पूर्णक्रान्तेः आरभ्य लोकतन्त्रस्य पुनर्स्थापनपर्यन्तं, बिहार्-राज्यं देशाय मार्गं दर्शितम् अस्ति।

आपत्कालस्य कृष्णरात्र्याः विरुद्धं बिहारराज्यं लोकतन्त्रस्य पथप्रदर्शकम् आसीत्।

पटना, बिहार-सर्वकारस्य कला-संस्कृति-युवा-खनि-भूविज्ञान-मन्त्रिणः डा. प्रमोदकुमारः तथा च डा. कुमुदकुमारः, निर्देशकः तथा मुख्य-प्रशासनिक-अधिकारी, चन्द्रगुप्त-व्यवस्थापन-संस्थानम् (सी.ऐ.एम.पी.), पटना च लोकतन्त्रं, बिहार-आन्दोलनम्, आपत्कालस्य उत्तराधिकारं च विषये विस्तरेण भाषणं कृतवन्तः, तथा च पटना-नगरस्य मिठापुर-संस्थागतक्षेत्रे हिन्दुस्थान-समाचार-समूहेन आयोजिते '50 वर्षाणि आपत्कालः बिहार-आन्दोलनम् तथा आपत्कालः' इति विषये कार्यक्रमे सम्बोधयन्।

सम्माननीय-अतिथि-रूपेण कार्यक्रमम् अभिसंबोधनं कुर्वन् मन्त्रिणः डा. प्रमोदकुमारः अवदत् यत् 1974 तमवर्षस्य छात्र-युवा-आन्दोलनस्य तथा आपत्काल-विरोधी-सङ्घर्षस्य परम्परायाः संरक्षणं तथा नूतन-सन्ततिं प्रति प्रसारणम् अद्यतनीनां बृहत्तमेषु दायित्वेषु अन्यतमम् अस्ति। आपत्कालः भारतीय-लोकतन्त्रस्य कठिनतमेषु परीक्षासु अन्यतमः आसीत्, परन्तु जनसमूहस्य लोकतान्त्रिक-चेतनया अन्ततः लोकतन्त्रस्य पुनःस्थापनं सुनिश्चितं जातम्।

डा. प्रमोदकुमारः अवदत् यत् बिहार-आन्दोलनम् न केवलं इतिहासस्य एकः अध्यायः, अपितु लोकतन्त्रस्य रक्षणार्थं कृतानां त्यागाणां, संघर्षाणां, त्यागाणां, श्रमशक्तेः च सजीवलेखः अस्ति। सः अवदत् यत् अस्य आन्दोलनस्य वास्तविकं कथां तस्य मूल्यानि च युवान् प्रति नेतव्यम् इति समयस्य आवश्यकता अस्ति येन आगामि-पीढयः लोकतन्त्रस्य रक्षणस्य महत्त्वं अवगच्छन्ति।

सः सूचितवान् यत् कार्यक्रमस्य समये, बिहार-आन्दोलनस्य आपत्कालस्य च सम्बद्धानां महत्त्वपूर्णानां लेखानां, अभिलेखानां, ऐतिहासिक-सामग्रीनां च संरक्षणस्य दायित्वं तस्योपरि न्यस्तम् अस्ति। एतेषां ऐतिहासिकपरम्परानां संरक्षणं लोकतान्त्रिक-इतिहासस्य अध्ययने, नव-सन्ततिः च जागरूकतायां स्थापयितुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति इति सः दृढविश्वासं प्रकटितवान्।

डा. प्रमोदकुमारः अवदत् यत् बिहार-आन्दोलनम् देशाय सन्देशम् अददात् यत् यदा लोकतान्त्रिकमूल्यानां जनहितस्य च प्रश्नाः अग्रभागे भवन्ति तदा समाजस्य सङ्घटितशक्तिः बृहत्तमं राजनैतिकसङ्कटम् सम्मुखीकर्तुं शक्नोति इति। सः अवदत् यत् अस्य सङ्घर्षस्य स्मृत्याः संरक्षणं लोकतन्त्रं प्रति अस्माकं दायित्वस्य भागः अस्ति इति।

पटना-नगरस्य चन्द्रगुप्त-व्यवस्थापन-संस्थानस्य निर्देशकः मुख्य-प्रशासनिक-अधिकारी च डा. कुमुदकुमारः, यः कार्यक्रमस्य सम्माननीय-अतिथिः आसीत्, सः अवदत् यत् 25 जून 1975 इत्यत्र आरोपितः आपत्कालः भारतीय-लोकतन्त्रस्य कठिनतमासु संघर्षपूर्णासु परीक्षासु अन्यतमः आसीत् इति। तस्मिन् काले पत्रिका-स्वातन्त्र्यम् प्रभावितम् अभवत्, नागरिक-अधिकाराः प्रतिबन्धिताः, भिन्नाभिप्रायस्य ध्वन्याः दमनस्य प्रयत्नाः च अभवन्, परन्तु लोकतन्त्रस्य विषये जनानां विश्वासः, श्रमशक्तिः च अन्ततः लोकतान्त्रिकव्यवस्थां पुनःस्थापितवन्तः।

सः अवदत् यत् यदि लोकतन्त्रस्य रक्षणार्थं सङ्घर्षस्य चर्चा भवति तथा च तस्मिन् बिहारस्य उल्लेखः नास्ति तर्हि सा चर्चा अपूर्णः इति मन्यते। लोकनायक-जयप्रकाश-नारायणस्य नेतृत्वे बिहारतः उद्भूतः 'सम्पूर्णक्रान्तिः' इत्यस्य स्वरः न केवलं राज्याय अपितु सम्पूर्णदेशाय नूतनां दिशां प्रददात्, तथा च लोकतन्त्रस्य रक्षणार्थं व्यापकजनजाग्रतायाः आधारं सज्जीकृतवान्।

डा. कुमुदकुमारः अवदत् यत् आपत्कालस्य 50 वर्षाणां विषये आयोजितः अयं कार्यक्रमः न केवलं भूतकालस्य स्मरणस्य अवसरः अपितु नव-पीढिं लोकतान्त्रिकमूल्यानां, नागरिक-अधिकाराणाम्, अभिव्यक्ति-स्वातन्त्र्यस्य, संवैधानिक-स्वामित्वानां च महत्त्वं परिचाययितुं माध्यमम् अपि अस्ति। सः अवदत् यत् लोकतन्त्रस्य शक्तिः तदा एव सम्भवः यदा नागरिकाः स्वकीयान् अधिकारान् कर्तव्यान् च अवगच्छन्ति।

हिन्दुस्थान-समाचारः राष्ट्रिय-चेतनायाः, सकारात्मक-संवादस्य, मूल्य-आधारित-पत्रकारितायाः च महत्त्वपूर्णं माध्यमम् इति वर्णयन्, सः अवदत् यत्, माध्यमानां भूमिका केवलं सूचना-प्रदाने एव सीमितं नास्ति अपितु समाजं जागरितुं, राष्ट्रिय-मूल्यानि सुदृढं कर्तुं च अस्ति।

डा. कुमुदकुमारः अवदत् यत् शिक्षायाः उद्देश्यं न केवलं व्यावसायिकक्षमतायाः विकासः अपितु राष्ट्रस्य समाजस्य च प्रति उत्तरदायीान् नागरिकान् सज्जीकर्तुम् अपि अस्ति। इतिहासस्य एतादृशाः महत्त्वपूर्णाः अध्यायाः युवान् लोकतन्त्रस्य रक्षणार्थं, राष्ट्रियमूल्यानां संरक्षणार्थं, सामाजिक-दायित्वस्य निर्वाहणार्थं च निरन्तरं प्रेरयन्ति।

बिहारस्य आन्दोलनस्य आपत्काल-विरोधस्य च परम्परा न केवलं ऐतिहासिकस्मृतिः अपितु लोकतन्त्रस्य सुदृढीकरणाय नित्यप्रेरणा अस्ति इति कार्यक्रमस्य वक्तारः अवधानं दत्तवन्तः। लोकतान्त्रिकसंस्थानां, नागरिक-अधिकाराणां, राष्ट्रिय-चेतनायाः च रक्षणार्थं समाजः सर्वदा जागरूकः सक्रियः च भवेत्।

--------

Hindusthan Samachar / अंशु गुप्ता