लखनऊ, 13 जुलाईमासः (हि.स.)।योगीसर्वकारः प्रदेशे मातृमृत्युदरस्य न्यूनीकरणाय प्रत्येकस्याः गर्भवत्याः महिलायाः स्थानीयस्तरे एव सुरक्षितप्रसवस्य सुनिश्चितीकरणाय स्थानीयचिकित्सकेभ्यः प्रत्यक्षप्रशिक्षणं प्रददाति, यस्य प्रभावः अधुना स्पष्टतया दृश्यते। अधुना चिकित्सकाः उच्चजोखिमयुक्तप्रकरणानि अन्यत्र न प्रेषयन्ति, अपितु स्थानीयस्तरे एव तेषां चिकित्सां कुर्वन्ति। अद्यावधि केजीएमयू तथा एएमयू अधीनस्थेषु अष्टसु जनपदेषु चिकित्सकानां प्रशिक्षणं कृत्वा तेषां कौशलस्य क्षमतावर्धनं सम्पन्नम् अस्ति। अन्येषां जनपदानां चिकित्सकानां क्रमशः प्रशिक्षणस्य तयारी प्रचलति।

चिकित्सास्वास्थ्यपरिवारकल्याणसचिवा डा पिंकीजोवल अवदत् यत् प्रदेशे जनपदस्तरे चिकित्सकाः आसन्, किन्तु तेषु उच्चजोखिमयुक्तप्रकरणान् यथा गम्भीररक्ताल्पता, उच्चरक्तचापः, शोकावस्था, प्रसवपूर्वरक्तस्रावः, प्रसवोत्तररक्तस्रावः, दीर्घप्रसवपीडा, बाधितप्रसवः इत्यादीन् व्यवस्थापयितुं आत्मविश्वासः नासीत्, अतः ते एतानि प्रकरणानि अन्यत्र प्रेषयन्ति स्म। अधुना निर्णयः कृतः यत् जननीशिशुचिकित्सायां संलग्नानां जनपदस्तरीयचिकित्सकानां क्षमतावर्धनं क्रियताम्। प्रथमचरणे प्रदेशस्य विंशति चिकित्सामहाविद्यालयाः आरआरटीसी केन्द्रत्वेन स्थापिताः तथा तेषां माध्यमेन समीपवर्तिजनपदानां चिकित्सकानां कौशलस्य क्षमतावर्धनं कृतम्। द्वितीयचरणे अधुना संकरमाध्यमेन चिकित्सकानां क्षमतावर्धनं प्रत्यक्षप्रशिक्षणं च प्रदीयते।

तया सूचितं यत् सीतापुरजनपदमहिलाचिकित्सालयस्य प्रशिक्षिताः पञ्च चिकित्सकाः गतत्रिमासेषु द्विसहस्रं द्विशतानि अष्टादश सुरक्षितप्रसवान् सम्पन्नवन्तः। एते सर्वे प्रसवाः अत्युच्चजोखिमयुक्ताः आसन्।

महिलाचिकित्साधिकारिणी डा कमलेशकुमारी अवदत् यत् वयं सर्वे चिकित्सकाः सर्वप्रकारान् उच्चजोखिमयुक्तप्रसवान् सफलतया व्यवस्थापयामः तथा अत्यावश्यकतायाम् एव रोगिणीं अन्यत्र प्रेषयामः।

डा कमलेशकुमारी अवदत् यत् प्रशिक्षणानन्तरं रोगिण्याः स्थितिं दृष्ट्वा शीघ्रनिर्णयग्रहणस्य आत्मविश्वासः अपि वर्धितः तथा स्वयम् अनेकान् गम्भीररोगिणः रक्षितवती। अद्यतः पञ्चवर्षपूर्वं जनपदमहिलाचिकित्सालये प्रतिदिनं केवलं द्वौ त्रयः वा शल्यप्रसवाः भवन्ति स्म। अधुना प्रतिदिनम् औसतेन दश द्वादश शल्यप्रसवाः भवन्ति।

मुख्यचिकित्साधीक्षिका डा सुनीताकश्यप स्वीकृतवती यत् प्रशिक्षणानन्तरम् चिकित्सालयस्य चिकित्सकेषु जननीशिश्वोः उपचारे विश्वासः वर्धितः अस्ति। वीराङ्गनाअवन्तीबाईमहिलाचिकित्सालयस्य लखनऊस्थितस्य चिकित्साधिकारी डा देशबन्धुगुप्तः अवदत् यत् तस्य चिकित्सालये दश चिकित्सकाः एतत् प्रशिक्षणं प्राप्तवन्तः तथा अस्य प्रत्यक्षः लाभः दृश्यते यत् चिकित्सालये मातृमृत्युदरः अशीतिप्रतिशतात् नवतिप्रतिशतपर्यन्तं न्यूनः अभवत्।

**आरआरटीसी मार्गदर्शिका क्वीनमेरीचिकित्सालयस्य विभागाध्यक्षा डा अञ्जूअग्रवाल अवदत् यत् एतत् प्रशिक्षणं सर्वेषां चिकित्सकानां भवितुम् अर्हति। फर्स्ट रेफरल यूनिट इत्यस्मात् बहूनि प्रकरणानि तस्याः चिकित्सालयम् आगच्छन्ति, यानि तत्रैव चिकित्सितुं शक्यन्ते। केवलं चिकित्सकेषु आत्मविश्वासस्य आवश्यकता अस्ति। ततः परं ते तत्रैव बहूनां जटिलप्रकरणानां चिकित्सां कर्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।

------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani