कोरबा, 30 जूनमासः (हि. स.)।

हिन्दीपञ्चाङ्गानुसारम् आषाढमासस्य शुभारम्भः त्रिंशत् जून द्विसहस्रषड्विंशतितमे वर्षे मङ्गलवासरे अभवत्। अयं मासः एकोनत्रिंशत् जुलै द्विसहस्रषड्विंशतितमे वर्षे बुधवासरपर्यन्तं भविष्यति। अस्मिन् अवसरे छत्तीसगढस्य ख्यातिलब्धः आयुर्वेदचिकित्सकः नाडीवैद्यः च नागेंद्र नारायण शर्मा डाक्टर नागेन्द्रनारायणशर्मा आषाढमासे स्वस्थजीवनाय आयुर्वेदाधारितस्य आहारस्य दिनचर्यायाः च पालनस्य परामर्शम् अददात्।

डाक्टर नागेन्द्रनारायणशर्मा उक्तवान् यत् आषाढः ऋतुपरिवर्तनस्य कालः अस्ति यदा ग्रीष्मऋतुः समाप्तिं गच्छति वर्षाकालस्य च आगमनं भवति। अस्मिन् सन्धिकाले शरीरस्य पाचनशक्तिः दुर्बला भवति संक्रमणस्य सम्भावना च वर्धते। अतः अस्मिन् काले आहारविहारयोः विशेषध्यानं आवश्यकम् अस्ति।

डाक्टर शर्मा उक्तवान् यत् भारतीयायुर्वेदे प्रत्येकस्य ऋतोः मासस्य च अनुसारम् आहारस्य जीवनशैल्याः च विस्तृतं वर्णनं विद्यते। यदि जनः ऋतुचर्यायाः पालनं करोति तर्हि सः अनेकाभ्यः ऋतुसम्बद्धरोगेभ्यः रक्षितः भवितुम् अर्हति। तेन उक्तं यत् आषाढमासे जलजन्यरोगाणां सम्भावना अधिका भवति। अतः सर्वदा उष्णीकृतं शुद्धं वा जलमेव पातव्यम्।

तेन उक्तं यत् अस्मिन् काले रससमृद्धफलानां सेवनं हितकरम् अस्ति। आम्रफलं जाम्बूफलं च शरीरस्य पोषणं कुर्वन्ति रोगप्रतिरोधकशक्तिं च वर्धयन्ति। किन्तु बेलफलस्य सेवनम् अस्मिन् मासे न कर्तव्यम् यतः तेन पाचनसमस्याः उदरान्त्रसंक्रमणस्य सम्भावना च वर्धते।

डाक्टर नागेन्द्रशर्मणः मते आषाढमासे अतिमसालायुक्तं तैलपक्वं बहुतेलयुक्तं च भोजनं वर्जनीयम्। अतिभोजनम् अपि पाचनतन्त्रे अतिरिक्तभारं जनयति येन स्वास्थ्यसमस्याः वर्धन्ते। तेन भोजने शतपुष्पा हिङ्गु च उपयोगः हितकरः इति उक्तम् यतः एते पाचनशक्तेः संरक्षणे साहाय्यं कुर्वन्ति।

तेन स्कन्दपुराणस्य उल्लेखं कृत्वा उक्तं यत् आषाढमासे एकभुक्तव्रतस्य अर्थात् दिने एकवारमेव भोजनस्य परम्परा वर्णिता अस्ति या स्वास्थ्यदृष्ट्या अपि लाभकारिणी मन्यते। तथापि प्रत्येकः स्वकीयशारीरिकसामर्थ्यानुसारं स्वास्थ्यावस्थानुसारं च अस्य पालनं कुर्यात्।

डाक्टर शर्मा उक्तवान् यत् अस्मिन् काले यवः ज्वारः मक्का मुद्गः चणकः तुवरः मोंठः कारवेल्लम् अलाबू कूष्माण्डः कर्कटी सूरणः शिग्रुफली पुदीना चौलाई हरितधनिया च इत्यादीनां सेवनं हितकरं मन्यते। मसालेषु जीरकं शुष्कधनिया मरिचं हरिद्रा मेथिका दालचीनी च उपयोगनीयाः।

तेन परामर्शः दत्तः यत् बाजरा उडिदः कुलत्थः वृन्ताकः पुष्पगोभी पत्रगोभी गाजरः मूलकः बेलफलं पपीतफलम् अधिकतैलमसालयुक्तं बासीभोजनं विलम्बेन पच्यमानं भोजनं च परित्याज्यम्।

जीवनशैल्याः विषये डाक्टर शर्मा उक्तवान् यत् आषाढमासे प्रातः शीघ्रमुत्थानं ताजस्य सुपाच्यस्य च भोजनस्य सेवनं पर्याप्तजलपानं नियमितयोगः प्राणायामः ध्यानं क्रीडा व्यायामश्च स्वास्थ्याय अत्यन्तं लाभकारी भवति। अपरं दिवास्वप्नः रात्रौ चिरकालपर्यन्तं जागरणम् आलस्यं शारीरिकपरिश्रमस्य परिहारः च वर्जनीयः।

तेन उक्तं यत् आषाढमासे यदि सन्तुलितं पौष्टिकं च भोजनं शुद्धजलसेवनं नियमितव्यायामः आयुर्वेदोक्तऋतुचर्यायाः पालनं च क्रियते तर्हि ऋतुसम्बद्धरोगेभ्यः रक्षणं कृत्वा शरीरं स्वस्थं निरामयं च स्थापयितुं शक्यते।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani