य आयोजनस्य सफलसञ्चालनार्थं व्यापकाः सिद्धताः कृताः सन्ति। मार्गपरीक्षणम्, चिकित्सकदलानां नियुक्तिः, सञ्चारव्यवस्थायाः स्थापना तथा सुरक्षोपायानां प्राधान्यं सुनिश्चितीकृतम् अस्ति। वातावरणस्य अनिश्चिततां दृष्ट्वा आकस्मिकयोजनाः अपि निर्मिताः सन्ति, येन कस्मिन्नपि आपत्कालीनस्थितौ शीघ्रकार्यवाही कर्तुं शक्यते।

स्थानीयसमुदायस्य सहभागिता अस्य आयोजनस्य विशेषतां अधिकां वर्धयति। ग्रामवासिनः केवलम् अतिथीनां स्वागतं न कुर्वन्ति, अपितु आयोजनस्य विभिन्नेषु पक्षेषु सक्रियतया योगदानम् अपि ददति। तेन तेषां आयवृद्धिः भवति तथा स्वकीयसंस्कृतेः परम्परायाश्च प्रदर्शनस्य अवसरः अपि लभ्यते।

“नीती एक्सट्रीम अल्ट्रा रन” केवलं धावनस्पर्धा नास्ति, अपितु साहसस्य, एकतायाः तथा विकासस्य संदेशं प्रसारयन् एकः सशक्तः मंचः अस्ति। एतद् आयोजनं दर्शयति यत् यदि सम्यक् योजना समन्वयश्च भवेत्, तर्हि देशस्य अत्यन्तदुर्गमेषु क्षेत्रेष्वपि विशालाः सफलाश्च कार्यक्रमाः आयोजयितुं शक्यन्ते।

भविष्ये एतादृशानां आयोजनानां निरन्तरतया नीतीघाटी प्रमुखसाहसिकपर्यटनकेन्द्ररूपेण विकसितुं शक्यते। तेन न केवलं उत्तराखण्डस्य परिचयः सुदृढः भविष्यति, अपितु सम्पूर्णदेशस्य कृते प्रेरणादायकम् उदाहरणमपि भविष्यति।

“नीती एक्सट्रीम अल्ट्रा रन २०२६” इति आयोजनं क्रीडां, पर्यटनम्, संस्कृतिम् तथा विकासं एकत्र संयोजयति। एतत् न केवलं प्रतिभागिनां कृते चुनौतीपूर्णः अनुभवः अस्ति, अपितु सम्पूर्णक्षेत्रस्य कृते प्रगतेः सम्भावनानां च नूतनद्वाराणि उद्घाटयन् महत्त्वपूर्णः पदक्षेपः अपि अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani