कठुआनगरम्, ०७ जूनमासः (हि. स.)। वेद-मन्दिरे योल-स्थाने प्रचलिते ७८-दिवसीय-चतुर्वेद-यज्ञानुष्ठानस्य ५७तम-दिने स्वामी रामस्वरूप-जी-योगाचार्यः अथर्ववेद-काण्डस्य ४ मन्त्राणां माध्यमेन श्रद्धालुभ्यः गहनं आध्यात्मिकं तथा प्राकृतिक-सन्तुलनस्य सन्देशं प्रदत्तवान्।

स्वीय-प्रवचने सः उक्तवान् यत् परमेश्वरस्य प्रार्थना क्रियते यत् आकाशे मेघानां शक्तिः वर्धेत, येन देशे पर्याप्ता वर्षा भवेत् तथा पृथिव्यां शुद्ध-जलस्य प्राप्तिः सुनिश्चिता भवेत्। वर्षया अन्न-फल-औषधीनां उत्पत्तिः भवति, यया सर्वेषां प्राणिनां जीवनं रक्षितं भवति।

सः अवदत् यत् जलं विना जीवनं असम्भवम् अस्ति, अतः वर्षायाः विशेषं महत्त्वं विद्यते। स्वामी-महोदयेन अथर्ववेद-मन्त्राणां उल्लेखं कृत्वा मण्डूकानां ब्राह्मणानां च वाणीं प्रति अद्भुतां तुलना व्याख्याता। सः उक्तवान् यत् यथा ब्राह्मणाः वर्षपर्यन्तं एकान्ते स्थित्वा वेदाध्ययनं कुर्वन्ति तथा पश्चात् तेषां उच्चारणं कुर्वन्ति, तथैव मण्डूकाः अपि वर्षापर्यन्तं मौनं धारयन्ति तथा वर्षाकाले ध्वनिं कुर्वन्ति। एषः दृष्टान्तः मनुष्येभ्यः तपः, संयमः तथा साधनायाः सन्देशं ददाति।

सः अपि उक्तवान् यत् जिज्ञासुः पुरुषः यदि वर्षपर्यन्तं एकान्ते स्थित्वा तपः साधनां च करोति तर्हि सः ब्राह्मणवत् ज्ञानं प्राप्तुं शक्नोति। मण्डूकानां माध्यमेन वर्षायाः स्वागतभावः अपि प्रकट्यते यथा बालिका स्वमातरं आह्वयति।

प्रवचने इदम् अपि कथितं यत् परमेश्वरः सूर्यकिरणैः पृथिव्याः जलं ऊर्ध्वं नीत्वा पुनः वर्षारूपेण धरायां वर्षयति। एतत् प्राकृतिकं चक्रं जीवनसंरक्षणस्य आधारम् अस्ति।

अन्ते स्वामीमहोदयेन “यज्ञं तन्वताम्” मन्त्रस्य उल्लेखं कृत्वा गृहे गृहे यज्ञकरणाय आह्वानं कृतम्। सः उक्तवान् यत् यज्ञेन वर्षया च उत्पन्नाः औषधयः प्राणिभ्यः आनन्दं ददति तथा जीवनं सुखमयं कुर्वन्ति। उपसंहारे सः अवदत् यत् परमेश्वरः वर्षानियमैः सह मनुष्येभ्यः तपः संयमः तथा प्रकृत्या सह सन्तुलनस्य पालनाय प्रेरणां दत्तवान्।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan