Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीय-रङ्गमञ्चस्य इतिहासे ०८ जूनमासस्य दिवसः प्रख्यातस्य नाटककारस्य, निर्देशकस्य, कवेः अभिनेतुः च हबीब-तनवीर-महोदयस्य पुण्यतिथिरूपेण स्मर्यते। स्वस्य सशक्त-रचनात्मकतया लोकसंस्कृतिं रङ्गमञ्चेन सह सम्बद्धयितुं तस्य अद्वितीया शैली भारतीय-नाट्यकलायै नूतनाम् अस्मितां प्रदत्तवती।
हबीब-तनवीरस्य जन्म १९२३ तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बर-मासस्य ०१ दिनाङ्के अभवत्। पञ्चदशकाधिक-दीर्घे स्वस्य रङ्गमञ्चीय-जीवने तेन शताधिक-नाटकानां लेखनं, निर्देशनं, मञ्चनं च कृतम्। भारतीय-लोकपरम्पराणां समकालीन-सामाजिक-सरोकाराणां च प्रभावशालि-प्रस्तुतीकरणं तस्य प्रमुखा विशेषता आसीत्।
तस्य प्रसिद्धेषु नाटकेषु ‘आगरा-बाजार’ तथा ‘चरणदास-चोरः’ विशेषतः उल्लेखनीयौ स्तः। एतदतिरिक्तं ‘शतरञ्जस्य मोहराः’, ‘लाला-शोहरत-राय’, ‘मृत्तिकायाः यानं’, ‘ग्रामस्य नाम श्वशुरालयः, मम नाम जामाता’, ‘पोंगा-पण्डितः’, ‘द ब्रोकन ब्रिज’, ‘विषाक्त: वायु:’ तथा ‘राज-रक्तम्’ इत्यादीनि नाटकानि तस्मै देशे विदेशे च ख्यातिं प्रदत्तवन्ति।
हबीब-तनवीर-महोदयेन छत्तीसगढस्य लोकनाट्य-परम्पराणां ग्राम्य-कलाकाराणां च राष्ट्रीय-मञ्चे प्रतिष्ठापने महत्त्वपूर्णा भूमिका गृहीता। तस्य नाटकेषु सामान्य-जनजीवनम्, सामाजिक-विसङ्गतयः तथा मानवीय-संवेदनाः प्रमुख-विषयाः आसन्।
दीर्घकालिक-रोगानन्तरं २००९ तमस्य वर्षस्य जून-मासस्य ०८ दिनाङ्के भोपाल-नगरे पञ्चाशीतिवर्षीयावस्थायां तस्य निधनम् अभवत्। तस्य निधनसहितं भारतीय-रङ्गमञ्चः तादृशं कलाकारं व्यलुप्तवान्, यः नाट्यकलां जनसरोकारैः सम्बद्ध्य ताम् अभूतपूर्व-उन्नतिं नीतवान्।
प्रमुखाः घटनाः
• १५५७ — इङ्ग्लैण्ड-देशेन फ्रान्स-देशस्य विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।• १६५८ — औरङ्गजेबेन आगरा-दुर्गः अधिकृतः।• १८२४ — नोह-कुशिङ्ग-महोदयेन वस्त्र-प्रक्षालक-यन्त्रस्य अधिकार: प्राप्तः।• १९०९ — इण्डोनेशिया-देशस्य सुमात्रा-द्वीपे भूकम्पेन कोरिन्चि-नगरं विनष्टम्; २३० जनाः मृताः।• १९२९ — मार्गरेट-बॉण्डफील्ड-महोदया श्रम-मन्त्री नियुक्ता; सा संयुक्त-राज्यस्य मन्त्रिमण्डले प्रथम-महिला-मन्त्री अभवत्।• १९३६ — ‘इण्डियन स्टेट ब्रॉडकास्टिङ्ग सर्विस’ इत्यस्य नाम परिवर्त्य ‘आकाशवाणी’ इति कृतम्।• १९४० — नेप्ट्यूनियम-तत्त्वस्य आविष्कारस्य घोषणा कृता।• १९४८ — भारतस्य प्रथम-विमान-सेवा ‘एयर-इण्डिया’ भारत-ब्रिटेन-देशयोः मध्ये वायुयान-सेवां प्रारब्धवती।• १९४९ — स्याम-देशस्य नाम परिवर्त्य थाईलैण्ड इति कृतम्।• १९८६ — कर्ट-वाल्डहाइम-महोदयः ऑस्ट्रिया-देशस्य राष्ट्रपतिः निर्वाचितः।• १९९७ — भारतीय-टेनिस-क्रीडकः महेश-भूपतिः फ्रेञ्च्-ओपन-मिश्रित-युगल-प्रतियोगितायां विजयं प्राप्तवान्।• २००६ — अल-कायदा-सङ्घटनस्य नेता अबू-मुसाब-अल-जरकावी इराक-देशे वायु-आक्रमणे हतः।• २०१४ — मारिया-शारापोवा फ्रेञ्च्-ओपन-टेनिस-प्रतियोगितायाः विजेत्री अभवत्।
जन्म-दिवसाः
• १९५५ — टिम-बर्नर्स-ली — विश्वव्यापी-जालस्य (WWW) जनकः।• १९५७ — डिम्पल-कपाडिया — भारतीय-अभिनेत्री।• १९७५ — शिल्पा-शेट्टी — भारतीय-अभिनेत्री तथा आदर्शिका।• १९८१ — आतिशी — भारतीय-राजनीतिज्ञा।• १९९६ — एम्. पी. जबीर: — भारतीय-क्रीडकः।
निधनम्
• 1६३२ — पैगम्बर-मोहम्मद-साहबः।• १९६८ — मदुरै-मणि-अय्यरः — कर्नाटक-सङ्गीतस्य प्रख्यात-गायकः।• २००९ — हबीब-तनवीर-महोदयः — प्रख्यातः नाटककारः, नाट्यनिर्देशकः, कविः अभिनेता च।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
• विश्व-महासागर-दिवसः।• विश्व-मस्तिष्क-अर्बुद-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan