– वासुदेव-देवनानी

प्रतिवर्षं जूनमासस्य २१ दिनाङ्के विश्वस्य सर्वेषु देशेषु अन्ताराष्ट्रिय-योगदिवसः आचर्यते। अयं दिवसः भारतस्य तस्याः महान् सांस्कृतिक-आध्यात्मिक-सम्पदः प्रतीकः अस्ति, या सम्पूर्णमानवजातये स्वस्थं, सन्तुलितं शान्तिपूर्णं च जीवनमार्गं प्रदर्शितवती। योगः सहस्रवर्षेभ्यः भारतीय-जीवन-दर्शनस्य अभिन्नं अङ्गम् अस्ति। अद्य सः केवलं भारते एव न सीमितः, अपितु विश्वस्य प्रायः सर्वेषु देशेषु शारीरिक-स्वास्थ्यस्य मानसिक-शान्तेः च साधनरूपेण स्वीकृतः अस्ति।

योगस्य प्राचीना परम्परा

योगस्य इतिहासः सहस्रवर्ष-प्राचीनः अस्ति। भारतीयैः ऋषिभिः मुनिभिश्च योगस्य माध्यमेन शरीरस्य, मनसः आत्मनश्च मध्ये सामञ्जस्यं स्थापयितुं मार्गः अन्विष्टः। वेदेषु, उपनिषत्सु, भगवद्गीतायाम् तथा महर्षेः पतञ्जलेः योगसूत्रेषु योगस्य विस्तृतं निरूपणं प्राप्यते। महर्षिः पतञ्जलिः योगदर्शनस्य प्रमुखः प्रवर्तकः इति मन्यते। तेन योगः अष्टाङ्गयोगरूपेण सुव्यवस्थितः कृतः, यस्मिन् यमः, नियमः, आसनम्, प्राणायामः, प्रत्याहारः, धारणा, ध्यानम्, समाधिः च अन्तर्भवन्ति।

भारतीय-संस्कृतौ योगः केवलं शारीरिक-व्यायामः नास्ति, अपितु जीवनं अनुशासितं सन्तुलितं च कर्तुं समग्रजीवन-पद्धतिः अस्ति। अस्य उद्देश्यं मनुष्याय स्वस्थं शरीरं, प्रशान्तं मनः जागरूकां च चेतनां प्रदातुम् अस्ति।

अन्ताराष्ट्रिय-योगदिवसस्य प्रारम्भः

अन्ताराष्ट्रिय-योगदिवसस्य प्रारम्भः भारतस्य प्रयत्नैः अभवत्। २०१४ तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बरमासस्य २७ दिनाङ्के संयुक्तराष्ट्र-महासभायां भारतस्य प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी स्वीयसम्बोधने योगस्य महत्त्वं प्रतिपादयन् अन्ताराष्ट्रिय-योगदिवसस्य घोषणायाः प्रस्तावम् अकरोत्। तेन उक्तं यत्—योगः भारतस्य प्राचीनपरम्परायाः अमूल्यः उपहारः अस्ति, यः मनसः शरीरस्य च, विचारस्य कर्मणश्च, संयमस्य सन्तोषस्य च मध्ये सामञ्जस्यं स्थापयति।

भारतस्य अस्य प्रस्तावस्य संयुक्तराष्ट्र-महासभायां अभूतपूर्वं समर्थनम् अलभ्यत। संयुक्तराष्ट्रस्य १७७ सदस्य-राष्ट्राणि सह-प्रायोजकत्वेन अस्य समर्थनम् अकुर्वन्। एतत् संयुक्तराष्ट्रस्य इतिहासे कस्यापि प्रस्तावस्य प्राप्तं व्यापकतमं समर्थनम् इति परिगण्यते। अनन्तरं २०१४ तमस्य वर्षस्य दिसम्बरमासस्य ११ दिनाङ्के संयुक्तराष्ट्र-महासभया जूनमासस्य २१ दिनाङ्कः अन्ताराष्ट्रिय-योगदिवसः इति अधिकृतरूपेण घोषितः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan