Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
इतिहासस्य पृष्ठेषु ०६ जूनमासस्य तिथि: अनेकानां महत्त्वपूर्णानां घटनानां साक्षिणी जाता अस्ति। अयं दिवसः एकतः सिख-समुदायस्य स्मृतिषु “ऑपरेशन ब्लू स्टार” इत्यस्य समापनेन सह सम्बद्धः अस्ति, अपरतः च भारतीय-इतिहासे छत्रपति-शिवाजी-महाराजस्य राज्याभिषेकस्य यथा गौरवपूर्णस्य अध्यायस्य स्मरणं कारयति।१९८४ वर्षे जूनमासस्य प्रथमसप्ताहे भारतीयसेनया अमृतसर-नगरस्थिते स्वर्णमन्दिर-परिसरे सञ्चालितं “ऑपरेशन ब्लू स्टार” इति अभियानं ०६ जूनमासे निर्णायक-चरणं प्राप्तम्। अस्य सैन्य-अभियानस्य उद्देश्यं परिसरमध्ये स्थितानां सशस्त्र-उग्रवादिनां निष्कासनम् आसीत्। अभियानकाले भीषणः सङ्घर्षः अभवत्, यस्मिन् उभयपक्षयोः क्षतिः जाता। अस्मिन् समये अकाल-तख्तः अपि गम्भीरया क्षतिं प्राप्तवान्। एतेन घटनाक्रमेन देशस्य राजनीति-समाजयोः तथा सिख-समुदायस्य उपरि गम्भीरः प्रभावः पतितः, यस्य चर्चा अद्यापि क्रियते।तस्मिन् एव समये धार्मिक-क्रियाकलापाः अपि प्रभाविताः अभवन् तथा बहुदिनपर्यन्तं सामान्य-व्यवस्था बाधिता जाता। “ऑपरेशन ब्लू स्टार” भारतीय-इतिहासस्य अत्यन्तं चर्चितेषु संवेदनशीलतमेषु च घटनासु अन्यतमः मन्यते, यस्य दूरगामी राजनैतिक-सामाजिक-परिणामाः अभवन्।अपरतः, ०६ जूनमासः भारतीय-इतिहासस्य एकं गौरवपूर्णं अध्यायं अपि स्मारयति। १६७४ वर्षे महान् मराठा-योद्धा छत्रपति-शिवाजी-महाराजः रायगढ़-दुर्गे राज्याभिषेकं प्राप्तवान्। अस्मिन् ऐतिहासिक-समारोहे शिवाजी-महाराजाय औपचारिकतया “छत्रपति” इति उपाधिः प्रदत्ता, तथा मराठा-साम्राज्याय सुदृढ: राजनैतिक-परिचयः प्राप्तः।
शिवाजी-महाराजस्य राज्याभिषेकः भारतीय-इतिहासे स्वराजस्य सुशासनस्य च महत्त्वपूर्णं प्रतीकत्वेन दृश्यते। तस्य सैन्यनीतिः, प्रशासनिक-क्षमता, जनकल्याणकारी-नीतयः च तं भारतीय-इतिहासस्य महानतमेषु शासकेषु एकं स्थानं दत्तवन्तः।एवं प्रकारेण ०६ जूनमासस्य दिवसः भारतीय-इतिहासे एकतः संघर्ष-दुःख-स्मृतिं धारयति, अपरतः च स्वाभिमान-नेतृत्व-राष्ट्रनिर्माणस्य प्रेरणादायकां कथां प्रकाशयति।
महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्
१६७४ — छत्रपति-शिवाजी-महाराजस्य रायगढ़-दुर्गे राज्याभिषेकः।१८८२ — अरब-सागरे “ग्रेट-बॉम्बे-चक्रवाते” कारणेन लक्षाधिकजनानां निधनम्।१९०७ — प्रथमः गृह-डिटर्जेन्ट् “पर्सिल” हेंकेल एण्ड् सी द्वारा विपणितः।१९१६ — ईस्ट-क्लीवलैण्ड-नगर्यां स्त्रीणां मताधिकारः प्रदत्तः।१९१९ — फिनलैण्डेन बोल्शेविक-विरुद्धं युद्धं घोषितम्।१९४४ — द्वितीय-विश्वयुद्धे “डी-डे” आरम्भः; मित्रराष्ट्रसेनाभिः नाजी-नियन्त्रिते फ्रान्सदेशे आक्रमणं कृतम्।१९६६ — जेम्स-मेरिडिथ् इत्यस्मिन् नागरिक-अधिकार-कार्यकर्तरि गुटिकाकाण्डः।१९६७ — इजरायली-सेनया गाजा-प्रदेशः अधिगृहीतः।१९८१ — बिहारराज्ये बागमती-नद्यां रेल-दुर्घटना; प्रायः ८०० जनानां निधनम्।१९८४ — ऑपरेशन-ब्लू-स्टार-अभियानस्य निर्णायक-चरणः।१९९५ — पाकिस्तानदेशे बाल-अपराधिनां दण्ड-व्यवस्थायां कोडन-फासिक-प्रतिबन्धः।१९९७ — बैंकॉक-नगरे “बिम्स्टेक” आर्थिक-सहयोग-सङ्घटनस्य स्थापना।२००२ — इजरायल-सेनया रामल्ला-नगर्यां यासिर-अराफातस्य मुख्यालये आक्रमणम्।२००४ — तमिलभाषायाः शास्त्रीय-भाषारूपेण मान्यता।२००५ — भारत-पाकिस्तानयोः गैस-पाइपलाइन-योजनायां सहमति:।२००८ — कर्नाटके येदियुरप्पा-नेतृत्वे सर्वकारे विश्वासमतस्य प्राप्तिः।
जन्म
१६९९ — आलमगीर-द्वितीयः — सः षोडशः मुग़ल-बादशाहः आसीत्, यः १७५४ तः १७५९ पर्यन्तं राज्यं कृतवान्।१७४८ — महाराजा-अमरसिंहः — पटियाला-रियासतस्य महाराजा आसीत्।१८२९ — ए.ओ.ह्यूम: — निवृत्तः आङ्ग्ल-अधिकारी, यः भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य संस्थापनाय योगदानं कृतवान्।१८७९ — उपेन्द्रनाथ-बन्धोपाध्यायः — भारतस्य स्वातन्त्र्याय संघर्षं कृतवत्सु क्रान्तिकारिषु अन्यतमः।१८८१ — गिरिधर-शर्मा “नवरत्नः” — हिन्दी-भाषायाः साहित्यकारः।१८८४ — शौक-बहराइची — प्रसिद्धः शायरः।१८९१ — मास्ति-वेंकटेश-अय्यङ्गारः — कन्नड-कथायाः प्रवर्तकः, तथा “कन्नडस्य सम्पत्तिः” इति ख्यातः कविः, कथाकारः, उपन्यासकारः, नाटककारः, अनुवादकः आलोचकश्च।१९०१ — सुकर्णः — इण्डोनेशियादेशस्य प्रथमः राष्ट्रपतिः।१९०२ — एनी-मसकैरिनी — संविधान-सभायाः सदस्या आसीत्।१९१९ — राजेन्द्र-कृष्णः — हिन्दी-चित्रजगतः प्रसिद्धः गीतकारः।१९२४ — एस. आर. बोम्मै — जनता-दलस्य राजनीतिज्ञः।१९३० — सुनील-दत्तः — हिन्दी-चलच्चित्र-अभिनेता।१९३६ — डी. रामानायडुः — प्रसिद्धः चलचित्र-निर्माता।१९३९ — गुरबचन-सिंह-रंधावा — भारतस्य प्रसिद्धः क्रीडापटुः।१९४५ — टी. सेनका आव — नागालैण्ड-राज्यस्य वरिष्ठः पत्रकारः।१९४६ — रघुवंश-प्रसाद-सिंहः — बिहारराज्यस्य प्रसिद्धः राजनीतिज्ञः।१९५५ — वेद-प्रकाश-शर्मा — हिन्दी-भाषायाः प्रसिद्धः उपन्यासकारः।१९५७ — पशुपति-कुमार-पारसः — लोकजनशक्ति-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।१९६८ — अरविन्द-केजरीवालः — दिल्ली-नगरस्य सप्तमः मुख्यमंत्री, सामाजिक-कार्यकर्त्ता च।१९८८ — नेहा-कक्कड़ — गायिका।
निधनम्
१५४८ — जोआओ-डि-कास्त्रो — पुर्तगाली-सेनानी तथा राजनीतिज्ञः, पुर्तगाली-भारतस्य गवर्नरः।१९५७ — रामचन्द्र-दत्तात्रेय-रानाडे — दर्शनशास्त्रस्य प्रसिद्धः विद्वान्, इलाहाबाद-विश्वविद्यालयस्य दर्शन-विभागाध्यक्षः।१९६७ — कैप्टन-अवधेश-प्रताप-सिंहः — सामाजिक-कार्यकर्त्ता।१९८२ — देवराज-अर्सः — कर्नाटक-राज्यस्य अष्टमः मुख्यमंत्री।१९८२ — वी. वेंकटसुब्बा-रेड्डियरः — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य राजनीतिज्ञः।१९८६ — मास्ति-वेंकटेश-अय्यङ्गारः — कन्नड-साहित्यस्य प्रमुखः कविः, कथाकारः, उपन्यासकारः च।२००४ — रोनाल्ड-रीगनः — पूर्वः संयुक्त-राज्य-अमेरिकायाः राष्ट्रपतिः।२०२० — बासु-चटर्जी — हिन्दी-बङ्ग-चलच्चित्रयोः प्रसिद्धः पटकथा-लेखकः तथा निर्देशकः।
महत्त्वपूर्ण-अवसराः
घल्लूघारा-दिवसः (पञ्जाबे)अन्तरराष्ट्रीय-ओलम्पिक-समितेः (IOC) स्थापना-दिवसःसंयुक्त-राष्ट्र-सङ्घस्य रूसी-भाषा-दिवसः
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan