प्रयागराजः, 14 जूनमासः (हि.स.)।

यदि मनः अस्वस्थः भवति तर्हि अत्यन्तं स्वस्थं शरीरमपि भारवत् अनुभूयते। इति रेकी ग्रैण्ड मास्टर तथा स्पर्श चिकित्सक सतीश राय उक्तवान्। विश्व योग दिवसात् एक सप्ताहपूर्वम् आयोजितायां मन शरीर ऊर्जा इति विषयक संगोष्ठ्यां तेन मानसिक स्वास्थ्यं शारीरिक स्वास्थ्यात् अधिकं महत्त्वपूर्णम् इति कथितम्।

रविवासरे एसकेआर योग एवं रेकी शोध प्रशिक्षण तथा प्राकृतिक संस्थाने आयोजितायां संगोष्ठ्यां दूरदूरस्थेभ्यः आगताः जनाः सहभागितां कृतवन्तः।

नौकरी दाबः अपि मानसिक रोगस्य एकं कारणम्

प्रसिद्धः स्पर्श चिकित्सकः सतीश राय संगोष्ठ्यां उक्तवान् यत् अद्य असीति प्रतिशतं जनाः रक्तचाप मधुमेह अनिद्रा इत्यादीनां रोगाणां पीडिताः सन्ति। परन्तु वास्तविकः रोगः शरीरे नास्ति अपि तु मनसि अस्ति। उष्ण आर्द्रता तनावः तथा कार्यदाबः एते सर्वे प्रथमं मनः अस्वस्थं कुर्वन्ति, ततः अनन्तरं शरीरं दुर्बलं भवति। शते नवति रुग्णानां परीक्षण प्रतिवेदनं सामान्यं भवति, किन्तु ते वदन्ति यत् किमपि उत्तमं न अनुभूयते, सर्वं नीरसं इव दृश्यते। अस्य अर्थः मनसः चिकित्सा सर्वप्रथमं आवश्यकः अस्ति।

भारतस्य प्रत्येकः सप्तमः जनः मानसिक तनावेन पीडितः

सतीश राय विश्व स्वास्थ्य संगठनस्य २०२५ वर्षस्य प्रतिवेदनस्य उल्लेखं कृतवान्। तेन उक्तं यत् विश्व स्वास्थ्य संगठनस्य प्रतिवेदनानुसारं भारते प्रत्येकः सप्तमः जनः मानसिक तनावेन संघर्षं करोति। उष्ण आर्द्रता, ग्रीष्म ऋतु तथा परिवर्तित जीवनशैली कारणेन चिन्ता रोगाणां संख्या चत्वारिंशत् प्रतिशतं वर्धिता अस्ति। शारीरिक रोगाणां षष्टि प्रतिशतं कारणं प्रत्यक्षरूपेण मानसिक तनावः अस्ति।

स्पर्श ध्यानात् कथं सहायता प्राप्यते

श्री राय उक्तवान् यत् स्पर्श ध्यानं मनः शीतलं कर्तुं सरलतमा विधिः अस्ति। उष्ण आर्द्रतायां यदा पंखा तथा शीतक यन्त्राणि अपि निष्फलानि भवन्ति, तदा स्वहस्तस्य स्पर्शः एव महान् शीतकारकः भवति। ललाटे वक्षस्थले तथा नाभिस्थाने द्विनिमेषपर्यन्तं हस्तस्थापनात् एव कोर्टिसोल नामकः तनाव हार्मोन त्रिंशत् प्रतिशतपर्यन्तं न्यूनः भवति।

पाश्चात्य संस्कृतेः प्रभावेन युवा व्यायामशालां गच्छन्ति

सतीश राय उक्तवान् यत् अद्यतनाः युवानः पाश्चात्य संस्कृतेः प्रभावेन व्यायामशालां गत्वा शरीरं सुदृढं कुर्वन्ति, किन्तु रात्रौ निद्रायै औषधस्य आवश्यकता भवति। ते सामाजिक माध्यमेषु प्रशंसासूचक चिह्नानां कृते धावन्ति, परन्तु अन्तःकरणतः शून्यतां अनुभवन्ति। शरीरस्य स्वस्थता दृश्यते, किन्तु मनसः स्वस्थता जीवनं सञ्चालयति। मनसः स्वस्थता आरोग्यस्य कृते अधिका आवश्यकी अस्ति। तेन अभिभावकेभ्यः अपीलं कृतं यत् ते बालकानां अङ्केभ्यः अधिकं तेषां हास्ये ध्यानं ददतु।

सतीश राय उक्तवान् यत् संस्थानं एकविंशति जूनतः मनः स्वस्थं तनुः मस्तम् इति नाम्ना निःशुल्क स्पर्श ध्यान शिविरं प्रारम्भं करिष्यति। अस्मिन् उष्ण आर्द्रता, तनावः तथा अनिद्रायाः कृते विशेषा स्पर्श चिकित्सा शिक्षिता भविष्यति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani