नवदिल्ली, 02 जूनमासः (हि.स.)।

इन्दिरागान्धीराष्ट्रियकलाकेन्द्रस्य सदस्यसचिवः डॉ सच्चिदानन्दजोशी मङ्गलवासरे उक्तवान् यत् भाषा विचाराणाम् अभिव्यक्तेः माध्यमम् अस्ति तथा लिपिः तेषां विचाराणां स्थायित्वप्रदायिनी व्यवस्था अस्ति।

डॉ जोशी आईजीएनसीए इत्यस्मिन् स्थले ब्राह्मीलिपेः विषये त्रिदिवसीयस्य आयोजितस्य ग्रीष्मकालीनकार्यशालायाः उद्घाटनावसरे एतत् उक्तवान्। सः अवदत् यत् अस्याः कार्यशालायाः माध्यमेन जनानां भारतीयसंस्कृतिं इतिहासं प्राचीनलिपीः च अवगन्तुं अवसरः भविष्यति।

इण्डियनइन्स्टिट्यूटऑफहेरिटेज नोएडा इत्यस्य पैलियोग्राफी एपिग्राफी एण्ड न्यूमिस्मैटिक्स विभागस्य तथा आईजीएनसीए इत्यस्य कलाकोशप्रभागस्य संयुक्ततत्त्वावधानेन अस्य शैक्षणिककार्यक्रमस्य प्रारम्भः कृतः। अयं कार्यक्रमः २ तः ४ जूनपर्यन्तं प्रचलिष्यति। अस्मिन् देशस्य विविधप्रदेशेभ्यः छात्राः अन्ये जनाः च सम्मिलिताः सन्ति।

सः उक्तवान् यत् एतादृश्यः कार्यशालाः विद्यार्थिषु ज्ञानार्जनस्य प्रवृत्तिं प्रोत्साहयन्ति तथा तान् भारतीयबौद्धिकसांस्कृतिकपरम्पराणाम् अध्ययनार्थं प्रेरयन्ति।

डाक्टरजोशी उक्तवान् यत् अस्य कार्यक्रमस्य उद्देश्यं केवलं ब्राह्मीलिपेः परिचयप्रदानं नास्ति अपितु युवजनानां मध्ये भारतीयलिपिपरम्परायाः प्रति संवेदनशीलता जिज्ञासा तथा बौद्धिकरुचेः विकासः अपि अस्ति। एषा भारतीयसभ्यता संस्कृतिः विरासत तथा ज्ञानपरम्परां ज्ञातुं महत्त्वपूर्णा आधारशिला अस्ति। प्राचीनाभिलेखानां शिलालेखानां तथा पाण्डुलिपीनाम् अध्ययनस्य माध्यमेन ब्राह्मीलिपिः अस्मान् अतीतेन सह साक्षात्कारं कारयति तथा अस्माकं सांस्कृतिकनिरन्तरतां ज्ञातुं अवसरं प्रददाति।

सः उल्लिखितवान् यत् आईजीएनसीए भारतीयज्ञानपरम्परायाः विविधआयामानां संरक्षणसंवर्धनयोः कृते कार्यरतं वर्तते तथा सिन्धुसरस्वतीसभ्यतायाः लिपेः अध्ययनस्य तस्याः सम्भावितपठनस्य च क्षेत्रे अपि गम्भीरानुसन्धानं प्रोत्साहयति।

कलाकोशविभागस्य विभागाध्यक्षः प्रो सुधीरलालः उक्तवान् यत् भारतीयपरम्परायाम् अस्य सम्बन्धः ब्रह्मणा सह संयुज्यते यः सृष्टेः रचयिता इति प्रतिष्ठितः अस्ति। अस्याः दृष्टेः अनुसारं ब्राह्मीलिपिः केवलं लेखनस्य साधनं नास्ति अपितु ज्ञानस्य सृजनसंरक्षणसंवहनानां महत्त्वपूर्णं माध्यमं वर्तते।

सः अवदत् यत् ब्राह्मीलिपिः भारतीयोपमहाद्वीपस्य प्राचीनतमासु सर्वाधिकप्रभावशालीषु च लिपिषु एका अस्ति या कालान्तरेण अनेकाः क्षेत्रीयाः राष्ट्रियाः च लिपीः जनितवती। अस्याः सततविकासस्य परिणामरूपेण शारदा देवनागरी गुरुमुखी तथा अन्यासां बहूनां भारतीयलिपीनाम् उद्भवः अभवत् याः अद्यापि भारतीयभाषाणां सांस्कृतिकपरम्पराणां च वाहिकाः सन्ति।

आईआईएच इत्यस्य प्रो डाक्टरअनूपापाण्डे उक्तवती यत् अस्याः कार्यशालायाः आयोजनस्य मुख्योद्देश्यं युवजनान् अन्यान् जनान् च अस्य क्षेत्रस्य प्रति आकर्षयितुं तथा तान् लिपिं शिक्षयितुं वर्तते। सर्वकारः अपि इच्छति यत् वयं स्वस्य संस्कृतेः विषये कार्यं कुर्याम किन्तु अस्मिन् क्षेत्रे योग्यजनानां महती न्यूनता अस्ति।

राजनीत्यां संघर्षाः मतभेदाः च सम्भवन्ति किन्तु संस्कृतिः सर्वदा संयोजनस्य कार्यं करोति। एषा सेतुवत् अस्ति। ब्राह्मीलिपिः भारतस्य प्राचीनतमासु लिपिषु एका अस्ति यस्याः माध्यमेन आधुनिककाले बहूनां भारतीयलिपीनां विकासः अभवत्।

अस्य त्रिदिवसीयस्य ग्रीष्मकालीनविद्यालयस्य मुख्योद्देश्यं शोधकर्तॄन् छात्रान् इतिहासप्रेमिणः च अस्याः प्राचीनलिपेः सूक्ष्मताभिः तस्याः ऐतिहासिकमहत्त्वेन तथा तस्याः शिलालेखानां पठनतन्त्रैः अवगतं कर्तुम् अस्ति।।

-----------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani