बांसवाड़ा, 12 जूनमासः (हि.स.)।

सामान्यतः महानगरेषु विदेशेषु च विवाहपूर्वसहजीवनस्य कथाः सामान्याः भवन्ति, किन्तु बांसवाडा जनपदस्य आदिवासीक्षेत्रे एकः दम्पती बहुवर्षाणि यावत् सामाजिकविवाहं विना सह निवसतः आस्ताम्। वृद्धावस्थायां तयोः एव पुत्रैः पौत्रैः च समाजस्य समक्षं पूर्णविधिविधानानुसारं उत्साहेन तयोः विवाहबन्धने संयोजनं कृतम्।

आदिवासीबहुलस्य बांसवाडा जनपदस्य आनन्दपुरी पुलिसक्षेत्रस्य सालिया ग्रामे एतादृशः अद्वितीयः भावनापूर्णः च विवाहसंस्कारसमारोहः सम्पन्नः, यः आधुनिकसमाजाय पारिवारिकमूल्यानां महत्त्वपूर्णं सन्देशं दत्तवान्।

सालिया ग्रामस्य षष्टिवर्षीयः रतना तथा अष्टपञ्चाशत् वर्षीया कडवी देवी प्रायः पञ्चविंशतिवर्षपूर्वं नातरा परम्परायाः अन्तर्गतं सह निवसन्तौ आस्ताम्। तस्मिन् समये गम्भीरार्थिककठिनतायाः कारणात् तयोः सामाजिकरीतिपरम्परानुसारं पारम्परिकविवाहसंस्कारः न सम्पन्नः। तौ बहुवर्षाणि यावत् एवं सम्मानपूर्वकं जीवनं व्यतीतवन्तौ तथा च अस्मिन् काले तयोः पौत्रपौत्रीणामपि विवाहाः सम्पन्नाः।

यदा कालः परिवर्तितः परिवारस्य आर्थिकस्थितौ च सुधारः अभवत्, तदा तयोः चत्वारः पुत्राः मिलित्वा स्वमातापित्रोः समाजे पूर्णमानसम्मानस्य प्रदानार्थम् ऐतिहासिकं निर्णयं कृतवन्तः। चत्वारः पुत्राः मिलित्वा आदिवासीसमाजस्य परम्परानुसारं विवाहसंस्कारकार्यक्रमस्य भव्यं आयोजनं कृतवन्तः।

अस्य अद्वितीयस्य विवाहस्य आरम्भः पारम्परिकहरिद्रालेपनसंस्कारात् अभवत्, यस्मिन् परिवारस्य समाजस्य च विद्वज्जनाः उत्साहेन सहभागं कृतवन्तः। अनन्तरं ढोलकुंडी वाद्यध्वनिभिः मङ्गलगीतैः पारम्परिकलोकनृत्यैः च सह वधूवररूपेण स्थितौ एतौ वृद्धदम्पती समाजस्य समक्षं सप्तपरिक्रमाः कृतवन्तौ।

अस्य ऐतिहासिकक्षणस्य साक्षित्वार्थं बहुसंख्यया ग्रामवासिनः सम्बन्धिनः च समागताः। महिलानां पारम्परिकलोकगीतैः यूनां नृत्यमयैः पदचालनैः च सम्पूर्णस्य ग्रामस्य वातावरणम् उत्सवमयं जातम्। आर्थिककष्टानि परित्यज्य मातापित्रोः प्रति पुत्राणाम् एषः समर्पणभावः अधुना सामाजिकमाध्यमेषु अपि बहु चर्चां प्राप्नोति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani