Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीय-चित्रकलायाः इतिहासे ०९ जूनमासस्य दिवसः एकस्य महत: कलाकारस्य निधन-दिवसरूपेण अभिलेखितः अस्ति। अस्मिन्नेव दिने भारते आधुनिक-चित्रकलायाः पर्यायरूपेण विख्यातः प्रसिद्धः चित्रकारः मकबूल-फिदा-हुसैन-महोदयः संसारात् विदायं नीतवान्। तस्य कलाकृतयः भारतीय-कलायै नवीनं परिचयन प्रदत्तवन्त्यः तथा तं अन्ताराष्ट्रिय-मञ्चं प्रति नीतवन्त्यः।
एम.एफ.हुसैन-महोदयः प्रथमवारं राष्ट्रिय-स्तरे १९४०-दशकस्य अन्तिमेषु वर्षेषु प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। युवा-कलाकाररूपेण तेन तस्मिन् काले प्रचलितायाः बङ्गाल-कलाशालायाः राष्ट्रवादी-परम्परायाः भिन्ना आधुनिक-प्रयोगधर्मिणी शैली स्वीकृता, या तस्मै विशिष्टां परिचितिं प्रदत्तवती तथा भारतीय-चित्रकलायाः नवीन-दिशायाः मार्गं प्रशस्तवती।
वर्षे १९५२ तस्य चित्रकृतिनां प्रदर्शिनी स्विट्जरलैण्ड-देशस्य ज्यूरिख-नगरे आयोजिता, येन तस्मै अन्ताराष्ट्रिय-स्तरे प्रसिद्धिः लब्धा। ततः परं तस्य कलाकृतिनां चर्चा विश्वस्य कला-मञ्चेषु शीघ्रं प्रवृत्ता तथा सः वैश्विकीं ख्यातिं प्राप्तवान्।
कला-क्षेत्रे तस्य योगदानं दृष्ट्वा भारत-सर्वकारेण तस्मै अनेकानि महत्त्वपूर्णानि सम्मानानि प्रदत्तानि। वर्षे १९७३ तस्मै पद्मभूषण-सम्मानं प्रदत्तम्। ततः परं वर्षे १९८६ सः राज्यसभायै मनोनीतः। वर्षे १९९१ तस्मै देशस्य द्वितीय-सर्वोच्च-नागरिक-सम्मानं पद्मविभूषणं प्रदत्तम्।
एम.एफ.हुसैन-महोदयेन भारतीय-चित्रकलायै न केवलम् आधुनिकं स्वरूपं प्रदत्तम्, अपितु तां विश्वपटलस्य उपरि प्रतिष्ठिताम् अपि अकरोत्। तस्य पुण्यतिथौ कला-जगत् तं श्रद्धया स्मरति तथा तस्य सृजनात्मक-उत्तराधिकाराय प्रणामं करोति।
महत्त्वपूर्णाः घटनाः
१६५९ — दादर-प्रदेशस्य बलूची-प्रमुखः जीवन-खानः दारा-शिकोहं विश्वासघातेन औरङ्गजेबस्य हस्ते समर्पितवान्।१७२० — स्वीडन-डेनमार्क-देशौ तृतीय-स्टॉकहोम-सन्धौ हस्ताक्षरं कृतवन्तौ।१७५२ — फ्रान्स-देशस्य सेना त्रिचिनोपोली-नगरे ब्रिटिश-सेनायै आत्मसमर्पणम् अकरोत्।१७८९ — स्पेन-देशेन वैंकूवर-द्वीपस्य समीपे ब्रिटिश-जलपोता: अधिकृताः।१९०० — स्वतन्त्रता-सैनिकः बिरसा-मुण्डा-महोदयः राञ्ची-कारागारे सन्दिग्ध-परिस्थितिषु दिवंगतः।१९३४ — ‘डोनाल्ड-डक्’ इति पात्रं प्रथमवारं चलचित्रयवनिकायां प्रदर्शितम्।१९४० — द्वितीय-विश्वयुद्धकाले नार्वे-देशः जर्मनी-देशस्य सम्मुखे आत्मसमर्पणम् अकरोत्।१९५६ — अफगानिस्तान-देशे भूकम्पेन ४०० जनाः मृताः।१९५९ — अमेरिका-देशेन यूएसएस-जॉर्ज-वाशिङ्गटन-नामिका प्रथमाणु-प्रक्षेपास्त्र-सज्जिता पनडुब्बी समुद्रे प्रवर्तिता।१९६० — चीन-देशे प्रबल-वात्यया न्यूनातिन्यूनं १६०० जनाः मृताः।१९६४ — जवाहरलाल-नेहरू-महोदयस्य निधनानन्तरं लालबहादुर-शास्त्री-महोदयः भारतस्य द्वितीयः प्रधानमन्त्री अभवत्।१९७५ — ब्रिटिश-संसदेन सदन-कार्यवाह्याः प्रत्यक्ष-रेडियो-प्रसारणं प्रारब्धम्।१९८० — सोयुज-टी-२ नामकं अन्तरिक्षयानं पृथिवीं प्रत्यागतम्।१९८३ — मार्गरेट-थैचर-महोदयायाः नेतृत्वे कञ्जर्वेटिव-पक्षः ब्रिटेन-देशस्य आमनिर्वाचने पुनः बहुमतं प्राप्तवान्।१९९९ — दक्षिण-अफ्रीका-देशस्य कुली-ओडैजो-महोदया माउण्ट्-एवरेस्ट-पर्वतं दक्षिणोत्तर-दिशाभ्यां आरोढुं समर्था प्रथम-विश्व-महिला अभवत्।२००१ — ईरान-देशे मोहम्मद-खातमी-महोदयस्य पुनर्विजयः अभवत्।२००६ — म्यूनिख-नगरे विश्वकप-फुटबॉल-प्रतियोगितायाः भव्यारम्भः अभवत्।२००८ — चण्डीगढ-प्रशासनेन चण्डीगढप्रदेश: तम्बाकु-मुक्त-प्रदेशः घोषितः।
जन्म-दिवसाः
१९०९ — लक्ष्मण-प्रसाद-दुबे-महोदयः, छत्तीसगढस्य स्वतन्त्रता-सैनिकः।१९१२ — वसन्त-देसाई-महोदयः, प्रसिद्धः भारतीय-सङ्गीतकारः।१९१३ — चौधरी-दिगम्बर-सिंह-महोदयः, स्वतन्त्रता-सैनिकः तथा नेता।१९३१ — नन्दिनी-सत्पथी-महोदया, ओडिशा-राज्यस्य पूर्व-मुख्यमन्त्री तथा लेखिका।१९४९ — किरण-बेदी-महोदया, भारतस्य प्रथम-महिला-आई.पी.एस.-अधिकारिणी।१९७५ — अमीषा-पटेल-महोदया, हिन्दी-चलच्चित्र-अभिनेत्री।१९८१ — अनुष्का-शङ्कर-महोदया, भारतीय-सङ्गीतकारा।१९८५ — सोनम-कपूर-महोदया, हिन्दी-चलच्चित्र-अभिनेत्री।
निधनानि
१९०० — बिरसा-मुण्डा-महोदयः, आदिवासी-नेता तथा लोकनायकः।१९३१ — हरिकिशन-सरहदी-महोदयः, प्रसिद्धः शहीद-स्वतन्त्रता-सैनिकः।१९३४ — दिनेशचन्द्र-मजूमदार-महोदयः, अमर-क्रान्तिकारी।१९३६ — अब्बास-तैयबजी-महोदयः, भारतस्य स्वतन्त्रता-सङ्ग्राम-सेनानी।१९९० — असद-भोपाली-महोदयः, प्रसिद्धः गीतकारः शायरश्च।१९९१ — राज-खोसला-महोदयः, हिन्दी-चलच्चित्र-निर्देशकः।१९९३ — सत्येन-बोस-महोदयः, हिन्दी-चलच्चित्र-निर्देशकः।१९९४ — धीरेन्द्र-ब्रह्मचारी-महोदयः, भारतीय-योगाचार्यः।१९९५ — एन्.जी. रंगा-महोदयः, स्वतन्त्रता-सैनिकः तथा किसान-नेता।२०११ — मकबूल-फिदा-हुसैन-महोदयः, महाराष्ट्रस्य प्रसिद्धः चित्रकारः।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
अमर-शहीद-बिरसा-मुण्डा-महोदयस्य पुण्यतिथिः।अन्ताराष्ट्रिय-अभिलेख-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan