भोपालनगरम्, १ जूनमासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य उज्जयिन्यां आयोज्यमानस्य सिंहस्थ-२०२८ (महाकुम्भस्य) सफल-सुरक्षित-सुव्यवस्थित-आयोजनं सुनिश्चितं कर्तुं प्रदेश-पुलिसेन व्यापक-स्तरे सज्जता आरब्धा अस्ति। अस्याः सज्जतायाः अन्तर्गतं पुलिस-मुख्यालयेन सोमवासरे प्रदेशस्य सर्वेषु जनपदेषु विभागेषु च कार्यरतानां पुलिस-अधिकारिणां कर्मचारिणां च प्रशिक्षणार्थं षड्दिवसीयः विशेष-प्रशिक्षण-कार्यक्रमः प्रारब्धः।

उप-आरक्षक-महानिरीक्षकः (विधि-व्यवस्था) तरुण-नायकः अवदत् यत् सिंहस्थ-२०२८-अवसरे विधि-व्यवस्था, सुरक्षा, यातायात-प्रबन्धनम्, जनसमूह-नियन्त्रणम्, आपदा-प्रबन्धनम् तथा आपत्कालीन-स्थितीनां प्रभावी-निवारणार्थम् उज्जयिनी-पुलिस-लाइन-परिसरे २२ अप्रैलतः १५ मे २०२६ पर्यन्तं “प्रशिक्षक-प्रशिक्षण-कार्यक्रमः” आयोजितः आसीत्। अस्मिन् कार्यक्रमे प्रदेशस्य विभिन्न-जनपदेभ्यः विभागेभ्यश्च चयनिताः अधिकारिणः कर्मचारिणश्च प्रशिक्षिताः। अधुना ते प्रशिक्षिताः मुख्य-प्रशिक्षकाः स्व-स्व-जनपदेषु निर्धारित-प्रशिक्षण-मॉड्यूल-अनुसारं आरक्षक-दलस्य प्रशिक्षणं करिष्यन्ति।

तेन उक्तं यत् आरक्षक-मुख्यालयेन निर्गतस्य प्रशिक्षण-पञ्चाङ्गस्य अनुसारम् एषः कार्यक्रमः १ जून २०२६ दिनाङ्कात् आरभ्य दिसम्बर-मास-पर्यन्तं विंशति-दलेषु सञ्चाल्यिष्यते। प्रत्येकस्मिन् दले जनपद-पुलिस-दलस्य, विशेष-सशस्त्र-बलस्य, रेडियो-शाखायाः, विशेष-शाखायाः, आरक्षक-प्रशिक्षण-संस्थानानां तथा नगर-सेनायाः अधिकारिणः कर्मचारिणश्च सम्मिलिताः भविष्यन्ति। कार्यक्रमस्य प्रमुखम् उद्देश्यं सिंहस्थ-२०२८-अवसरे कर्तव्य-नियुक्तिं प्राप्स्यमाणस्य शत-प्रतिशत-आरक्षक-दलस्य समयबद्ध-प्रशिक्षणम् अस्ति, येन प्रत्येकः अधिकारी कर्मचारी च मेला-कर्तव्यस्य उत्तरदायित्वैः समस्याभिश्च सम्यक् परिचितः भवेत्।

तरुण-नायकः अवदत् यत् प्रशिक्षणस्य सफल-सञ्चालनार्थं प्रत्येकस्य क्षेत्रस्य उप-आरक्षक-महानिरीक्षकः प्रभारी-अधिकारीरूपेण नियुक्तः अस्ति। आरक्षक-महानिरीक्षकाः उप-आरक्षक-महानिरीक्षकाश्च स्व-स्व-क्षेत्रेषु प्रशिक्षण-कार्यक्रमाणां निरीक्षणं करिष्यन्ति तथा विभिन्न-जनपदेषु प्रशिक्षण-सत्राणां शुभारम्भं करिष्यन्ति। अन्येषु जनपदेषु सम्बन्धितः आरक्षक-अधीक्षकः कार्यक्रमस्य उद्घाटनं करिष्यति। प्रत्येकस्मिन् जनपदे एकः सूबेदारः प्रशिक्षण-प्रभारीरूपेण नियुक्तः भविष्यति, यः पूर्णकालिकरूपेण प्रशिक्षणस्य पर्यवेक्षणं करिष्यति। रक्षित-निरीक्षकः प्रतिदिनं प्रशिक्षणे उपस्थितः भूत्वा प्रशिक्षणार्थिभ्यः अभिप्रायं (फीडबैक) प्राप्स्यति।

प्रशिक्षणस्य गुणात्मकता-एकरूपता-च सुनिश्चित्य जीवत्-दृश्य-सम्मेलन-व्यवस्था अपि स्थापिता अस्ति, येन पुलिस-मुख्यालयस्य वरिष्ठ-अधिकारिणः विषय-विशेषज्ञाश्च आवश्यकतानुसारम् अन्तर्जाल-माध्यमेन प्रशिक्षण-सत्रेषु सहभागित्वं कर्तुं शक्नुवन्ति। प्रशिक्षक-प्रशिक्षण-कार्यक्रमे प्रशिक्षिताः अध्यापकाः स्व-स्व-विषयेषु व्यावहारिकम् अनुभवाधारितं च प्रशिक्षणं दास्यन्ति।

कार्यक्रमे विधि-व्यवस्था-सुरक्षा-सम्बद्ध-विषयैः सह आधुनिक-चुनौतीनां आपत्कालीन-स्थितीनां च विषये विशेष-ध्यानं दत्तम् अस्ति। बम-निरोधक-दलस्य, त्वरित-प्रतिक्रिया-बलस्य, विशेष-कार्य-दलस्य तथा गृह-रक्षक-दलस्य विशेषज्ञ-अधिकारिणः अपि प्रशिक्षण-प्रक्रियायां सम्मिलिताः सन्ति। चिकित्सकीय-आपत्कालीन-स्थितीनां प्रभावी-निवारणार्थं मुख्य-चिकित्सा-स्वास्थ्य-अधिकारिणां सहयोगेन सीपीआर तथा प्राथमिक-चिकित्सा-सम्बद्धं प्रशिक्षणमपि प्रदास्यते।

प्रशिक्षण-मॉड्यूल-अन्तर्गतं शारीरिक-प्रशिक्षणम्, योगः, ध्यानम्, सिंहस्थस्य ऐतिहासिक-धार्मिक-भौगोलिक-परिचयः, सिंहस्थ-२०१६ इत्यस्य पुनरावलोकनम्, पुलिस-दायित्वानि, मेला-क्षेत्रस्य क्षेत्र-विभाजनम्, घाट-सञ्चालनम्, अस्थायी-पुलिस-स्थानकानां भूमिका, बल-वितरणम्, यातायात-प्रबन्धनम्, जनसमूह-नियन्त्रणम्, श्रद्धालूनां आवागमनम्, अभिसूचना-सङ्कलनम्, आतंकवाद-नक्सलवाद-सम्बद्ध-समस्यानां निवारणम्, मेला-क्षेत्रे निरीक्षण-व्यवस्था, शाही-स्नान-व्यवस्था, विशिष्ट-व्यक्ति-सुरक्षा, अखाडा-व्यवस्था तथा पेशवाई-यात्रा-प्रबन्धनम् इत्यादयः महत्त्वपूर्णाः विषयाः समाविष्टाः सन्ति।

अतिरिक्तरूपेण यातायात-योजना, हरित-मार्ग-व्यवस्था , आपदा-प्रबन्धनम्, आरक्षक-दलस्य आवास-व्यवस्था, सीसीटीवी-निगरानी-प्रणाली, रेडियो-सञ्चार-व्यवस्था, समग्र-सुरक्षा-योजना, विस्फोटक-पदार्थानां तथा आईईडी-यन्त्राणां परिचयः निवारणं च, सामाजिक-माध्यम-प्रबन्धनम्, समाचार-माध्यम-प्रबन्धनम्, सौम्य-कौशल-विकासः, चिकित्सकीय-व्यवस्था, त्वरित-प्रतिक्रिया-व्यवस्था तथा प्रशिक्षण-प्राप्त-कर्मचारिणां पटल-आधारित-पञ्जीकरणम् इत्यादयः विषयाः अपि समाविष्टाः सन्ति।

आरक्षक-मुख्यालयेन निर्देशाः प्रदत्ताः यत् प्रशिक्षणार्थिनां कृते आवासः, भोजनम्, पेयजलम्, प्रक्षेपक-यन्त्रम्, प्रदर्शन-पटलम् , शीतलीकरण-यन्त्राणि तथा अन्याः आवश्यक-सुविधाः समुचितरूपेण उपलब्धाः स्युः। प्रशिक्षण-समाप्तेः अनन्तरं प्रत्येकस्य दलस्य विस्तृत-प्रतिवेदनं निर्धारित-प्रारूपेण पुलिस-मुख्यालयं प्रति प्रेषयितव्यं, येन प्रशिक्षणस्य गुणवत्ता, सहभागिता तथा प्रभावशीलता निरन्तरं मूल्याङ्कयितुं शक्येत।

मध्यप्रदेश-आरक्षकस्य एतत् व्यापक-प्रशिक्षण-अभियानं सिंहस्थ-२०२८-अवसरे कोटिशः श्रद्धालुभ्यः सुरक्षितं, सुगमं, सुव्यवस्थितं च वातावरणं प्रदातुं दिशि महत्त्वपूर्णं पदम् अस्ति। प्रशिक्षितेन दक्षेन तकनीकीदृष्ट्या समर्थेन च आरक्षक-दलेन सिंहस्थ-२०२८-समारोहं सुरक्षा-सेवा-सुशासनयोः मानकेषु आदर्श-आयोजनरूपेण स्थापयितुं सतत-प्रयत्नाः क्रियन्ते।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan