Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीय-लोकतन्त्रस्य इतिहासे १५ जुलाईमासस्य १९७९ तमस्य वर्षस्य दिवसः महत्त्वपूर्ण-राजनीतिक-घटनारूपेण अभिलिखितः अस्ति। अस्मिन्नेव दिने देशस्य प्रथमः अ-काङ्ग्रेसीयः प्रधानमन्त्री मोरारजी-देसाई जनता-पक्षे वर्धमानानाम् आन्तरिक-विरोधानाम्, असन्तोषस्य, राजनीतिक-सङ्कटस्य च मध्ये स्वपदात् त्यागपत्रम् अयच्छत्। तेन त्यागपत्रेण सहैव स्वतन्त्र-भारतस्य प्रथमस्य अ-काङ्ग्रेसीय-सर्वकारस्य पतनस्य आरम्भः अभवत्।
आपत्कालस्य (१९७५–१९७७) अनन्तरं सम्पन्नेषु १९७७ तमवर्षस्य लोकसभा-निर्वाचनेषु जनतया काङ्ग्रेस-पक्षः सत्तातः अपसारितः। जनता-पक्षः २९५ आसनानि प्राप्य स्पष्ट-बहुमतम् अलभत, यदा काङ्ग्रेस-पक्षः केवलं १५४ आसनेषु सीमितः अभवत्। एषः प्रथमः अवसरः आसीत् यदा देशेन कश्चन अ-काङ्ग्रेसीयः नेता प्रधानमन्त्रीपदस्य दायित्वं प्राप्तवान्।
गुजरात-राज्यस्य सूरत-निर्वाचनक्षेत्रात् सांसदरूपेण निर्वाचितः मोरारजी-देसाई जनता-पक्षस्य सर्वसम्मत्याऽनेता निर्वाचितः। २४ मार्च १९७७ तमे वर्षे सः प्रधानमन्त्रीपदस्य शपथं गृहीतवान्। तस्मात् देशे लोकतान्त्रिक-मूल्यानां पुनःस्थापनाय स्थिर-शासनस्य च महान् आशाभावः आसीत्।
किन्तु सरकारस्य गठनानन्तरं द्विवर्षाभ्यन्तरे एव जनता-पक्षः आन्तरिक-कलहेन, गुटबाज्या, वैचारिक-मतभेदैश्च पीडितः अभवत्। पक्षस्य अनेकैः वरिष्ठ-नेतृभिः मन्त्रिभिश्च सर्वकारविरुद्धं पक्ष: उद्घाटित:। निरन्तर-त्यागपत्रैः वर्धमानेन राजनीतिक-प्रभावेन च मोरारजी-देसाई-इत्यस्य स्थितिः शनैः दुर्बला अभवत्।
अन्ततः १५ जुलाईमासे १९७९ तमे वर्षे सः तत्कालीन-राष्ट्रपतये नीलम-सञ्जीव-रेड्डी महोदयाय स्वस्य त्यागपत्रम् अर्पितवान्। राष्ट्रपतिः तस्मै नव-सर्वकार-गठनपर्यन्तं कार्यवाहक-प्रधानमन्त्रिरूपेण स्थितुं प्रार्थितवान्।
ततः परं राजनीतिक-घटनाक्रमः शीघ्रं परिवर्तितः। २८ जुलाईमासे १९७९ तमे वर्षे राष्ट्रपतिः मोरारजी-देसाई-इत्यस्य त्यागपत्रम् अङ्गीकृतवान्। काङ्ग्रेस-पक्षस्य बाह्य-समर्थनेन चौधरी-चरणसिंहः प्रधानमन्त्रीपदस्य शपथं गृहीतवान्। किन्तु तस्य सर्वकार: अपि संसदि बहुमतं सिद्धं कर्तुं पूर्वमेव पतित:, फलतः देशः पुनरेकवारं सामान्य-निर्वाचनानां सम्मुखः अभवत्।
महत्त्वपूर्णाः घटनाः
१९०४ – अमेरिकादेशस्य लॉस-एञ्जेल्स-नगरे प्रथमं बौद्ध-मन्दिरं निर्मितम्।१९१० – एमिल-क्रेपलिन-महोदयेन एलॉइस-अल्जाइमरस्य नाम्ना अल्जाइमर-रोगः इति नाम प्रदत्तम्।१९१६ – विश्वस्य बृहत्तमा एयरोस्पेस-निर्माणी बोइङ् संस्थिता।१९२६ – बम्बई-नगरे (अधुना मुम्बई) प्रथम-यन्त्रयान-बस-सेवायाः शुभारम्भः अभवत्।१९५५ – प्रथम-राष्ट्रपतिः डॉ. राजेन्द्रप्रसादः तत्कालीन-प्रधानमन्त्रिणे जवाहरलाल-नेहरू महोदयाय भारत-रत्न सम्मानस्य घोषणाम् अकरोत्।१९६१ – स्पेन-देशेन स्त्री-पुरुषयोः समान-अधिकाराः स्वीकृताः।१९६२ – अल्जीरिया अरब-सङ्घस्य सदस्यः अभवत्।१९८४ – पञ्जाबे अशान्तेः अनन्तरं पञ्जाबः आतङ्कवाद-प्रभावित-प्रदेशत्वेन घोषितः।१९९९ – चीन-देशेन न्यूट्रॉन-बम्बस्य क्षमता प्राप्तेति स्वीकृतम्।२००० – सिएरा-लियोने सैन्य-अभियानेन सर्वे भारतीय-सैनिक-बन्धकाः मुक्ताः।२००२ – अमेरिकी-पत्रकारस्य डेनियल-पर्लस्य हन्ता उमर-शेखः पाकिस्तानी-न्यायालयेन मृत्युदण्डेन दण्डितः।२००४ – नेपालस्य प्रधानमन्त्री माओवादीभिः सह वार्तायां विदेशीय-मध्यस्थतां स्वीकृतवान्।२००५ – श्रीलङ्कायाः सर्वोच्च-न्यायालयेन सुनामी-सहायतावितरणसम्बद्धः सरकार-लिट्टे-सन्धि: स्थगितः।२००८ – नेपाले उभयोः प्रमुख-वामपक्षयोः प्रथम-राष्ट्रपति-उपराष्ट्रपति-नियुक्तौ नूतन-सर्वकार-गठने च सहमतिः अभवत्।२०११ – भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-संस्थया पीएसएलवी-सी-१७ द्वारा जीसैट-१२ उपग्रहस्य श्रीहरिकोटातः सफल-प्रक्षेपणम् अकरोत्।
जन्म
१६११ – जयसिंहः – आमेरस्य राजा, मुगल-साम्राज्यस्य वरिष्ठ-सेनापतिः।१८४० – विलियम-विल्सन-हन्टरः – शिक्षाविद्, ग्रन्थकारः, सांख्यिकीविद् च।१८८३ – जमशेद-जी-जीजाभाई – प्रसिद्धः भारतीयः उद्योगपतिः दानवीरश्च।१८८५ – पत्तम्-थानु-पिल्लै – आधुनिक-केरलस्य प्रमुखः नेता।१९०२ – कोका-सुब्बा-रावः – भारतस्य अष्टमः मुख्य-न्यायाधीशः।१९०३ – के. कामराजः – भारतरत्न-समादृतः स्वतन्त्रता-सैनिकः, राजनीतिज्ञः।१९०९ – दुर्गाबाई-देशमुखः – आन्ध्रप्रदेशस्य प्रथम-महिला-नेत्री।१९०९ – गणपतराव-देवजी-तापसे – महाराष्ट्र-काङ्ग्रेस-समित्याः कार्यकारिणी-सदस्यः।१९१२ – मोहम्मद-उस्मानः – भारतीय-सेनायाः उच्च-अधिकारी, १९४७–४८ भारत-पाकयुद्धे वीरगतिं प्राप्तः।१९२५ – बादल-सर्वकारः – प्रसिद्धः नाटककारः, निर्देशकः, अभिनेता च।१९२७ – सी. एच. मुहम्मद-कोया – इण्डियन-यूनियन-मुस्लिम-लीग-दलस्य राजनीतिज्ञः, केरलस्य भूतपूर्व-मुख्यमन्त्री।१९३३ – एम. टी. वासुदेव-नायरः – प्रसिद्धः मलयालम-साहित्यकारः।१९३६ – कलानाथ-शास्त्री – संस्कृत-विद्वान्, भाषाविद्, लेखकश्च।१९३७ – प्रभाष-जोशी – हिन्दी-भाषायाः प्रसिद्धः पत्रकारः।१९४७ – तुलसी-मुण्डा – ओडिशा-राज्यस्य प्रख्याता समाजसेविका।१९५७ – भानु-प्रताप-सिंह-वर्मा – भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।१९५९ – रमेश-पोखरियालः – भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः, हिन्दी-कविः।१९६२ – भूपेन्द्र-पटेलः – गुजरातस्य राजनीतिज्ञः।१९७४ – कैप्टन् नीकेझाकू – महावीर-चक्र-समादृतः भारतीय-सेनायाः सैन्य-अधिकारी।१९७८ – विजय-शेखर-शर्मा – भारतीयः उद्यमी, पेटीएम-निर्माण्याः संस्थापकः।
निधनम्
१९६७ – बाल-गन्धर्वः – मराठी-रङ्गमञ्चस्य महानायकः, प्रसिद्धः गायकः।२००४ – बानो-जहाँगीर-कोयाजी – भारतीय-चिकित्सा-वैज्ञानिकी, परिवार-नियोजन-विशेषज्ञा।२०१७ – मरियम-मिर्जाखानी – फील्ड्स-मेडल सम्मानं प्राप्तवती प्रथमा महिला-गणितज्ञा।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan