-तड़के मंगला आरती के बाद दर्शन पूजनं शुभारब्धं, मेलापके भगवतो जगन्नाथस्य रथः पादद्वयं श्रद्धालवः कृष्टवन्तः,इंद्रदेवः अपि उपस्थितिःअंकिता

वाराणसी,16 जुलाईमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य धार्मिकनगरे वाराणस्यां (काश्यां) त्रिदिवसीयस्य प्रसिद्धस्य लक्खारथयात्रामहोत्सवस्य गुरुवासरे शुभारम्भः अभवत्। मन्दवृष्टेः उमसयुक्तस्य च वातावरणस्य मध्ये प्रातःकालादेव सहस्रशः श्रद्धालवः भगवान् जगन्नाथस्य दर्शनार्थं मेलाक्षेत्रम् आगच्छन्। प्रभाते एव भगवानः जगन्नाथस्य, भ्रातुः बलभद्रस्य तथा भगिन्याः सुभद्रायाः विशेषकाष्ठनिर्मिताः विग्रहाः अष्टकोणात्मके रथे प्रतिष्ठापिताः। ततः अस्सीस्थितजगन्नाथमन्दिरस्य पूजारी पण्डितः राधेश्यामः पाण्डेयः तेषां निरीक्षणे विग्रहाः पीताम्बरवस्त्राणि धारितवन्तः। स्वर्णमुकुटैः, आभरणैः, बेला, गुलाब, चम्पा, चमेली तथा तुलसीमालाभिश्च विग्रहाणां शोभायुक्तः शृङ्गारः कृतः।

शुभमुहूर्ते प्रातः चतुर्वादने प्रभोः जगन्नाथस्य शालिग्रामस्य च पूजनानन्तरं मङ्गलारात्रिकम् आयोजितम्। तस्मिन् समये उपस्थिताः भक्ताः परम्परानुसारं प्रभोः रथं द्वौ पदौ आकर्षयन्। अनन्तरं भगवानः दिव्यझाङ्कीदर्शनार्थं रथस्य पटाः उद्घाटिताः, येन दर्शनार्थिनां महान् जनसमूहः समुपस्थितः। अष्टकोणीयरथस्थलात् आरभ्य सम्पूर्णं मेलाक्षेत्रं “जय जगन्नाथ”, “हर हर महादेव” इत्युद्घोषैः गुञ्जितम् अभवत्।

श्रद्धालवः प्रभवे फलानि, पुष्पाणि, तुलसीमालाश्च समर्पितवन्तः। भगवानः जगन्नाथस्य दिव्यमूर्तिं दृष्ट्वा भक्ताः तेषां परिवारजनाश्च परमाह्लादम् अनुभूतवन्तः। परम्परानुसारं प्रथमदिने मध्याह्ने द्वादशवादने मध्याह्नभोगारात्रिकम्, अपराह्णे त्रिवादने शृङ्गारारात्रिकम्, रात्रौ अष्टवादने भोगशृङ्गारारात्रिकम्, रात्रौ द्वादशवादने शयनारात्रिकं च भविष्यति।

अष्टकोणीयरथे विराजमानस्य भगवानः जगन्नाथस्य दर्शनपूजनानन्तरं जनाः स्वपरिवारैः सह मेले चरखीझूलादिषु क्रीडन्तः, चाट्-गोलगप्पादीनां स्वादम् आस्वादयन्तश्च आसन्। गृहप्रत्यागमनसमये प्रसादरूपेण नानखटाईनामकस्य मिष्टान्नस्य बहुलं क्रयणम् अभवत्।

मेलाक्षेत्रे एकदिनपूर्वमेव खाद्यपेयविक्रयशालाः सुसज्जिताः आसन्। नानखटाईमिष्टान्नस्य प्रसिद्धे अस्मिन् मेले क्रीडनकानां, सौन्दर्यप्रसाधनानां, चाट्-पकौड्यादिविक्रयशालाः त्रिदिनपर्यन्तं जनाकीर्णाः भविष्यन्ति। आतपवृष्ट्योः रक्षणार्थं विक्रेतृभिः तिरपालावरणानि स्थापितानि।

अस्मात् पूर्वं बुधवासरे सायंकाले भगवानः जगन्नाथः, बलभद्रः, सुभद्रा च प्रतीकात्मकां “मनफेर” इति परम्परां निर्वहन्तः डोलिकायामारूढाः नगरभ्रमणाय निर्गतवन्तः। अस्सीस्थितजगन्नाथमन्दिरात् आरब्धा डोलीयात्रा अस्सीचतुष्पथम्, दुर्गाकुण्डम्, नवाबगञ्जम्, काश्मीरीगञ्जराममन्दिरम्, शङ्कुलधाराम्, बैजनत्थाम्, कमच्छां च अतिक्रम्य रथयात्राक्षेत्रस्थितं बेनीरामबागम् अगच्छत्। यात्रायां सहस्रशः श्रद्धालवः “जय जगन्नाथ” तथा “हर हर महादेव” इति जयघोषान् कुर्वन्तः भक्तिभावेन सहभागीभूताः।

बेनीरामबागम् उपागत्य जगन्नाथमन्दिरन्यासस्य पदाधिकाऱिणः शापुरीपरिवारस्य सदस्याश्च परम्परानुसारं भगवानः विग्रहाणां स्वागतं कृतवन्तः। रात्रिविश्रामानन्तरं निशीथे भगवानः अष्टकोणीयरथे प्रतिष्ठापिताः। ततः पूर्वं पञ्चमुखिहनुमन्मन्दिरस्य समीपे रथस्य विधिपूर्वकं पूजनम् आरात्रिकं च सम्पन्नम्। एतेन गुरुवासरे आरब्धायाः ऐतिहासिकरथयात्रायाः सर्वे धार्मिकविधयः सफलतया सम्पन्नाः।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani