— डॉ. पङ्कज-जगन्नाथ-जायसवालः

अद्यतनस्य डिजिटल-युगस्य परिप्रेक्ष्ये सनातन-धर्मस्य महत्त्वं मानव-चेतनायाः सन्तुलन-प्रदायकत्वे निहितम् अस्ति। यदा आधुनिक-विश्वे द्रुतता, कार्य-कौशलम् तथा बाह्य-संयोजनम् अधिकं महत्त्वं प्राप्नोति, तदा सनातन-धर्मः आत्मचिन्तनस्य, आन्तरिक-स्थैर्यस्य तथा नैतिक-जीवनस्य मार्गं प्रदर्शयति।

कृत्रिम-बुद्धिमत्तायाः, सामाजिक-माध्यमानां तथा डिजिटल-प्रौद्योगिक्याः तीव्र-विकासेन गोपनीयता, प्रामाणिकता, नैतिकता च सम्बन्धिषु प्रश्नेषु वृद्धि: अभवत्। सत्यस्य, अहिंसायाः, करुणायाश्च विषये सनातन-धर्मस्य शिक्षाः एतेषां प्रश्नानां समाधानाय दृढम् आधारं प्रददति। एताः शिक्षाः जनान् प्रौद्योगिक्याः उत्तरदायित्वपूर्ण-उपयोगाय प्रेरयन्ति।

वेदाः, उपनिषदः, भगवद्गीता च सनातन-धर्मस्य मूलाधाराः सन्ति। डिजिटल-माध्यमैः, ई-पुस्तकालयैः, पाण्डुलिपि-सङ्ग्रहैः तथा मुक्त-मञ्चैः एतेषां ग्रन्थानां संरक्षणं, प्रसारणं तथा वैश्विक-उपलब्धता च सुलभा जाता। एतेन विश्वस्य विद्वांसः, छात्राः, आध्यात्मिक-साधकाश्च भारतीय-ज्ञान-परम्परायाः लाभं प्राप्नुवन्ति।

सामाजिक-माध्यमानि अपि सनातन-धर्मस्य प्रचारे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति। योगः, वैदिक-दर्शनम्, ध्यानम् तथा धर्म-शिक्षा इत्यादीनां विषये केन्द्रिता: मञ्चा: विश्वस्य विविध-भागेषु स्थितान् जनान् एकत्र आनयन्ति। एते आभासीय-सत्सङ्गस्य रूपं धारयन्ति।

स्वामी-विवेकानन्द-महोदयः पाश्चात्य-विज्ञानस्य भारतीय-वेदान्त-दर्शनस्य च समन्वयस्य आवश्यकता प्रतिपादितवान्। तस्य मते विज्ञानं आध्यात्मिकता च परस्पर-विरोधिनौ न, अपितु एकस्यैव सत्यस्य भिन्न-आयामौ स्तः।

कृत्रिम-बुद्धिमत्तायाः युगे नैतिक-मार्गदर्शनस्य आवश्यकता अधिका वर्तते। सनातन-धर्मस्य ‘धर्म’ इति सिद्धान्तः कर्तव्यपालनम्, न्यायम्, लोककल्याणं च प्रतिपादयति। अतः एआई-प्रणालीनां विकासे अपि निष्पक्षता, उत्तरदायित्वं, मानव-हितं च सुनिश्चितं भवेत्।

अतः डिजिटल-युगे सनातन-धर्मः केवलं धार्मिक-परम्परा नास्ति, अपितु नैतिक-जीवनस्य, आत्म-विकासस्य, उत्तरदायी-प्रौद्योगिकी-उपयोगस्य च शाश्वत-मार्गदर्शकः अस्ति। प्रौद्योगिकी यदि धर्मेण सह संयोज्यते, तर्हि सा मानवतायाः कल्याणाय अधिकं प्रभावी साधनं भवितुम् अर्हति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan