Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीय-सामाजिक-सुधारस्य इतिहासे १६ जुलाईमासस्य दिवसः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः मन्यते। वर्षे १८५६ तमे अस्मिन्नेव दिवसे हिन्दू-विधवा-पुनर्विवाह-अधिनियमः प्रवृत्तः, येन प्रथमवारं हिन्दू-समाजे, विशेषतः उच्चवर्णीय-विधवानां पुनर्विवाहाय वैधानिकः अधिकारः प्रदत्तः। एषः विधिः भारतीयसमाजे महिलानाम् अधिकाराणां सामाजिक-सुधारस्य च दिशि ऐतिहासिकं पदक्षेपं सिद्धम्।
तस्मिन् काले उच्चवर्णीय-विधवानां पुनर्विवाहे कठोराः सामाजिक-धार्मिक-प्रतिबन्धाः आसन्। अल्पवयसि विधवाभूताः महिलाः यावज्जीवं सामाजिक-उपेक्षां कठिन-परिस्थितीः च सोढुं विवशाः आसन्। तादृशे समये महान् समाजसुधारकः ईश्वरचन्द्र-विद्यासागरः एतस्याः कुप्रथायाः विरुद्धं व्यापकं जनजागरण-अभियानम् अचालयत्।
विद्यासागरः धर्मग्रन्थानाम् अध्ययनं कृत्वा विधवा-पुनर्विवाहः हिन्दूधर्मस्य विरोध: नास्तीति स्थापयितुम् अयतत। सः सहस्रशः जनानां हस्ताक्षरयुक्तं ज्ञापनं तत्कालीन-ब्रिटिश-सर्वकाराय समर्पितवान् तथा विधवा-पुनर्विवाहस्य वैधानिक-मान्यतार्थं निरन्तरं प्रयत्नान् अकरोत्। तस्य अभियानस्य परिणामस्वरूपं तत्कालीन-गवर्नर-जनरल-लॉर्ड-कैनिङ्गस्य शासनकाले १६ जुलाईमासे १८५६ तमे एषः विधिः पारितः।
ईश्वरचन्द्र-विद्यासागरः केवलं विचारेषु एव स्वीयम् अभियानं सीमितं न कृतवान्, अपितु समाजस्य पुरतः आदर्शमपि प्रस्तुतवान्। स्वपुत्रस्य विवाहं विधवया सह कारयित्वा सः एतं सन्देशं दत्तवान् यत् सामाजिकं परिवर्तनं केवलं विधिना न, अपितु वैयक्तिक-प्रयत्नेन साहसेन च सम्भवति।
महत्त्वपूर्णाः घटनाः
१६६१ — स्वीडिश-धनागारेण यूरोपे प्रथमवारं मुद्रापत्रं निर्गतम्।१८५६ — हिन्दू-विधवानां पुनर्विवाहाय वैधानिकी मान्यता प्राप्ता।१८९० — चिकित्सकः पार्किन्सन् पार्किन्सन्-रोगसम्बद्धं स्वीयं अनुसन्धानं सम्पन्नवान्।१९०५ — बागेरहाट-नगरस्य जनसभायां ब्रिटिश-वस्तूनां बहिष्कारस्य प्रस्तावः प्रथमवारं स्वीकृतः।१९२५ — इराके राजा फैसलः बगदाद-नगरे प्रथमां संसदं स्थापितवान्।१९२५ — नेशनल-जियोग्राफिक-पत्रिकया प्रथमवारं समुद्रान्तर्गतदृश्यानां प्राकृतिकवर्णयुक्तं छायाचित्रं प्रकाशितम्।१९४५ — अमेरिकादेशेन परमाणुविस्फोटकस्य प्रथमं परीक्षणं कृतम्।१९५१ — नेपालदेशः ब्रिटेनतः स्वतन्त्रतां प्राप्तवान्।१९६९ — अमेरिकादेशस्य केप-केनेडी-केन्द्रात् अपोलो-११ अन्तरिक्षयानं त्रिभिः अन्तरिक्षयात्रिभिः सह चन्द्रयात्रार्थं प्रक्षिप्तम्।१९९० — यूक्रेनदेशेन स्वातन्त्र्यस्य घोषणा कृता।१९९९ — जॉन एफ़. कैनेडी-कनिष्ठस्य विमानदुर्घटनायां निधनम्।२००१ — जैक्स-रोगे अन्ताराष्ट्रिय-ओलम्पिक-समितेः अष्टमः अध्यक्षः अभवत्।२००२ — पराग्वे-देशे आपत्कालः घोषितः।२००३ — पाकिस्तानः, सऊदी-अरबदेशः तथा अन्ये ५३ इस्लामिक-देशाः २००५ तमवर्षपर्यन्तम् इस्रायलदेशस्य मान्यतायै सम्मताः।२००४ — चीनदेशेन त्यानचिन-नगरे प्रथमम् ऑनलाइन-वायु-सुरक्षा-अभ्यासः आयोजितः।२००६ — संयुक्तराष्ट्र-सुरक्षापरिषदा कोरियादेशस्य विरुद्धं प्रतिबन्धप्रस्तावः पारितः।२००७ — बाङ्ग्लादेशस्य पूर्वप्रधानमन्त्री शेख-हसीना-वाजिदः धनसंग्रहण-प्रकरणे गृहीता।२००८ — ब्रिटेनदेशस्य पूर्वप्रधानमन्त्री टोनी-ब्लेयरः गाजा-प्रदेशस्य प्रस्तावितयात्रां निरस्तवान्। अमेरिकादेशेन पाकिस्तानाय पञ्चवर्षेषु सार्ध-सप्त-अर्बुद-डॉलर-परिमिताम् असैनिक-सहायतां दातुं विधेयकं प्रस्तुतम्।२०११ — भारतस्य जनगणना-प्रतिवेदनेन प्रकाशितं यत् गतदशके ग्रामक्षेत्रेभ्यः अपेक्षया नगरीयजनसंख्या अधिकवेगेन वर्धिता।
जन्म
१८९६ — ट्रिग्वे-ली — नॉर्वीय-राजनीतिज्ञः, श्रमिक-नेता, लेखकश्च।१९०९ — अरुणा-आसफ-अली — भारतीय-स्वातन्त्र्य-सङ्ग्रामस्य प्रमुखा सेनानी।१९१७ — जगदीशचन्द्र-माथुरः — प्रसिद्धः नाटककारः।१९२३ — के. वी. कृष्ण-रावः — भारतस्य भूतपूर्व-थलसेनाध्यक्षः।१९३७ — आर. के. धवनः — भारतीयः राजनीतिज्ञः।१९३७ — जरीना-हाशमी — भारतीय-अमेरिकी-चित्रकारा तथा मुद्रण-कलाविदुषी।१९५६ — भागवत-कराडः — महाराष्ट्रात् राज्यसभासदस्यः।१९६८ — धनराज-पिल्लै — भारतस्य प्रसिद्धः हॉकी-क्रीडकः।१९८४ — कटरीना-कैफ: — चलचित्र-अभिनेत्री।
निधनम्
२००५ — के. वी. सुबन्ना — प्रसिद्धः कन्नड-नाटककारः।२०१७ — नरबहादुर-भण्डारी — सिक्किमस्य भूतपूर्व-मुख्यमन्त्री।२०२१ — सुरेखा-सीकरी — भारतीय-चलच्चित्र-दूरदर्शन-अभिनेत्री।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan