लखनऊ , 12 जूनमासः (हि.स.)।

बालकानां विरुद्धं भवन्तीनां अपराधानां निवारणक्षेत्रे उत्तरप्रदेशः विगतवर्षेषु उल्लेखनीयां प्रगतिं अभिलेखितवान्। देशव्यापि द्विशतपञ्चाशदधिकैः नागरिकसमाजसङ्गठनैः सह तथा उत्तरप्रदेशे नवविंशति साझेदारसंस्थाभिः सह कार्यरतः देशस्य बृहत्तमः बालाधिकारजालः जस्ट राइट्स फॉर चिल्ड्रेन जेआरसी राज्यसर्वकारस्य विभिन्नविभागैः विधिप्रवर्तनसंस्थाभिः च सह मिलित्वा बालविवाहस्य बालश्रमस्य बालकानां तस्करीकरणस्य बाललैङ्गिकशोषणस्य च विरुद्धं व्यापकं अभियानं सञ्चालितवान्।

वर्षे २०२५ २६ मध्ये जेआरसी राज्यसर्वकारस्य सहयोगेन तस्करीपीडितबालकानां बालश्रमिकाणां च मोचनार्थं ३८०५ अभियानानि सञ्चालितवान्, यदा वर्षे २०२३ २४ मध्ये एतादृशानाम् अभियानानां संख्या १९०४ आसीत्। एतैः प्रत्यक्षहस्तक्षेपैः ५००० अधिकबालकाः मुक्ताः अभवन् तथा अपराधिनां विरुद्धं ९१९ प्रथमसूचनाप्रतिवेदनानि पञ्जीकृतानि। एषा वर्षे २०२३ २४ अपेक्षया महान् प्रगतिः अस्ति, यदा एतेषु प्रकरणेषु केवलं २६१ प्रथमसूचनाप्रतिवेदनानि एव पञ्जीकृतानि आसन्। अस्मिन्नेव अवधौ श्रमविभागेन बालश्रमसम्बद्धेषु २५५२ अधिकप्रकरणेषु चालानपत्राणि निर्गतानि।

एवमेव जस्ट राइट्स फॉर चिल्ड्रेन जालेन स्थानीयप्रशासनस्य आङ्गनवाडीकार्यकर्तृणां तथा पुलिसाधिकारिणां सह भूमिस्तरे समन्वयं स्थापयित्वा १७३०३ बालविवाहान् निरोद्धुं सफलता प्राप्ता। एतेषु अधिकांशप्रकरणेषु वरवधूपक्षयोः परिवारजनानां लिखितशपथपत्राणि गृहीत्वा विवाहाः निरुद्धाः। अतिरिक्तरूपेण अष्ट बालविवाहाः न्यायालयात् निषेधादेशं प्राप्य, त्रिंशत् पुलिसहस्तक्षेपैः तथा नवदश प्रकरणेषु प्रथमसूचनाप्रतिवेदनं पञ्जीकृत्य निरुद्धाः। बाललैङ्गिकशोषणप्रकरणेषु अपि जालेन १०७६ बालकेभ्यः न्यायं संरक्षणं च प्रदाने सहयोगः कृतः।

बालकानां विरुद्धम् अपराधेषु प्रभाविनियन्त्रणस्य दिशि राज्यसर्वकारस्य वर्धमाना प्रतिबद्धता त्वरितकार्यवाही च विगतवर्षेषु विधिप्रवर्तनसंस्थानां अधिकारिणां कृते आयोजितानां व्यापकक्षमताविकासकार्यक्रमाणाम् अपि परिणामः अस्ति। वर्षे २०२५ २६ मध्ये जेआरसी राज्ये १५८५ विधिप्रवर्तनाधिकारिभ्यः विशेषप्रशिक्षणं प्रदत्तवान्। विधेः प्रभाविप्रवर्तनस्य सह नेटवर्केन निवारणाधारितोपायान् अपि सुदृढीकृतवान्। अस्यां दिशि राज्यसर्वकारस्य सहयोगेन ६०५५८५ संवेदनशीलान् जोखिमग्रस्तपरिवारान् विभिन्नसामाजिककल्याणयोजनाभिः सह सम्बद्धान् कर्तुं सहायता प्रदत्ता।

बालकानां विरुद्धम् अपराधनिवारणे तथा उत्तरप्रदेशं बालश्रममुक्तं कर्तुं कृतानां प्रयत्नानां प्रशंसां कुर्वन् जस्ट राइट्स फॉर चिल्ड्रेन संस्थापकः भुवन ऋभुः अवदत्, वर्षं २०२७ पर्यन्तं उत्तरप्रदेशं बालश्रममुक्तं कर्तुं राज्यसर्वकारेण यत् दृढसंकल्पः प्रदर्शितः तस्य कृते सर्वे हार्दिकाभिनन्दनस्य अधिकारीणः सन्ति। विकसितभारतस्य निर्माणं तदैव सम्भवम् यदा प्रत्येकः बालकः शिक्षितः सुरक्षितः सशक्तः च भविष्यति।

राज्यसर्वकारस्य सहयोगेन स्थापितानि भवन्ति विंशतिसहस्राधिकानि सुरक्षित बाल ग्रामाणि अस्य शक्तिशालिनं उदाहरणं प्रदर्शयिष्यन्ति यत् सम्पूर्णसर्वकारस्य सम्पूर्णसमाजस्य च समन्वितप्रयत्नैः कियत् व्यापकः परिवर्तनः आनयितुं शक्यते। एतानि बालग्रामाणि न केवलं भारतस्य अपितु सम्पूर्णविश्वस्य कृते आदर्शप्रतिरूपाणि भविष्यन्ति, येन जनभागीदाऱ्या कथं मिलित्वा प्रत्येकं बालकं विद्यालये स्थापयितुं, तं बालश्रमात् मुक्तं रक्षितुं तथा तस्य पूर्णक्षमताविकासस्य अवसरं सुनिश्चितं कर्तुं शक्यते इति प्रदर्श्यते।

बालश्रमार्थं बालकानां तस्करीकरणम् अद्य शीघ्रगत्या संगठितापराधस्य रूपं गृह्णाति। एतादृशे समये योगिनो नेतृत्वे उत्तरप्रदेशसर्वकारस्य एतत् निर्णायकं पदं अस्याः चुनौतीः विरुद्धं संगठितं शक्तिशालिनं च उत्तरं अस्ति, यस्य अद्य अत्यधिक आवश्यकता अस्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani