नवदिल्ली, 03 जूनमासः (हि.स.)।राष्ट्रपतिः द्रौपदी मुर्मुः बुधवासरे एकीकृतजनजातीयविकासअभिकरणानां एकीकृतजनजातीयविकासपरियोजनानां च राष्ट्रियसम्मेलने उक्तवती यत् विकसितभारतस्य लक्ष्यं तदैव पूर्णं भविष्यति यदा जनजातीयसमुदायः अपि विकासस्य मुख्यधारया सह संयोजितः भविष्यति। जनजातीयसमाजः सांस्कृतिकदृष्ट्या अत्यन्तं समृद्धः अस्ति किन्तु योजनानां जानकारी तथा तेषां लाभः समये सर्वत्र न प्राप्यते। जनजातीयपरिवाराः आत्मसम्मानेन सह जीवनं यापयन्ति। तेषां कल्याणार्थं योजनानां लाभः पुनः पुनः तेषां गृहद्वारपर्यन्तं नेतुं आवश्यकम् अस्ति।

राष्ट्रपतिः द्रौपदी मुर्मुः बुधवासरे एकीकृतजनजातीयविकासअभिकरणानां एकीकृतजनजातीयविकासपरियोजनानां च राष्ट्रीयसम्मेलनम् सम्बोधितवती। अस्मिन् अवसरे केन्द्रीयजनजातीयकार्यमन्त्री जुएल ओराम राज्यमन्त्री दुर्गादास उइके मन्त्रालयस्य सचिवा रंजना चोपड़ा वरिष्ठाधिकारीणः च उपस्थिताः आसन्।

राष्ट्रपतिः उक्तवती यत् एतत् सम्मेलनं जनजातीयपरिवर्तनकारकाणां सम्मेलनम् अस्ति। भवतां सर्वेषां दायित्वम् अस्ति यत् जनजातीयसमुदायस्य कल्याणविकासकार्यक्रमान् ग्रामे ग्रामे गृहे गृहे च प्रापयन्तु। एतेन जनजातीयसमुदायस्य भ्रातृभगिनीषु सकारात्मकपरिवर्तनं भविष्यति। राज्यस्तरे परियोजनास्तरे च कार्यरताः सर्वे जनाः यदा महता उद्देश्येन सह विचारविमर्शं करिष्यन्ति तदा अनेकानि उपयोगिसमाधानानि समक्षं आगमिष्यन्ति।

सा उक्तवती यत् जनजातीयसमुदायस्य ग्रामाः बस्तयः च दूरवर्तिषु क्षेत्रेषु वनेषु पर्वतेषु च स्थिताः सन्ति। एतानि क्षेत्राणि विकासस्य मुख्यधारया सह संयोजयितुं अधिकारीणां कर्तव्यं वर्तते। प्रधानमन्त्री जनयोजना अन्तर्गतं विंशतिसहस्राधिकेषु जनजातीयग्रामेषु विकासकार्यक्रमान् प्रापयितुं लक्ष्यं निर्धारितम् अस्ति। विशेषतः पीबीटीजी समूहानां कृते गृहभूमिजीविकानां व्यवस्था अनिवार्या अस्ति।

राष्ट्रपतिः उक्तवती यत् एकीकृतजनजातीयविकासअभिकरण तथा एकीकृतजनजातीयविकासपरियोजना इत्यादीनां संस्थानां गठनम् अस्यैव उद्देश्याय कृतम् यत् जनजातीयसमुदायः विशेषध्यानपूर्वकं अग्रे नीयेत। प्रत्येकाय गर्भवत्यै मातृे पोषणं प्रत्येकस्मै बालकाय शिक्षा प्रत्येकस्मै युवके गरिमामयी जीविका च प्रदातुं सर्वासां संस्थानां दायित्वम् अस्ति।

राष्ट्रपतिः उक्तवती यत् जनजातीयसमुदायस्य समीपे पारम्परिकज्ञानं कौशलं च अस्ति। तत् आधुनिकविकासप्रयत्नैः सह संयोजनीयम्। जनजातीयसमाजस्य समीपे बुनाई हस्तकला अन्यासु कलासु च अद्वितीया प्रतिभा वर्तते। एताः कलाः मूल्यवर्धनेन वित्तीयसशक्तीकरणेन च संयोज्य तेषां जीवनस्तरः उन्नीयितुं शक्यते।

राष्ट्रपतिः उक्तवती यत् जनजातीयसमुदायस्य आत्मनिर्भरत्वार्थं वित्तीयसशक्तीकरणे कौशलविकासे च विशेषध्यानं दातव्यम्। जनजातीययुवानः आधुनिकप्रौद्योगिक्या शिक्षया च सह संयोजनीयाः यतः ते परिवर्तमानसमयेन सह गन्तुं शक्नुयुः। सा मन्त्रालयस्य अधिकारिभ्यः उक्तवती यत् ते जनजातीयसमाजस्य समस्याः प्रत्यक्षरूपेण शृण्वन्तु तासां समाधानार्थं योजनाः च निर्मान्तु।

सा उक्तवती यत् जनजातीयसमाजस्य विकासार्थं केवलं योजनानिर्माणं पर्याप्तं नास्ति अपितु तासां प्रभावीकार्यन्वयनम् अपि आवश्यकम्। योजनानां उद्देश्यं तदैव सफलं भविष्यति यदा प्रत्येकं जनजातीयपरिवारं तस्य लाभं प्राप्स्यति। जनजातीयसमाजस्य विकासे शिक्षायाः भूमिका अत्यन्तमहत्त्वपूर्णा अस्ति। जनजातीयबालकेभ्यः गुणवत्तायुक्तशिक्षा प्रदातुं आवश्यकम् यतः ते भविष्ये समाजस्य देशस्य च विकासे योगदानं दातुं शक्नुयुः। सा उक्तवती यत् शिक्षया सह स्वास्थ्यसेवानां जनजातीयक्षेत्रेषु प्रापणम् अपि अनिवार्यम् अस्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani