काठमांडूः, 17 जूनमासः (हि.स.)।

नेपालस्य विदेशमन्त्रिणश्शिशिर खनालस्य चीनदेशयात्रायां किमपि ठोसः अथवा नूतनः कार्यसूचीविषयः न प्रादुरभवत्, तथापि अस्य प्रवासस्य अनन्तरं उभौ पक्षौ सन्तुष्टौ दृश्येते।

नेपाले नूतनशासनस्य गठनानन्तरं चीनदेशेन सह तस्य सम्बन्धाः कस्मिन् दिशि अग्रे गमिष्यन्ति इति विषये जिज्ञासा वर्तमाना आसीत्। एतादृशे समये विदेशमन्त्रिणा खनालेन चीनदेशं नेपालस्य पूर्वप्रतिबद्धतासु आश्वासयितुं प्रयत्नः कृतः, यदा च चीनदेशेन अपि नेपालेन सह सहयोगं यथावत् स्थापयित्वा नूतनशासनेन सह अग्रे गन्तुं विश्वासः प्रदत्तः।

अस्यां यात्रायां बीजिङ्गनगरेण विदेशमन्त्री खनालस्य माध्यमेन नूतननेपालीयशासनात् मुख्यतया द्वयोः विषययोः विषये आश्वस्तीकरणस्य प्रयासः कृतः। प्रथमम् ‘एकचीननीतेः’ प्रति नेपालस्य परम्परागतसमर्थनम्। द्वितीयम् बेल्ट एण्ड रोड इनिशिएटिव इति योजनायाः कार्यान्वयने कस्यापि प्रकारस्य बाधायाः अभावस्य प्रत्याभूतिः। एतयोः उभयोः विषययोः खनालेन चीनदेशं आश्वासयितुं प्रयत्नः कृतः।

बीजिङ्गनगरे स्वस्य चीनीयसमकक्षेण वाङ्ग यी इत्यनेन सह सम्पन्नायां वार्तायां खनालेन स्पष्टतया ‘एकचीननीतेः’ समर्थनं कृतम्। तेन पुनरुक्तं यत् तिब्बत तथा ताइवान इत्यादिषु चीनस्य आन्तरिकविषयेषु नेपालः सर्वदा चीनदेशस्य पक्षे स्थितः भविष्यति तथा नेपालीयभूमेः उपयोगः कस्यापि चीनविरोधिक्रियाकलापस्य कृते न भविष्यति। तेन सह चीनदेशात् बीआरआई योजनानां कार्यान्वयनसम्बन्धे कस्यापि प्रकारस्य संशयस्य परित्यागः अपि प्रार्थितः। तथापि नेपालः योजनानां प्राथमिकतासु स्वरूपे च चर्चां कर्तुम् इच्छति इति सङ्केतः अपि तेन प्रदत्तः।

मन्यते यत् चीनदेशः इच्छति यत् अमेरिकादेशेन सह वर्धमानस्पर्धायाः प्रभावः नेपाले न पततु। एतस्मात् कारणात् चीनीयविदेशमन्त्री वाङ्ग यी इत्यनेन ‘दूरस्थमित्रात् समीपस्थः पडोशी अधिकोपयोगी भवति’ इति टिप्पणी कृत्वा नेपालं पश्चिमदेशानां प्रति अतिसमीपगमनात् निवर्तयितुं सन्देशः दातुं प्रयत्नः कृतः। विशेषतः बीआरआई योजनायाः कार्यान्वयने अमेरिकादेशेन विघ्ननिर्माणस्य चीनीयधारणा अस्याम् यात्रायामपि स्पष्टतया दृष्टा। चीनदेशः नेपालस्य सन्दर्भे दक्षिणस्थपडोशिदेशात् भारतात् अपेक्षया अमेरिकादेशं महत्तरां चुनौतीरूपेण पश्यति।

अस्याः यात्रायाः अन्यः उल्लेखनीयः पक्षः अयम् आसीत् यत् विदेशमन्त्री खनालस्य प्रथमः औपचारिकः समागमः चीनीयसाम्यवादीदलेन सह सम्बद्धस्य अन्तरराष्ट्रीयविभागस्य प्रमुखेन सह अभवत्। खनालः स्वयं राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी आरएसपी इत्यस्य विदेशविभागप्रमुखः अपि अस्ति। निर्वाचनात् पूर्वं निर्वाचनानन्तरं च चीनीयसाम्यवादीदलस्य प्रतिनिधिमण्डलैः काठमाण्डूनगरे तेन सह दीर्घकालीनाः चर्चाः कृताः आसन्।

अस्यां यात्रायां खनालस्य प्रथमं दलस्य विदेशविभागकार्यालये स्वागतं कृत्वा चीनीयसाम्यवादीदलेन एषः सङ्केतः प्रदत्तः यत् तत् आरएसपी इत्यनेन सह दलस्तरीयसंबन्धान् अग्रे नेतुम् इच्छति। पञ्चवर्षपर्यन्तं शासनस्य जनादेशं प्राप्तत्वात् चीनस्य सत्तारूढदलम् रास्वपा इत्यनेन सह सहयोगस्य सम्बन्धविस्तारस्य च विशेषमहत्त्वं मन्यते।

अतीते केवलं परम्परागतसाम्यवादीमित्रदलैः सह एव सम्बन्धान् सीमितान् स्थापयित्वा कतिपयानां कठिनताः अनुभूताः आसन्। अतः अस्मिन् समये चीनदेशेन शासकीयस्तरीयवार्तायाः पूर्वं दलस्तरीयसंपर्काय प्राथमिकता प्रदत्ता। एतेन सङ्केतितं यत् नेपाले दीर्घकालिकराजनैतिकसहभागिनां आवश्यकता चीनदेशेन अनुभूयते।

नेपाले बालेन्द्रशासनस्य प्रथमस्य आधिकारिकप्रतिनिधिमण्डलस्य अस्यां यात्रायां नेपालदेशेन स्वकीयाः प्राथमिकताः अपि स्पष्टतया चीनदेशस्य समक्षं स्थापिताः। केरुङ्ग काठमाण्डू रेलमार्गस्य अन्तिमचरणे स्थितायाः व्यवहार्यताअध्ययनप्रतिवेदनस्य शीघ्रप्राप्तेः विषयात् आरभ्य दैलेखप्रदेशस्य वायुउत्खननपरियोजनापर्यन्तं विविधविषयाः द्विपक्षीयवार्तासु उत्थापिताः।

यद्यपि एते विषयाः नूतनाः न सन्ति, तथापि नूतनशासनेन एतान् स्वप्राथमिकपरियोजनारूपेण अग्रे नीयमानान् दृष्ट्वा चीनदेशः सकारात्मकं दृष्टिकोणं स्वीकुर्वन् इव दृश्यते।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani