नवदिल्ली, 30 जूनमासः (हि.स.)।

यह रहा आपका संस्कृत भाषांतरण, मूल स्वरूप के अनुरूप, पूर्णतया देवनागरी लिपि में तथा अवग्रह आदि चिह्नों के बिना।

भारतस्य समृद्धां हस्तशिल्पहस्ततन्तुवयनपरम्परां वैश्विकमञ्चे प्रदर्शयन् प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी स्वस्य त्रिदिवसीयस्य सेशेल्सदेशस्य प्रवासस्य समये तत्रत्येभ्यः उच्चनेतृभ्यः भारतस्य विभिन्नराज्यानां पारम्परिकाः कलाकृतयः वस्त्राणि च उपायनरूपेण अर्पितवान्।

प्रधानमन्त्रिणा सेशेल्सदेशस्य राष्ट्रपतये पैट्रिक हर्मिनी उत्तरप्रदेशस्य मुरादाबादनगरस्य शिल्पिभिः हस्तनिर्मितः मुरादाबादी पीतलकूर्मः उपायनरूपेण प्रदत्तः। अयं कूर्मः धातुघटनकला उत्कीर्णनकला परिष्कारकला च अस्य प्रदेशस्य उत्कृष्टनैपुण्यं प्रदर्शयति। अस्य सूक्ष्मतया निर्मितं कवचं दीप्तिमती परिष्कृतिः च पीढीपरम्परया प्रवर्तमानां शिल्पपरम्परां प्रकाशयतः। भारतीयदर्शने कूर्मः प्रज्ञायाः स्थैर्यस्य धैर्यस्य दीर्घायुषः च प्रतीकः मन्यते। एषः उपहारः सेशेल्सदेशाय अपि विशेषमहत्त्वं वहति यतः तत्र विश्वप्रसिद्धाः एल्डाब्रा महाकूर्माः दृश्यन्ते। एते जगतः बृहत्तमेषु दीर्घजीविषु च कूर्मप्रजातिषु अन्यतमाः सन्ति। एवं मुरादाबादी पीतलकूर्मः भारतस्य शिल्पवैभवस्य उत्कृष्टप्रतीकः भवति तथा च सेशेल्सदेशस्य कृते अपि विशेषमहत्त्वं धारयति। अयं भारतसेशेल्सदेशयोः दृढमैत्रीं प्रदर्शयति तथा ज्ञानस्य प्रकृतेः सह सामञ्जस्यस्य च समानमूल्यानां उत्सवं मन्यते।

प्रथममहिलायै वेरोनिक हर्मिनी मध्यप्रदेशस्य माहेश्वरी रेशमीय उत्तरीयं तथा कर्नाटकस्य प्रसिद्धं बिदरी धातुशिल्पनिर्मितं पेटिकापात्रं प्रदत्तम्। माहेश्वरी रेशमीय उत्तरीयं स्वस्य लघुस्पर्शगुणेन उत्कृष्टविन्यासेन विशेषवयनरचनया च प्रसिद्धम् अस्ति। मध्यप्रदेशस्य माहेश्वरनगरात् आरब्धा एषा वयनकला उत्कृष्टशिल्पकौशलेन रेशमतन्तूनां कार्पासतन्तूनां च रमणीयसंयोगेन प्रसिद्धा अस्ति। अस्मिन् ज्यामितीयविन्यासाः रेखासीमाः मृदुवर्णसंयोजनानि पुष्पाकृतयः च दृश्यन्ते। एतत् माहेश्वरीवयनकलायाः सूक्ष्मतां सौन्दर्यं च प्रकाशयति। अपरं बिदरी धातुशिल्पनिर्मिता पेटिका भारतस्य प्रसिद्धधातुशिल्पपरम्परायाः उत्कृष्टमुदाहरणम् अस्ति। अस्याः विशेषता कृष्णवर्णीयधातुतले दीप्तिमती रजतनक्काशी अस्ति। निपुणशिल्पिभिः हस्तनिर्मितायां अस्याम् पेटिकायां सूक्ष्माः ज्यामितीयाः पुष्परूपाः च विन्यासाः निर्मिताः सन्ति यत्र सूक्ष्मरजततन्तवः जडिताः सन्ति। एतत् उत्कृष्टसूक्ष्मतां कलानैपुण्यं च दर्शयति।

सिक्किमस्य आर्किडचित्रकलायाः उपहारः

उपराष्ट्रपतये सेबेस्टियन पिले सिक्किमस्य आर्किडचित्रकला उपायनरूपेण प्रदत्ता। अस्यां कलाकृतौ भारतस्य राष्ट्रपक्षी मयूरः आर्किडपुष्पाणां मध्ये चित्रितः अस्ति। आर्किडपुष्पं सेशेल्सदेशस्य राष्ट्रपुष्पम् अस्ति। अयं उपहारः जैवविविधतासंरक्षणे उभयदेशयोः समानप्रतिबद्धतायाः प्रतीकः अस्ति।

काञ्चीपुररेशमीवस्त्रस्य उपहारः

द्वितीयमहिलायै लीना पिले तमिळनाडुराज्यस्य काञ्चीवरम् रेशमीवस्त्रं प्रदत्तम्। भौगोलिकसूचकचिह्नप्राप्ते अस्मिन् रेशमीवस्त्रे सुवर्णजरीसूक्ष्मकार्यं रक्तहरितसुवर्णवर्णयुक्ता मनोहरा सीमा च विद्यते। अस्य उत्कृष्टवयनं सूक्ष्मविवरणं वर्णानां रमणीयसमन्वयः च काञ्चीपुरस्य विशिष्टकलापरम्परां प्रकाशयति। देवालयवास्तुशिल्पात् प्रकृतेः पारम्परिकालङ्काररूपेभ्यः च प्रेरितेषु काञ्चीपुरविन्यासेषु मयूराः पुष्पाणि पत्राणि ज्यामितीयविन्यासाः च अत्यन्तसूक्ष्मतया वयन्ते।

टोडा कढाईयुक्तशालायाः उपहारः

सेशेल्सदेशस्य राष्ट्रियसभायाः अध्यक्षाय अजारेल एर्नेस्टा तमिळनाडुराज्यस्य नीलगिरिपर्वतेषु निवसद्भिः टोडाजनजातीयशिल्पिभिः हस्तनिर्मिता टोडा कढाईयुक्ता शाला प्रदत्ता। श्वेतकार्पासवस्त्रे रक्तकृष्णवर्णयुक्तज्यामितीयकढाईयुक्ता एषा शाला भारतस्य जनजातीयपरम्परायाः पारम्परिकशिल्पकौशलस्य च प्रतीका अस्ति। अस्याः कढाईकलायाः पुखूर इति नाम अस्ति। एषा केवलं टोडाजनजातौ एव प्राप्यते तथा पूर्णतया हस्तेन एव क्रियते। परम्परया एषा शाला उत्सवेषु महत्त्वपूर्णसामाजिकावसरेषु च धार्यते। सा अस्मितायाः परम्परायाः मूलनिवासिज्ञानस्य संरक्षणस्य च प्रतीका अस्ति। एषा भारतस्य समृद्धां सांस्कृतिकविविधतां शिल्पिसमुदायानां च अक्षयां सृजनशीलतां प्रकाशयति। एताः विशेषताः सेशेल्सदेशस्य स्वकीयसांस्कृतिकपरम्परासंरक्षणप्रतिबद्धतया सह सामञ्जस्यं वहन्ति।

-----------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani