Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
१२ जून दिनाङ्के आगरादुर्गे भविष्यन्ति विजयदिवसस्य भव्यकार्यक्रमाः
आग्रादुर्गे त्रयोदशवर्षाणि यावत् आसीत् जाटराजानां शासनम्
आगरा, ११ जूनमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य आग्राजनपदस्य समीपवर्ती राजस्थानप्रदेशे भरतपुररियासतस्य नरेशेन राजा सूरजमलेन द्विशतपञ्चषष्टिवर्षपूर्वं आग्रादुर्गे प्राप्तायाः विजयस्य स्मरणार्थम् उत्तरप्रदेशसर्वकारः तस्य शौर्यं विजयदिवसरूपेण आचरिष्यति।
१२ जून दिनाङ्के आगरादुर्गपरिसरे जहाँगीर महलस्य पुरतः स्थिते उद्याने विजयदिवसः आचरिष्यते। अस्मिन् कार्यक्रमे उत्तरप्रदेशसर्वकारस्य पर्यटनमन्त्री जयवीर सिंह सहभागं करिष्यति।
कार्यक्रमार्थं पर्यटनविभागाय भारतीयपुरातत्त्वसर्वेक्षणसंस्थायाः अनुमतिः प्राप्ता
उत्तरप्रदेशस्य आगराजनपदस्य समीपवर्ती राजस्थानसीमायां स्थितस्य भरतपुररियासतस्य नरेशः राजा सूरजमलः द्विशतपञ्चषष्टिवर्षपूर्वं स्वस्य शौर्येण, अदम्यसाहसेन तथा कुशलरणनीत्या मुगलसाम्राज्यस्य गौरवप्रतीकम् इति मन्यमानम् आग्रादुर्गं मुगलशासकैः अपहृत्य स्वाधीने कृतवान्। तस्य विजयस्य स्मरणार्थम् उत्तरप्रदेशसर्वकारः १२ जून दिनाङ्के आग्रादुर्गपरिसरे स्थिते जहाँगीर महलस्य उद्याने तस्य शौर्यगाथानां स्मरणार्थं कार्यक्रमम् आयोजयति। पर्यटनविभागः भारतीयपुरातत्त्वसर्वेक्षणसंस्थातः अनुमतिं प्राप्तवान्। कार्यक्रमे उत्तरप्रदेशसर्वकारस्य संस्कृतिपर्यटनमन्त्री जयवीर सिंह सहभागं करिष्यति।
द्विशतपञ्चषष्टिवर्षपूर्वं जाटराजेन कृतः आग्रादुर्गस्य अधिकारः
वरिष्ठपुरातत्त्वविद् डा एम सी शर्मा कथयति यत् राजस्थानस्य भरतपुरजनपदे स्थितस्य डीगनगरस्य राजा बदन सिंहस्य पुत्रः सूरजमलः महान् वीरः, पराक्रमी तथा शूरः आसीत्। राजा बदन सिंहस्य अनन्तरं सः भरतपुररियासतस्य नरेशः अभवत्। जाटसमाजस्य शक्तिशालीतमराजत्वेन सः महाराजा सूरजमल इति प्रसिद्धः अभवत्।
दुर्गाधिकारार्थं सूरजमलेन स्वयमेव स्वीकृता सेनानायकी
डा शर्मा अग्रे कथयति यत् १७०७ तमे वर्षे औरंगजेबस्य मृत्योः अनन्तरं मुगलशासनं दुर्बलं जातम्। तस्मिन् समये महाराजा सूरजमलेन कुशलरणनीतिं स्वीकृत्य आग्रादुर्गस्य अधिकारार्थं सैन्यदलम् फौजदार बलरामस्य नेतृत्वे ३ मई १७६१ तमे वर्षे आग्रानगरं प्रेषितम्। तस्मिन् काले आग्रादुर्गे प्रायः चत्वारिशत् सैनिकाः आसन्। चत्वारिंशद्दिनपर्यन्तं भरतपुरात् आगतैः सैनिकैः आग्रादुर्गस्य परिवेष्टनं कृतम्। ४ जून दिनाङ्के सूरजमलः अलीगढात् आग्रां प्राप्तवान् तथा अस्य अभियानस्य नेतृत्वं स्वयमेव स्वीकृतवान्।
विशिष्टरणनीतिम् अवलम्ब्य तेन दुर्गस्थितसैनिकानां आग्रानगरे निवसतां परिवारजनान् बन्दिनः कृताः। अस्याः रणनीतेः अनन्तरं दुर्गपालस्य सहितानां सैनिकानां मनोबलं भग्नम् अभवत् तथा ते समर्पणं कृतवन्तः। १२ जून १७६१ दिनाङ्के महाराजा सूरजमलेन आग्रादुर्गे स्वाधिकारः स्थापितः।
दुर्गविजयानन्तरं भरतपुररियासत् अभवत् समृद्धा
दुर्गाधिकारस्य अनन्तरं दुर्गपालात् तस्मै बहुमूल्यरत्नानि, आभरणानि, तोपसामग्री, हस्तिनः, अश्वाः तथा अन्याः मूल्यवान् सम्पत्तयः प्राप्ताः, याः सर्वाः भरतपुरं प्रेषिताः। दुर्गविजयानन्तरं भरतपुररियासतस्य आर्थिकस्थितिः अत्यन्तं सुदृढा अभवत्।
त्रयोदशवर्षाणि यावत् आग्रादुर्गे आसीत् जाटशासकानां अधिकारः
यद्यपि १७६३ तमे वर्षे महाराजा सूरजमलः वीरगतिं प्राप्तवान् तथापि तदनन्तरम् अन्येषां जाटशासकानां दुर्गाधिकारः अवशिष्टः। अस्मिन् काले आग्रादुर्गे दीवाने आम समीपे राजा रतन सिंहस्य सुन्दरप्रासादः अपि निर्मितः। १७७४ वर्षपर्यन्तं प्रायः त्रयोदशवर्षाणि जाटराजानां शासनम् आग्रादुर्गे आसीत्।
त्रयोदशवर्षाणां पश्चात् मुगलाः पुनः दुर्गे प्रविष्टाः
२५ दिसम्बर १७६३ दिनाङ्के सूरजमलस्य निधनस्य अनन्तरं जाटराजानां दुर्गे नियन्त्रणं शनैः शनैः दुर्बलं जातम्। मुगलसम्राट् शाह आलम स्वस्य विशेषसेनापतिं मिर्जा नजफ खां विशालसेनया सह आग्रां प्रेषितवान्। तेन १८ फरवरी १७७४ तमे वर्षे आग्रादुर्गे पुनः अधिकारः स्थापितः। एवं जाटशासनस्य त्रयोदशवर्षाणां अनन्तरं मुगलैः स्वं दुर्गं पुनः प्राप्तम्।
विजयदिवसे सप्तशतजनानां प्रवेशस्य व्यवस्था
क्षेत्रीयपर्यटनाधिकारी शक्ति सिंह उक्तवान् यत् महाराजा सूरजमलस्य आग्रादुर्गविजयस्य उपलक्ष्ये १२ जून दिनाङ्के जहाँगीर महलस्य पुरतः स्थिते उद्याने विजयदिवसः आचरिष्यते, यस्मिन् सप्तशतजनानां प्रवेशः प्रवेशपत्राधारेण व्यवस्थापितः अस्ति। कार्यक्रमे तस्य वीरता, शौर्य तथा पराक्रमाधारितानां शौर्यगाथानां नाट्यमञ्चनं अपि भविष्यति। आगन्तुकानां अधिकसंख्यायाः सम्भावनां दृष्ट्वा दुर्गस्य बहिः विशालपटलस्य माध्यमेन कार्यक्रमस्य प्रदर्शनस्य व्यवस्था क्रियते।
कार्यक्रमं प्रति जाटसङ्गठनेषु विशेषः उत्साहः
अखिलभारतीयजाटमहासभायाः जिलाध्यक्षः कप्तान सिंह चाहर १२ जून दिनाङ्कस्य कार्यक्रमे सर्वान् ब्रजवासिनः अस्मिन् गौरवमये दिने सहभागाय आहूतवान्। प्रगतिशीलजाटमहासभायाः अध्यक्षः पुरुषोत्तम फौजदार उक्तवान् यत् विजयदिवसस्य सांस्कृतिककार्यक्रमाणां कृते लखनऊनगरात् कलाकाराः प्रस्तुतीकरणं करिष्यन्ति।
कार्यक्रमे पर्यटनमन्त्री जयवीर सिंहस्य अतिरिक्तं अन्ये मन्त्रिणः, सांसदाः, विधायकाः, जनप्रतिनिधयः तथा अन्ये गणमान्यजनाः सहभागं करिष्यन्ति। विजयदिवसकार्यक्रमे आग्रा, भरतपुर, मथुरा, फिरोजाबाद इत्यादिस्थानेभ्यः प्रतिनिधयः भागं गृह्णन्ति। अस्य कार्यक्रमस्य अनुमतिः गतवर्षे अपि प्राप्ता आसीत्, किन्तु विमानदुर्घटनाकारणात् कार्यक्रमः निरस्तः अभवत्।
शिवाजेः वीरगाथानामपि साक्षी अभवत् आग्रादुर्गः
अस्मिन् एव वर्षे १९ फरवरी दिनाङ्के छत्रपति शिवाजी जयन्त्याः अवसरे आग्रादुर्गे महाराष्ट्रसर्वकारस्य पक्षतः तस्य शौर्यगाथानां मञ्चनं कृत्वा तस्य स्मरणं कृतम्। अस्मिन् कार्यक्रमे महाराष्ट्रस्य मुख्यमन्त्रिणा सहिताः अनेके गणमान्यजनाः सहभागं कृतवन्तः।
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani