Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
जयपुरम्, 10 जूनमासः (हि.स.)।
राजस्थानस्य खनिभ्यः निर्गताः पूर्वं निरर्थकाः मन्यमानाः खनिजावशेषाः इदानीं देशस्य सामरिके आर्थिके च शक्तिवर्धने महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वोढुं शक्नुवन्ति। मुख्यमन्त्रिणः भजनलाल शर्मणो नेतृत्वे प्रदेशे क्रियमाणे अभिनवे अध्ययने पिंक तथा ग्रीन मार्बल डम्प इत्येषु निकेल कोबाल्ट क्रोमियम तथा गैलियम इत्यादीनां बहुमूल्यानां महत्त्वपूर्णखनिजानाम् उपस्थितेः दृढाः संकेताः प्राप्ताः सन्ति।
एते एव खनिजाः सन्ति येषां आवश्यकता रक्षा उपकरणेषु विद्युत् वाहनिषु हरित ऊर्जायाम् एयरोस्पेस तथा एयरोनॉटिकल उद्योगेषु अत्यधिकं भवति। एतादृशे सति राजस्थानस्य एषा उपलब्धिः देशस्य ऊर्जा आर्थिक सामरिक च सुरक्षायाः नूतनां दृढतां प्रदातुं शक्नोति।
खानविभागस्य अधीने राजस्थान स्टेट माइंस एंड मिनरल्स एक्सप्लोरेशन ट्रस्ट आरएसएमईटी तथा आईआईटी आईएसएम धनबाद इत्येतयोः मध्ये सम्पन्नस्य समझौतेः अनुसारेण सम्पूर्णप्रदेशे खनिज डम्पानां वैज्ञानिकम् अध्ययनं क्रियते। उद्देश्यम् तेषां खनिजसञ्चयानां पुनर्चक्रणं कर्तुम् अस्ति ये अद्यावधि अनुपयोगिनः मन्यमानाः आसन्।
पायलट परियोजनायाः अन्तर्गतं अष्टसप्ततिः खनिज डम्पाः चिह्निताः सन्ति। एतेषु उदयपुर तथा समीपवर्तिक्षेत्राणां दश डम्पानाम् अध्ययनं कृतम् येषु पिंक मार्बलस्य अष्ट तथा ग्रीन मार्बलस्य द्वौ डम्पौ समाविष्टौ स्तः।
प्रारम्भिक अध्ययने एतेषु डम्प इत्येषु निकेल कोबाल्ट क्रोमियम तथा गैलियम इत्येषां मात्रा पृथिव्याः पृष्ठे सामान्यरूपेण उपलब्धायाः मात्रायाः तुलनायां पञ्चविंशतिगुणात् चत्वारिंशद्गुणपर्यन्तं अधिका प्राप्ता अस्ति। विशेषज्ञानां मते वाणिज्यस्तरे एतेषां खनिजानां उत्पादनं सम्भवं चेत् एषः प्रदेशः नूतनायाः औद्योगिकक्रान्तेः आधारः भवितुं शक्नोति।
खानविभागः इदानीं अवशिष्टानां अष्टषष्टिः डम्पानां तथा टेलिंग्स इत्येषाम् अपि वैज्ञानिकं मूल्यांकनं कारयति। अध्ययने जियो रेफरेंस्ड डेटाबेस मैपिंग सैंपलिंग तथा मिनरालॉजिकल विश्लेषणस्य माध्यमेन टंगस्टन लिथियम रेयर अर्थ एलिमेंट्स आरईई कोबाल्ट तथा निकेल इत्यादीनां महत्त्वपूर्णखनिजानां उपलब्धेः आकलनं क्रियिष्यते।
उदयपुर बांसवाड़ा डूंगरपुर प्रतापगढ़ सलूंबर अजमेर ब्यावर नागौर सिरोही जोधपुर तथा जालौर इत्यादयः बहवः जनपदाः यत्र एते खनिज डम्पाः पूर्वमेव चिह्निताः सन्ति। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी द्वारा आरब्धस्य नेशनल क्रिटिकल मिनरल मिशन अन्तर्गते देशे महत्त्वपूर्णसामरिकखनिजानां अन्वेषणं खननं च प्रति विशेषः ध्यानः प्रदीयते। राजस्थानेन अस्यां दिशि एकं पदम् अग्रे गत्वा खनिजावशेषेभ्यः एव एतेषां महत्त्वपूर्णखनिजानां अन्वेषणस्य अभिनवः प्रतिरूपः विकसितः अस्ति।
हाल एव बाड़मेर जनपदस्य सिवाना रिंग कॉम्प्लेक्स क्षेत्रे अपि रेयर अर्थ तथा सामरिकखनिजानां विशालाः भण्डाराः प्राप्ताः सन्ति। तेन राजस्थानम् देशस्य खनिजमानचित्रे शीघ्रं प्रमुखस्थानं प्राप्नोति।
---------------
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani