Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
नवदेहली, ०५ जूनमासः (हि.स.)। विश्वस्य इतिहासे ०५ जून इति दिनाङ्कः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः प्रसिद्धः अस्ति, किन्तु भारतस्य इतिहासे अयं दिवसः विशेषतया १९८४ तमे वर्षे सम्पन्नस्य ‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’ इत्यस्य कारणेन स्मर्यते। अस्मिन्नेव दिने भारतीयसेनया पञ्जाबराज्यस्य अमृतसरनगरे स्थिते हरमन्दिरसाहिबपरिसरे (स्वर्णमन्दिरे) सैन्याभियानम् आरब्धम्, यस्य उद्देश्यं तत्र स्थितानां सशस्त्रोग्रवादिनां निष्कासनम् आसीत्।
एकोनाशीतितमे दशकस्य आरम्भे पञ्जाबराज्यम् उग्रवादस्य पृथकतावादिहिंसायाश्च गम्भीरां समस्याम् अन्वभवत्। खालिस्तानसमर्थकः नेता जरनैलसिंहभिण्ड्रांवाले तथा तस्य समर्थकाः स्वर्णमन्दिरपरिसरं स्वस्य प्रमुखकेन्द्ररूपेण स्थापितवन्तः। तदानीन्तन्या प्रधानमन्त्रिण्या इन्दिरागान्धीमहाभागया स्थितेः नियन्त्रणार्थं विधिव्यवस्थायाः पुनःस्थापनार्थं च सेनायै कार्यवाही निर्देशः प्रदत्तः।
०३ जूनतः आरब्धम् एतदभियानं ०५–०६ जूनदिनयोः निर्णायकचरणम् अगच्छत्। सेनायाः उग्रवादिनां च मध्ये भीषणः संघर्षः अभवत्, यस्मिन् भिण्ड्रांवालेसहिताः अनेके जनाः मृत्युम् अगच्छन्। यद्यपि सर्वकारेण एषा कार्यवाही राष्ट्रियसुरक्षायाः आतंकवादनिवारणस्य च दृष्ट्या आवश्यकेति कथिता, तथापि सिखसमुदायस्य महता वर्गेण एषा स्वस्य सर्वोच्चधार्मिकआस्थाकेन्द्रे सैन्यहस्तक्षेपः इति दृष्टा।
अस्य अभियानस्य दूरगामिनः राजनैतिकाः सामाजिकाश्च प्रभावाः अभवन्। देशव्यापिनी तीव्रा प्रतिक्रिया अभवत् तथा सिखसमुदाये गहनम् असन्तोषम् उत्पन्नम्। तस्मिन्नेव वर्षे, ३१ अक्टोबरदिनाङ्के, इन्दिरागान्धीमहाभागायाः तयोः सिखअङ्गरक्षकयोः हस्ताभ्यां हत्या कृता। ततः परं देशस्य अनेकप्रदेशेषु भीषणाः सिखविरोधियुद्धानि अभवन्, येषु सहस्रशः जनाः प्राणान् त्यक्तवन्तः।
‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’ भारतीयइतिहासस्य तासु घटनासु गण्यते याभिः राष्ट्रियसुरक्षा, धार्मिकसंवेदनशीलता तथा राजनैतिकनिर्णयानां प्रभावः इत्येतेषु विषयेषु व्यापकः विमर्शः जनितः। अद्यापि एषा घटना भारतस्य समकालीनइतिहासस्य अत्यन्तं चर्चितेषु संवेदनशीलेषु च अध्यायेषु गण्यते।
प्रमुखाः घटनाः
• १६५९ — औरङ्गजेबः आधिकारिकरूपेण देहलीसिंहासने समारूढः।• १९४४ — रोमनगरं मित्रसेनानां नियन्त्रणम् अगच्छत्।• १९५३ — डेन्मार्कदेशे नूतनः संविधानः प्रवृत्तः।• १९६७ — इजरायलदेशेन मिस्रदेशे आक्रमणं कृत्वा बहूनि युद्धविमानानि नष्टानि।• १९७७ — एप्पल-कम्पनिर्माण्या: प्रथमं व्यक्तिगतसङ्गणकं ‘एप्पल-द्वितीयः’ विक्रयार्थम् उपस्थापितम्।• १९८४ — अमृतसरे स्वर्णमन्दिरे भारतीयसेनया ‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’ सम्पन्नम्।• १९८९ — अयातुल्लाह रोहेल्लाह खुमैनी इत्यस्य निधनम्।• १९९० — मिखाइल गोर्बाचोवः शान्तेः नोबेलपुरस्कारेण सम्मानितः।• २००५ — तैवान्देशेन स्वस्य प्रथमक्रूजक्षेपणास्त्रस्य सफलपरीक्षणं कृतम्।• २०१३ — एडवर्ड स्नोडेनः राष्ट्रियसुरक्षाअभिकरणस्य निगराणीकार्यक्रमस्य रहस्यानि प्रकाशितवान्।• २०१७ — भारतेन जीएसएलवी मार्क-३ डी-१ इति गुरुतमरॉकेटस्य सफलप्रक्षेपणं कृतम्।
जन्मदिवसाः
• १८७९ — एन. एम. जोशी — भारते श्रमिक-सङ्घ-आन्दोलनस्य (ट्रेड् यूनियन आन्दोलनस्य) प्रवर्तकः।• १८९२ — सिकन्दर-हयात-खानः — स्वातन्त्र्यपूर्वे पञ्जाब-राज्यस्य प्रधानमन्त्री आसीत्।• १९०१ — गोविन्दशङ्कर-कुरुपः — ज्ञानपीठ-पुरस्कार-विजेता प्रसिद्धः मलयालम-साहित्यकारः।• १९३९ — सुब्रह्मण्यम् रामास्वामी — पुदुचेरी-राज्यस्य भूतपूर्वः मुख्यमन्त्री।• १९४६ — प्रेम-खण्डु-थुङ्गोनः — अरुणाचलप्रदेशस्य प्रथमः मुख्यमन्त्री।• १९५३ — मुकेश-भट्टः — भारतीय-चलच्चित्र-निर्माता।• १९५९ — विजू-शाहः — भारतीय-चलच्चित्र-सङ्गीतकारः।• १९६१ — रमेश-कृष्णनः — भारतस्य प्रसिद्धः टेनिस-क्रीडकः प्रशिक्षकश्च।• १९७२ — योगी-आदित्यनाथः — उत्तरप्रदेशस्य एकविंशतितमः मुख्यमन्त्री।• १९७६ — रम्भा — प्रसिद्धा भारतीय-अभिनेत्री।• १९७९ — अमित-साधः — भारतीय-अभिनेता।
निधनानि
• १९४२ — मास्टर-मदनः — प्रतिभाशाली ग़ज़ल-गीत-गायकः।• १९९६ — कुबेरनाथ-रायः — ललित-निबन्ध-विधायां विशिष्ट-योगदानाय प्रसिद्धः साहित्यकारः।• २०२० — वेद-मारवाहः — देहली-पुलिस-विभागस्य भूतपूर्वः आयुक्तः।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
• विश्व-पर्यावरण-दिवसः।• सम्पूर्ण-क्रान्ति-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan