Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
अहिल्याबाई-होल्करः मराठा-साम्राज्यस्य सुप्रसिद्धा महाराज्ञी आसीत्, या माहेश्वरं राजधानीरूपेण संस्थाप्य शासनं कृतवती तथा ‘लोकमाता’ इति रूपेण स्मर्यते। अहिल्याबाई-होल्करेण स्वराज्यस्य सीमाभ्यः बहिः देशस्य विविधेषु प्रसिद्ध-तीर्थस्थानेषु देवालयाः निर्मापिताः, घट्टाः बद्धाः, कूपाः वाप्यश्च निर्मिताः, मार्गाः निर्मापिताः, क्षुधितजनानां कृते अन्नक्षेत्राणि जलसेवाकेन्द्राणि च उद्घाटितानि। देवालयेषु शास्त्र-मनन-चिन्तन-प्रवचनार्थं विद्वांसः नियुक्ताः। तस्याः प्रमुख-योगदानेषु द्वादश-ज्योतिर्लिङ्गेषु सोमनाथ-मन्दिरस्य तथा वाराणसीस्थितस्य काशी-विश्वनाथ-मन्दिरस्य जीर्णोद्धारः अपि अन्तर्भवति, यः महाराण्या अहिल्याबाई-होल्करेण कारितः। सा महिलाभ्यः शिक्षायाः अधिकारम् अपि प्रदत्तवती तथा महिला-सशक्तीकरणाय जीवनपर्यन्तं प्रयत्नशीलाभवत्।
अहिल्याबाई-होल्करस्य जन्म महाराष्ट्रस्य अहमदनगर-जनपदस्य चौंडी-नामके ग्रामे मराठा-हिन्दू-परिवारे अभवत्। दश-द्वादश-वर्षीयायां वयसि तस्याः विवाहः अभवत् तथा एकोनत्रिंशद्वर्षीयायां वयसि सा विधवा अभवत्। १३ अगस्त १७९५ तमे वर्षे तस्याः जीवनलीला समाप्ता।
भारते अहिल्याबाई-होल्करस्य नाम महता आदरेण गृहीते। तस्याः विषये विभिन्न-राज्यानां पाठ्यपुस्तकेषु अध्यायाः सन्ति। अहिल्याबाई-होल्करः एतादृशी महाराज्ञीरूपेण ज्ञायते, यया भारतस्य विभिन्न-प्रदेशेषु मानवकल्याणार्थं अनेकानि कार्याणि कृतानि। भारत-सर्वकारेण तथा विविध-राज्य-सर्वकारैः तस्याः प्रतिमाः निर्मापिताः, तस्याः नाम्ना अनेकाः कल्याणकारी-योजनाः अपि सञ्चाल्यन्ते।
अन्ये प्रमुख-घटनाक्रमाः—
१७७४ तमे वर्षे भारते प्रथमं डाक-सेवा-कार्यालयम् उद्घाटितम्।१८६७ तमे वर्षे बम्बई-नगरे प्रार्थना-समाजस्य स्थापना अभवत्।१९२१ तमे वर्षे भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेस-दलस्य ध्वजः स्वीकृतः।१९५९ तमे वर्षे बौद्ध-धर्मगुरुः दलाई-लामा तिब्बतदेशात् निर्वासनानन्तरं भारते शरणं प्राप्तवान्।१९६४ तमे वर्षे बम्बई-नगरे विद्युत्-ट्राम् अन्तिमवारं सञ्चालितम्।१९९४ तमे वर्षे दक्षिण-अफ्रीका गुटनिरपेक्ष-आन्दोलनस्य १०९तमं सदस्यराष्ट्रम् अभवत्।१९९६ तमे वर्षे बेंजामिन-नेतान्याहू इजरायल-देशस्य नूतनः प्रधानमन्त्रिरूपेण निर्वाचितः।१९९९ तमे वर्षे एडोल्फ-ट्युटर स्लोवाक-गणराज्यस्य राष्ट्रपतिरूपेण निर्वाचितः, कृष्णप्रसाद-भट्टराई नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्रिरूपेण शपथं गृहीतवान्।२००१ तमे वर्षे मानवाधिकार-आयुक्तस्य राबिन्सन-महोदयस्य कार्यकालः विस्तारितः, पूर्व-सोवियत-देशानां राष्ट्रकुल-शिखर-सम्मेलनं मिस्क-नगरे सम्पन्नम्।२००६ तमे वर्षे अमेरिकी-वायुसेनायाः पूर्व-जनरलः मिशेल-हैडेन अमेरिकी-गुप्तचर-संस्थायाः (सीआईए) निदेशकः नियुक्तः। अन्तर्राष्ट्रीय-परमाणु-ऊर्जा-संस्थायाः प्रमुखः मुहम्मद-अलबरदेई स्पष्टं उक्तवान् यत् ईरानदेशस्य परमाणु-कार्यक्रमात् विश्वाय कश्चन संकटः नास्ति।२००७ तमे वर्षे सैप-ब्लेटर: तृतीयवारं अन्तर्राष्ट्रीय-फुटबॉल-संघस्य अध्यक्षः अभवत्।२००८ तमे वर्षे सर्वकारी-तैल-निर्माण्य: विमान-इन्धनस्य मूल्ये १८.५ प्रतिशत-वृद्धिं कृतवन्त्यः। औपचारिक-तथ्याभावात् पाकिस्तानदेशस्य पूर्वमन्त्री अंसार-बर्नी नवदेहली-विमानस्थानकात् पाकिस्तानं प्रत्यावर्तितः।२०१० तमे वर्षे भारते मान्यताप्राप्तेषु सर्वेषु निजी-विद्यालयेषु निर्धन-बालकानां कृते २५ प्रतिशत-आसनानि आरक्षितानि कर्तुं विधानं निर्मितम्।
जन्म
१५७७ — नूरजहाँ, मुगल-सम्राट् जहाँगीरस्य पत्नी, यस्याः मूलनाम ‘मेहरुन्निसा’ आसीत्।१७५६ — एब्बे-फारिया, सम्मोहन-विद्यायाः वैज्ञानिक-आधार-प्रदाता प्रथमः व्यक्तिः।१७२५ — अहिल्याबाई-होल्करः, मराठा-साम्राज्यस्य सुप्रसिद्धा महाराज्ञी।१८४३ — अण्णासाहेब-किर्लोस्करः, मराठी-रङ्गमञ्चे क्रान्तिं जनितवान् प्रसिद्ध-नाटककारः।१८९९ — लाला-जगत-नारायणः, प्रसिद्धः पत्रकारः हिन्द-समाचार-समूहस्य संस्थापकश्च।१९२५ — राज-खोसला, हिन्दी-चलच्चित्र-जगतः प्रसिद्ध-निर्देशकः निर्माता पटकथाकारश्च।१९२७ — वनराज-भाटिया, भारतीय-चलच्चित्राणां प्रसिद्धः संगीत-निर्देशकः।१९४२ — विनोद-मेहता, प्रसिद्धः पत्रकारः सम्पादकश्च।१९६४ — राजीव-चन्द्रशेखरः, भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।
निधनम्
२०२२ — के. के., प्रसिद्धः भारतीय-पार्श्वगायकः।२००१ — जगन्नाथ-कौशलः, भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेस-दलस्य राजनीतिज्ञः।१९८८ — संतराम बी. ए., समाज-सुधारकः लेखकश्च।१९८८ — द्वारका-प्रसाद-मिश्रः, भारतस्य प्रसिद्धः राजनीतिज्ञः, स्वतन्त्रता-सैनिकः, पत्रकारः, साहित्यकारः तथा मध्यप्रदेशस्य पूर्व-मुख्यमन्त्री।१९८७ — जॉन-अब्राहमः, लघुकथा-लेखकः, मलयालि-चलच्चित्र-निर्माता-निर्देशकः पटकथाकारश्च।१९७३ — गुरनाम-सिंहः, भारतीयः राजनीतिज्ञः पंजाब-प्रदेशस्य मुख्यमन्त्री च।२००३ — अनिल-बिस्वासः, प्रसिद्धः संगीतकारः।२००९ — कमला-दासः, आङ्ग्ल-मलयालम्-भाषयोः प्रसिद्धा लेखिका।१९९९ — वीरेन्द्र-कुमार-सकलेचा, मध्यप्रदेशस्य भूतपूर्वः दशमः मुख्यमन्त्री।१९९८ — विचित्र-नारायण-शर्मा, ‘जमनालाल-बजाज-पुरस्कार’-सम्मानितः प्रसिद्धः स्वतन्त्रता-सैनिकः राजनीतिज्ञश्च।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
विश्व-धूम्रपान-निषेध-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan