भोपालनगरम्, २८ जूनमासः (हि.स.)। प्रधानमन्त्रिणः नरेन्द्रमोदिनः लोकप्रिय-कार्यक्रमस्य ‘मन की बात’ इत्यस्य १३५तमं प्रसारणं रविवासरे आकाशवाण्या अभवत्। अस्मिन् कार्यक्रमे प्रधानमन्त्री मध्यप्रदेशस्य राजगढ़-जनपदस्य ब्यावरा-नगरस्य भगिनीनां पर्यावरण-संरक्षणाय कृतानाम् अनुकरणीय-प्रयत्नानाम् उल्लेखम् अकरोत्।

यदा प्रधानमन्त्रिणा मोदिना ‘मनसः वाणी’ कार्यक्रमे ब्यावरा-नगरस्य भगिनीनां ‘प्लास्टिक-मुक्त-अभियानस्य’ उल्लेखः कृतः, तदा एषः क्षणः सम्पूर्णस्य नगरस्य जनानां कृते गौरवस्य विषयः अभवत्। प्रधानमन्त्री ताभ्यः भगिनीभ्यः तथा पर्यावरण-प्रेमी-संस्थाभ्यः सामाजिक-हिताय कृतानाम् अनुकरणीय-प्रयत्नानां मुक्तकण्ठेन प्रशंसाम् अकरोत्। तेन एतत् अभियानं जनसहभागितया सामाजिक-परिवर्तनस्य तथा ‘वेस्ट-टू-वेल्थ’ इत्यस्य उत्कृष्टम् उदाहरणम् इति वर्णितः, सम्पूर्णदेशस्य कृते प्रेरणादायकश्च कथितः।

प्रधानमन्त्री अवदत् यत् तस्मै राजगढ़-जनपदस्य ब्यावरा-नगरस्य कतिपयाभ्यः भगिनीभ्यः विषये ज्ञातुं अवसरः प्राप्तः, याभिः स्वपरिसरे विकीर्णं प्लास्टिक-अवशिष्टं निष्कासयितुं सङ्कल्पः कृतः। ताः अन्येषां साहाय्यस्य परिवर्तनस्य वा प्रतीक्षां न कृतवन्त्यः, अपितु स्वयमेव अग्रे गत्वा नगरात् प्लास्टिक-अवशिष्टानि रिक्त-प्लास्टिक-पात्राणि च सङ्ग्रहीतुं प्रारब्धवन्त्यः। अल्पकाले एव एषः प्रयत्नः जनान्दोलनस्य रूपम् अधारयत्। सङ्गृहीतस्य प्लास्टिक-द्रव्यस्य पुनर्चक्रणं कृत्वा तस्य उपयोगः सार्वजनिक-स्थलानां सौन्दर्यवर्धने क्रियते। अतीतेषु कतिपयेषु मासेषु शतशः किलोग्राम-परिमितं प्लास्टिक-द्रव्यं पुनर्चक्रितं भूत्वा उपयोगे नीतम्। यत् प्लास्टिक-द्रव्यं पूर्वं प्रदूषणस्य कारणम् आसीत्, तदेव अधुना तासां प्रयासैः नगरस्य सौन्दर्य-वर्धने महत्त्वपूर्णं योगदानं ददाति।

प्रधानमन्त्री ब्यावरा-नगरस्य सर्वाभ्यः भगिनीभ्यः तथा अभियानेन सम्बद्धेभ्यः सर्वेभ्यः सामाजिक-प्रेरणादायक-कार्याय अभिनन्दनं शुभकामनाश्च अददात्। ‘मन की बात’ इति राष्ट्रिय-मञ्चे अस्य अभियानस्य उल्लेखः सम्पूर्णस्य राजगढ़-जनपदस्य मध्यप्रदेशस्य च कृते गौरवस्य क्षणः अभवत्। एषा उपलब्धिः दर्शयति यत् यदा समाजः स्वयमेव परिवर्तनस्य सङ्कल्पं करोति, तदा लघुतमः प्रयत्नोऽपि राष्ट्रिय-परिचयं प्राप्नोति तथा सर्वदेशस्य प्रेरणास्रोतः भवति।

मध्यप्रदेशस्य मुख्यमन्त्री डॉ.मोहन-यादवः बैतूल-जनपदस्य कुकरू-ग्रामे ग्रामीणैः जनप्रतिनिधिभिश्च सह प्रधानमन्त्रिणः ‘मनसः वाणी’ कार्यक्रमम् अशृणोत्। अस्मिन् अवसरे केन्द्रीय-जनजातीय-कार्य-राज्यमन्त्री दुर्गादास-उइके, वरिष्ठ-विधायकः प्रदेशाध्यक्षः हेमन्त-खण्डेलवालः, विधायकः महेन्द्र-केशरसिंह-चौहानः, जन-अभियान-परिषदः उपाध्यक्षः डॉ.मोहन-नागरः तथा बहुसंख्यकाः ग्रामीणाः उपस्थिताः आसन्।

मुख्यमन्त्री सामाजिक-माध्यमे ‘एक्स’ इत्यत्र हर्षं व्यक्तीकृत्य अलिखत् यत् प्रधानमन्त्रिणा मोदिना ब्यावरा-नगरस्य तासां भगिनीनां प्रशंसा कृता, याः प्लास्टिक-अवशिष्टानि पुनर्चक्रणेन ईको-ब्रिक्स निर्मिमते। एषः प्रशंसनीयः उपक्रमः पर्यावरण-संरक्षणस्य महिलानाम् आत्मनिर्भरतायाश्च प्रेरणादायकम् उदाहरणम् अस्ति। तेन एतदपि उक्तं यत् प्रधानमन्त्रिणा आगामिनि गणेश-महोत्सवे मृण्मयी-गणेश-प्रतिमानां उपयोगाय देशवासिनः आहूताः, येन श्रद्धया सह पर्यावरण-संरक्षणस्य सङ्कल्पोऽपि अधिकः सुदृढः भविष्यति।

अभियानस्य स्वरूपम्

ब्यावरा-नगरस्य पर्यावरण-प्रेमि-संस्थायाः संयोजकेन अनिल-कुशवाहेन नेतृत्वे कतिपयमासेभ्यः आरभ्य गृहेभ्यः निष्पन्नानि एकवार-उपयोगी-प्लास्टिक-द्रव्याणि तथा पॉलिथीन-सामग्री सङ्गृह्य ईको-ब्रिक्स् निर्मीयन्ते। एताभिः ईको-ब्रिक्स-पिण्डैः उद्यानेषु सार्वजनिक-स्थलेषु च उपवेशन-पीठिकाः, शोभा-संरचनाः, उद्यानोपकरणानि तथा अन्याः उपयोगी-सामग्र्य: निर्मीयन्ते। एषः उपक्रमः ‘वेस्ट-टू-वैल्यू’ इति अवधारणां साकारयन् प्लास्टिक-अवशिष्टं बहूपयोगि-संसाधने परिवर्तयति।

तेन उक्तं यत् अस्य अभियानस्य महत्तमा शक्तिः जनभागीदारी अस्ति। नगरस्य गृहिण्यः स्वगृहात् निष्पन्नां पॉलिथीनं पृथक् सङ्गृह्णन्ति, वणिजः स्वप्रतिष्ठानानां प्लास्टिक-द्रव्यं संस्थायै समर्पयन्ति, युवानश्च प्रतिदिनं स्वसमयं दत्त्वा पर्यावरण-संरक्षण-अभियाने सहभागी भवन्ति। संस्थया नगरे प्लास्टिक-बैंक तथा बोतल-बैङ्क इत्येतौ स्थापितौ, यत्र नागरिकाः सुकरतया प्लास्टिक-द्रव्यं निक्षेपयितुं शक्नुवन्ति। विद्यालयेषु जागरूकता-कार्यक्रमैः नववंश: अपि पर्यावरण-संरक्षणाय प्रेर्यते।

संस्थायाः सदस्यः तरुण-सेनः अवदत् यत् अधुना ४०–५० युवानः महिलाश्च प्रतिदिनं स्वेच्छया अस्मिन् अभियाने कार्यं कुर्वन्ति। अद्यावधि द्विकुंतलाधिकं प्लास्टिक-द्रव्यं ईको-ब्रिक्स: इति रूपे परिवर्त्य नगरस्य विभिन्न-स्थलेषु उपयोगे नीतम्। स्थानीय-वणिजां नागरिकानां च सहयोगः प्रतिदिनं वर्धते, अतः एतत् अभियानं व्यापक-जनान्दोलनस्य रूपं गृह्णाति।

ब्यावरा-नगरपालिका अपि अस्मिन् अभिनवे उपक्रमे सहभागी भूत्वा भविष्ये ईको-ब्रिक्स-निर्मित-सामग्रीणां सार्वजनिक-स्थलेषु अधिकाधिक-उपयोगस्य अभिप्रायं प्रकटितवती।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan