भोपाल-नगरम्, ३० मे-मासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशे ‘बाल-सहायतावाणी-१०९८’ संकटग्रस्तानां, शोषितानां निराश्रितानां च बालकानां कृते अत्यन्तं सशक्तम् अभेद्यं च सुरक्षा-कवचं रूपेण उद्भूता अस्ति। वित्तीय-वर्षे २०२५-२६ अस्याः सहायतावाण्याः माध्यमेन ३०,८१० संकटग्रस्त-बालकेभ्यः सहायता प्रदत्ता, तैः च नूतनं जीवनं प्राप्तम्।

जनसम्पर्क-अधिकारिणी बिन्दु-सुनील-महोदया शनिवासरे अवदत् यत् प्रदेशस्य मुख्यमन्त्रिणः डॉ.मोहन-यादवस्य प्रायः सार्ध-द्विवर्षीय-कार्यकाले राज्येन महिला-बाल-विकास-क्षेत्रे संवेदनशीलतायाः सुशासनस्य च नूतनाः प्रतिमानाः स्थापिताः। मुख्यमन्त्रिणः निर्देशानुसारं राज्यस्य महिला-बाल-विकास-विभागेन ‘मिशन-वात्सल्य’-योजनायां बाल-सहायतावाणी चतुर्विंशति-होरा: निरन्तरं कार्यं करोति। एषा सहायतावाणी प्रदेशे सहस्रशः बालकान् हिंसायाः, बाल-श्रमस्य मानव-तस्कर्याः च पाशात् विमोच्य तेषां पुनर्वासं सुनिश्चितं करोति। अस्य प्रभावी-शासकीय-उपक्रमस्य फलस्वरूपं संकटसमये बालकेभ्यः आपत्कालीन-सहायता प्राप्यते, सुरक्षितं भयमुक्तं च वातावरणमपि लभ्यते।

तया उक्तं यत् अस्याः सहायतावाण्याः व्यापकतायां तथा प्रतिसाद-समये अभूतपूर्वः सुधारः अभवत्, यत् विभागीय-सांख्यिकीय-विवरणेभ्यः स्पष्टं ज्ञायते। वित्तीय-वर्षे २०२५-२६ अस्याः सहायतावाण्याः माध्यमेन अभिलेखीय-संख्यया ३०,८१० संकटग्रस्त-बालकेभ्यः सहायता प्रदत्ता। वर्तमान-वित्तीय-वर्षे २०२६-२७ अपि सहायतावाणी-दलम् अत्यन्तं सजगत्वेन कार्यरतं वर्तते, यत्र केवलं १५ मे-मास-तिथेः यावत् एव ४,३७६ बालकेभ्यः शीघ्र-सहायता प्रदत्ता अस्ति। अद्यावधि २,३६७ प्रकरणानां पूर्णतया निराकरणं कृतम्, शेष-प्रकरणेषु च जनपद-स्तरे अनुवर्ती-कार्यवाही तीव्रतया प्रचलति।

मुख्यमन्त्रिणः डॉ.यादवस्य ‘शून्य-सहिष्णुता’ नीतिः

जनसम्पर्क-अधिकारिणी अवदत् यत् ‘मिशन-वात्सल्य’ अन्तर्गतं नूतन-स्वरूपेण सञ्चालिता एषा सहायतावाणी अधिक-आधुनिक-प्रौद्योगिक्या तथा त्वरित-प्रतिसाद-व्यवस्थया सुसज्जिता कृता अस्ति। सहायतावाण्यां प्राप्ताः दूरभाष-सन्देशाः तेषां गाम्भीर्यस्य आधारेण द्विधा विभज्यन्ते। यदि कश्चन बालकः गम्भीरे त्वरिते वा सङ्कटे वर्तते, तर्हि मुख्यमन्त्रिणः ‘शून्य-सहिष्णुता’-नीत्याः अन्तर्गतं तत् आपत्कालीन-प्रकरणं त्वरितमेव ‘प्रतिसाद-सहायता-प्रणाली’ (आरएसएस-११२) इत्यस्मै प्रेष्यते, येन गृह-विभागस्य आरक्षक-दलस्य च उद्धार-दलम् घटनास्थलं शीघ्रं प्राप्तुं शक्नोति। अनापत्कालीन-प्रकरणानि तु सम्बन्धित-जनपद-बाल-संरक्षण-एककाय (डीसीपीयू) प्रेष्यन्ते।

अस्याः सहायतावाण्याः माध्यमेन प्रदेशस्य बालकानां केवलम् उद्धारः एव न क्रियते, अपितु तेषां समुचित-सुरक्षापि सुनिश्चितीक्रियते। अस्मिन् बालकान् हिंसातः शोषणात् च रक्षितुं, तेषां वैधानिक-अधिकाराणां विषये जागरूकतां प्रदातुं, मानसिक-सामाजिक-परामर्शं दातुं, बाल-श्रमात् विमोचनं कर्तुं तथा विशेषतया लुप्त-बालकान् तेषां परिवारैः सह पुनर्मेलयितुं कार्यं क्रियते। गृहहीनानां मानव-व्यापारेण पीडितानां च बालकानां कृते एषा सहायतावाणी नूतन-जीवनस्य आरम्भाय सिद्धा भवति।

एतेषु नगरेषु सर्वाधिकः प्रभावः दृष्टः

प्रदेशस्य राजधान्या भोपालेन सह इन्दौर-जबलपुर-ग्वालियर-सागर-सतना-जनपदेषु सहायतावाण्याः जालकं सर्वाधिकं सक्रियं दृष्टम्, अत्र च बहुसंख्यकाः बालकाः उद्धारिताः। मुख्यमन्त्रिणः मतम् अस्ति यत् अस्माकं उद्देश्यं केवलम् आपत्कालीन-सहायता-प्रदानं न, अपितु प्रत्येकस्य बालकस्य अधिकार-सुरक्षायाः सुनिश्चितीकरणम् अस्ति।

विभागेन मध्यप्रदेशस्य सर्वेभ्यः जागरूक-नागरिकेभ्यः, प्रबुद्ध-वर्गेभ्यः ग्रामीण-जनभ्यश्च आह्वानं कृतम् यत् ते बालकानां प्रति स्वकीयां सामाजिक-कर्तव्यं निर्वहेयुः। प्रदेशस्य कस्मिन्नपि स्थाने यदि कश्चन बालकः सङ्कटे, बाल-विवाहस्य पीडितः, बाल-श्रमं कुर्वन् अथवा अन्येन केनापि प्रकारेण शोषणेन पीडितः दृश्यते, तर्हि मौन-द्रष्टारः मा भवत। राज्य-सर्वकारस्य ‘बाल-सहायतावाणी-१०९८’ इत्यत्र तस्य सूचना त्वरितं प्रदीयताम्, येन समये एव मध्यप्रदेशस्य प्रत्येकस्य निष्पाप-बालकस्य भविष्यं सुरक्षितं समृद्धं च निर्मातुं शक्येत।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan