नेपालस्य कृते निर्णायकः तथा पीडादायकः अपि एकः ऐतिहासिकः प्रसङ्गः इति रूपेण अयं दिनाङ्कः अभिलेखितः अस्ति। वर्षे 2001 तमे, अस्मिन्नेव दिने नेपालस्य राजप्रासादे (शाही-भवने) सम्पन्ना सामूहिकी गुटिकावृष्टिः देशस्य राजनीतेः तथा राजतन्त्रस्य दिशां समग्रतया परिवर्तितवती।

अस्यां घटनायां तत्कालीनः राजा बीरेन्द्रवीरविक्रमशाहदेवः, रानी तथा राजपरिवारस्य अन्ये बहवः सदस्याः हताः। इयं हृदयविदारिका घटना सम्पूर्णं देशं स्तब्धं कृतवती, तथा नेपालस्य इतिहासे सर्वातिभीषणासु त्रासदीषु अन्यतमा इति परिगण्यते।

वृत्तान्तानुसारम्, अस्यां गुटिकावृष्टेः अनन्तरं युवराजः दीपेन्द्रः अपि आत्महत्यायाः प्रयासं कृतवान् इति कथ्यते, पश्चात् च सः अल्पकालं यावत् राजा इति उद्घोषितः। परन्तु कतिपयदिनानन्तरं राजसिंहासने तस्य पितृव्यः राजा ज्ञानेन्द्रः कार्यवाहक-नरेशत्वेन स्थापितः।

इयं घटना नेपालस्य राजनीतिक-व्यवस्थायां गम्भीरं प्रभावं जनयत्, तथा अग्रे गत्वा देशे राजतन्त्रस्य दुर्बलीकरणं लोकतान्त्रिक-परिवर्तनप्रक्रियायाः च तीव्रीकरणं कारणीभूता।

महत्त्वपूर्ण-ऐतिहासिक-घटनाचक्रम्

1819 - बंगालदेशे सेरामपुर-महाविद्यालयस्य स्थापना।1835 - कलकत्ता-चिकित्सामहाविद्यालयेन कार्यारम्भः कृतः।1874 - ईस्ट-इण्डिया-कम्पनी इत्यस्य विघटनम्।1929 - नरगिस-दत्त इत्यस्य जन्म।1930 - डेक्कन-क्वीन नाम्नी भारतस्य प्रथमः डीलक्स-रेलयानम् आरब्धम्।1955 - अस्पृश्यता-निरोधक-अधिनियमः प्रवृत्तः।1964 - “नया पैसा” इति शब्दः त्यक्त्वा केवलं “पैसा” इति प्रयोगः आरब्धः।1970 - ब्रिटेन-प्रधानमन्त्रिणः हेरोल्ड-विल्सन् उपरि डिम्ब-प्रहारः कृतः।1979 - रोडेशिया देशे श्वेत-अल्पसंख्यक-शासनस्य अन्तः, जिम्बाब्वे इति नामकरणम्।1980 - सीएनएन-संस्थया 24-घण्टीय-समाचारप्रसारणस्य आरम्भः।1992 - भारत-इज़रायल-देशयोः मध्ये हवाई-सन्धि:।1996 - एच. डी. देवगौडा भारतस्य एकादशः प्रधानमन्त्री अभवत्।1999 - चीनदेशे प्राचीनशवसाधनानां तथा अवशेषाणां अन्वेषणम्।2001 - नेपालराजपरिवारस्य हत्याकाण्डः; ज्ञानेन्द्रः कार्यवाहक-नरेशः अभवत्।2004 - ईराकदेशस्य नूतनः राष्ट्रपति नियुक्तः।2005 - अप्पा-शेर्पा इत्यनेन एवरेस्ट-पर्वतस्य पञ्चदशवारं आरोहणम्।2008 - दिल्ली-नगर्यां अन्तरराष्ट्रीय-आतंकवादविरोधी-सम्मेलनम्।2010 - बालकृष्णन राष्ट्रीय-मानवाधिकार-आयोगस्य अध्यक्षः नियुक्तः।2014 - नाइजीरियादेशे फुटबॉल-प्रांगणविस्फोटे 40 जनानां निधनम्।

जन्म

1927 – एस. मुखर्जी – भारतस्य पूर्वः विंशतितमः मुख्यन्यायाधीशः आसीत्।1929 – नर्गिस – प्रसिद्धा भारतीय-चित्रनटी।1938 – बलदेव वंशी – समकालीनः कविः लेखकश्च।1939 – एस्. राजेन्द्र बाबू – भारतस्य चतुस्त्रिंशत्तमः मुख्यन्यायाधीशः आसीत्।1945 – चिमनसिंह यादवः – ‘महावीरचक्रेण’ सम्मानितः भारतीय-नौसेनायाः नाविकः।1955 – सुरेश अंगदी – भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।1958 – अशोक कुमारः – भारतस्य प्रसिद्धेषु हॉकी-क्रीडकषु अन्यतमः।1967 – भगवंत खुबा – भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।1969 – कुरुवा गोरान्तला माधवः – आन्ध्रप्रदेशस्य राजनेता।1972 – मनसुख मांडविया – भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।1975 – कर्णम मल्लेश्वरी – भारतस्य प्रसिद्धा भारोत्तोलिका।1991 – राजेश्वरी गायकवाड – भारतीय-महिला-क्रिकेट-क्रीडकः।

निधनम्

1969 – विलियम मैल्कम हेली – पंजाब-उत्तरप्रदेशयोः पूर्वः राज्यपालः।1987 – ख़्वाजा अहमद अब्बासः – प्रसिद्धः चलचित्र-निर्देशकः, पटकथा-लेखकः तथा उर्दू-लेखकः।1996 – नीलम संजीव रेड्डी – भारतस्य षष्ठः राष्ट्रपतिः।2001 – वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहः – नेपालदेशस्य राजा तथा दक्षिण-एशियायाः प्रमुखः शासकः।2010 – बाल राम नंदः – नेहरू-स्मारक-संग्रहालय-पुस्तकालययोः संस्थापक-निर्देशकः, महात्मा-गान्धिविषये बहूनां ग्रन्थानां लेखकः इतिहासकारः।2020 – वाजिद खानः – ‘साजिद–वाजिद’ संगीत-युगलस्य प्रमुखः संगीतकारः।

महत्त्वपूर्णावसराः

– अन्ताराष्ट्रिय-बालरक्षा-दिवसः।– विश्व-दुग्ध-दिवसः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan