लखनऊ, 11 जुलाईमासः (हि.स.)। अखिलभारतीयग्राहकपञ्चायतस्य गोरक्षप्रान्तेन उक्तं यत् या अधिकतमखुद्रामूल्य व्यवस्था ग्राहकेभ्यः मनमूल्यनिर्धारणात् रक्षणार्थं प्रवर्तिता आसीत् सा एव इदानीं लुण्ठनस्य अनुज्ञापत्रवत् परिवर्तिता भवति।सङ्गठनेन केन्द्रसर्वकारात् आग्रहः कृतः यत् अधिकतमखुद्रामूल्यनिर्धारणं निर्मातुः स्वेच्छायाः अधीनं न स्थापयित्वा उत्पादनव्ययाधारितमूल्यनिर्धारणस्य विधानं निर्मीयताम्। सङ्गठनस्य मतम् अस्ति यत् पारदर्शिनी मूल्यव्यवस्था एव विकसितभारतस्य सुदृढार्थव्यवस्थायाः निष्पक्षापणस्य च आधारशिला भवितुम् अर्हति। ग्राहकपञ्चायतेन अधिकतमखुद्रामूल्ये सर्वकारः विधानं निर्मातु इति अभियाने प्रकाशितायां पुस्तिकायां प्रतिपादितं यत् वर्तमानव्यवस्था स्वस्य मूलोद्देश्याद् विचलिता अस्ति।

ग्राहकपञ्चायतस्य गोरक्षप्रान्तस्य प्रान्तसङ्गठनमन्त्री नीतीशकुमारपाण्डेयः हिन्दुस्थानसमाचारसंस्थया सह वार्तालापे आरोपं कृत्वा अवदत् यत् निर्मातारः उत्पादनव्ययं उचितलाभं बाजारस्य वास्तविकपरिस्थितिं च उपेक्ष्य स्वेच्छया अधिकतमखुद्रामूल्यं निर्धारयन्ति। एतेन ग्राहकैः वास्तविकमूल्यात् अधिकं मूल्यं दातव्यं भवति। अनन्तरं तेषां सम्मुखे महान् मूल्यरियायतस्य आभासः प्रदर्श्यते। अस्य प्रभावः विशेषतः औषधेषु प्रसाधनसामग्रीषु सिद्धवस्त्रेषु अन्येषु पैकबद्धोत्पादेषु च दृश्यते।

सः अवदत् यत् भारतं विश्वस्य महत्तमेषु उपभोक्तृबाजारेषु स्वस्य सुदृढां परिचितिं स्थापितवान् अस्ति। अतः पारदर्शिनी मूल्यनिर्धारणव्यवस्था न केवलं उपभोक्तृहितस्य रक्षणं करिष्यति अपितु सत्यमूलकव्यापारं निष्पक्षस्पर्धां बाजारे विश्वासं च सुदृढं करिष्यति। सङ्गठनस्य दावा अस्ति यत् आस्ट्रेलियादेशं सहितं बहुषु देशेषु मूल्यनिर्धारणं अधिकं पारदर्शि अस्ति तथा च भ्रामकमूल्यप्रदर्शनस्य मिथ्यारियायतानां च विषये कठोरकार्यवाही क्रियते। भारते अपि एतादृशी व्यवस्था प्रवर्तनीया।

सङ्गठनेन सर्वकारात् स्वतन्त्रनियामकायोगस्य स्वायत्तमण्डलस्य वा गठनस्य आग्रहः कृतः यः उत्पादनव्ययम् उचितलाभं बाजारस्य वास्तविकपरिस्थितिं च आधारीकृत्य अधिकतमखुद्रामूल्यनिर्धारणस्य संरचनां निर्मास्यति। पुस्तिकायाम् उक्तं यत् विमानस्थानकेषु बृहत्शॉपिङ्मालेषु आनलाइनविपणिषु च एक एव उत्पादः विभिन्नमूल्येषु विक्रयते। तेन लघुव्यापारिणः स्पर्धायां पृष्ठतः पतन्ति तथा च उपभोक्तृषु अपि भ्रमः जायते।

ग्राहकपञ्चायतस्य मतम् अस्ति यत् भारतस्य सुदृढार्थव्यवस्थायाः आधारः केवलम् उत्पादनं नास्ति अपितु उपभोक्तॄणां विश्वासः अपि अस्ति। पारदर्शिनी अधिकतमखुद्रामूल्यव्यवस्थया उपभोक्तृहितानि सुरक्षितानि भविष्यन्ति सत्यमूलकव्यापारः प्रोत्साहनं प्राप्स्यति भारतीयबाजारस्य वैश्विकविश्वसनीयता च अधिकं सुदृढा भविष्यति।

उपभोक्तृमञ्चस्य प्रक्रियायाः परिहारः अपि महती चुनौती अस्ति।

अधिकतमखुद्रामूल्यात् अधिकं मूल्यं ग्राहकेभ्यः गृहीते सति उपभोक्तुः समीपे जिलाउपभोक्तृ-आयोगं गन्तुं अधिकारः अस्ति। किन्तु व्यस्तजीवने अधिकांशजनाः लघुराशेः कृते वैधानिकप्रक्रियायां प्रवेष्टुम् न इच्छन्ति। विशेषज्ञानां मतम् अस्ति यत् व्यवस्था तादृशी भवेत् यया परिवादस्य आवश्यकता एव न्यूना भवेत्। मूल्यनिर्धारणे पारदर्शिता प्रभाविनिरीक्षणं त्वरितकार्यवाही च उपभोक्तॄणां समयं धनं च रक्षेयुः।

यदि अधिकतमखुद्रामूल्यनिर्धारणाय समानाः पारदर्शिनः च नियमाः प्रवर्तेरन् तर्हि लघुदुकानस्वामिभ्यः बृहद् ईवाणिज्यसंस्थानां विक्रयशृङ्खलानां च सम्मुखे निष्पक्षस्पर्धायाः अवसरः भविष्यति। एतेन स्थानीयबाजारः सुदृढः भविष्यति उपभोक्तारः च वास्तविकमूल्यस्य लाभं प्राप्स्यन्ति।

अनुचितलाभार्जने नियन्त्रणं भविष्यति।

ग्राहकपञ्चायतस्य मतम् अस्ति यत् अधिकतमखुद्रामूल्यनिर्धारणमानदण्डानां समये समये समीक्षा प्रभाविनिरीक्षणं च मनमूल्यनिर्धारणे नियन्त्रणं करिष्यति। एतेन बाजारे पारदर्शिता वर्धिष्यते उपभोक्तॄणां विश्वासः सुदृढः भविष्यति निष्पक्षस्पर्धा च प्रोत्साहनं प्राप्स्यति।

अन्ततः अधिकतमखुद्रामूल्यव्यवस्था किमर्थं प्रवर्तिता आसीत्।

उपभोक्तॄणां मनमूल्यनिर्धारणात् रक्षणार्थं पैकबद्धवस्तूनां अधिकतमखुद्रामूल्ये पारदर्शितां सुनिश्चितीकर्तुं च अधिकतमखुद्रामूल्यव्यवस्था प्रवर्तिता आसीत्। अनन्तरं उपभोक्तृसंरक्षणविधानानि अधिकप्रभाविणि कृतानि। वर्तमानम् उपभोक्तृसंरक्षणाधिनियमः द्विसहस्रोनविंशतितमः विंशतितमे जुलैमासे द्विसहस्रविंशतितमे वर्षे प्रवृत्तः अभवत्। अस्य अधिनियमस्य अन्तर्गतं उपभोक्तॄणाम् अधिकाराः अधिकं सुदृढीकृताः तथा च अधिकमूल्यग्रहणं सहितेषु विविधविषयेषु शिकायतायाः अधिकारः सुनिश्चितः कृतः।

सङ्गठनस्य प्रमुखाः मागधाः।

उत्पादनव्ययाधारितम् अधिकतमखुद्रामूल्यविधानं निर्मीयताम्।

अधिकतमखुद्रामूल्यनिर्धारणाय स्वतन्त्रनियामकायोगः स्वायत्तमण्डलं वा गठ्यताम्।

आनलाइन आफलाइनापणयोः कृते समानाः मूल्यनिर्धारणनियमाः प्रवर्तन्ताम्।

भ्रामकरियायतासु मनमूल्यनिर्धारणे च कठोरकार्यवाही क्रियताम्।उपभोक्तृहितरक्षणेन सह सत्यमूलकव्यापारः विकसितभारतस्य अर्थव्यवस्था च अधिकं सुदृढा भवतु।

--------------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani