जगदलपुरम्, 18 जुलाईमासः (हि.स.)।

छत्तीसगढकाङ्ग्रेससमितेः रायपुरनगरस्य संयुक्तमहासचिवः उमाशङ्करशुक्लः अद्य शनिवासरे पत्रकारविज्ञप्तिं प्रसारयन् अवदत् यत् बस्तरप्रदेशस्य आराध्यदेव्याः मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरे चत्वारिंशदधिकवर्षपर्यन्तमपि व्यतीते सति अद्यावधि मन्दिरस्य समग्रसम्पत्तेः प्राप्तसमर्पणानां सुवर्णरजताभरणानां तथान्यदानानां च कश्चिदपि आधिकारिकः अभिलेखः सार्वजनिकरूपेण प्रकाशितः न जातः। अनेन विषये अधुना नगरे तीव्रा चर्चा प्रवर्तते यत् अयोध्यास्थितस्य श्रीराममन्दिरस्य इव अत्रापि कोटिशः समर्पणधने अनियमिततायाः केवलमाशङ्का न, अपितु प्रबलसम्भावना विद्यते।

सः अवदत् यत् वर्षे २०२० तमे न्यायालयेन मन्दिरसम्पत्तेः विवरणं शीघ्रमेव सार्वजनिककर्तुमादेशः प्रदत्तः आसीत्। तथापि चत्वारिंशदधिकवर्षपर्यन्तं मन्दिरस्य समग्रसम्पत्तेः प्रतिवर्षं प्राप्तसमर्पणधनस्य सुवर्णरजताभरणानां तथान्यदानानां च कश्चिदपि आधिकारिकः अभिलेखः सार्वजनिकः न कृतः। तेन उक्तं यत् यस्याः मन्दिरसमितेः प्रायः सर्वे सदस्याः दिवंगताः अभवन् तस्याः समितेः नाम्ना जिला प्रशासनं जगदलपुरस्थिततहसीलदारस्य समीपे मन्दिरसमर्पणधनस्य सम्पूर्णलेखाजोखा विद्यमानः सन्नपि तस्य सार्वजनिकीकरणं न करोति। एतत् प्रशासनस्य विषये गम्भीरान् प्रश्नान् जनयति। सः अवदत् यत् अयोध्यास्थितस्य श्रीराममन्दिरस्य इव मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरे अपि कस्यापि चौर्यस्य संरक्षणं न दातव्यम्। प्रशासनिकस्तरे शीघ्रं संज्ञानं गृहीत्वा प्रतिवर्षम् अद्यतनाभिलेखस्य सार्वजनिकप्रकाशनस्य व्यवस्था क्रियताम् अन्यथा काङ्ग्रेसदलम् श्रद्धालुभिः सह उपविश्य अग्रिमकार्यवाह्याः विषये निर्णयं करिष्यति।

उमाशङ्करशुक्लः अवदत् यत् बस्तरप्रदेशस्य आराध्यदेव्याः मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरं कोटिशः श्रद्धालूनाम् आस्थायाः केन्द्रम् अस्ति, किन्तु मन्दिरसम्पत्तेः विषये अधुना गम्भीराः प्रश्नाः समुत्थिताः सन्ति, येषां स्पष्टम् उत्तरम् प्रशासनस्य समीपे अपि दृश्यते न। वर्षे १९८१ तमात् परं मन्दिरसम्पत्तेः सत्यापनं न कृतम्। वर्षे २०२० तमे न्यायालयेन नवतिदिनानां मध्ये अन्वेषणं सम्पन्नं कृत्वा प्रतिवेदनं सार्वजनिककर्तुमादेशः प्रदत्तः आसीत्, किन्तु बहुषु वर्षेषु व्यतीतेष्वपि न अन्वेषणस्य समाप्तेः सूचना प्रकाशिताभूत्, न च सम्पत्तेः आधिकारिकविवरणं सार्वजनिकीकृतम्। अतः प्रश्नः उदेति यत् अस्य विलम्बस्य कारणं किम्। एष एव कारणः मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरे बहुकोटिधनसम्बद्धानाम् अनियमिततानाम् आशङ्कां प्रबलसम्भावनायां परिवर्तयति।

सः अवदत् यत् मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरं केवलं धार्मिकस्थानं न, अपितु बस्तरप्रदेशस्य आस्थायाः सांस्कृतिकपरिचयस्य च प्रमुखकेन्द्रम् अस्ति। दशकेभ्यः श्रद्धालवः सुवर्णरजताभरणानि मुकुटान् हारान् मुद्राः अन्यानि च बहुमूल्यवस्तूनि देव्यै समर्पयन्ति। स्वाभाविकतया एतादृश्याः विशालसम्पत्तेः चत्वारिंशदधिकवर्षाणि व्यतीतान्यपि सन्ति, तथापि मन्दिरकोशस्य अद्यतनः सार्वजनिकः लेखाजोखा अद्यावधि न प्रकाशितः। एतदेव न, मन्दिरसमितेः अधीनस्थितानां द्वाविंशतिसंख्याकानां मन्दिराणाम् अचलसम्पत्तीनां का स्थितिः अस्ति तथा ताभ्यः प्राप्तायाः आयस्य अपि सम्यग्विवरणेन सह अद्यतनाभिलेखः सार्वजनिकः करणीयः।

सः अवदत् यत् मातुः दन्तेश्वर्याः मन्दिरे प्रतिवर्षं दानपेटिकातः अनुमानतः पञ्चदशलक्षतः विंशतिलक्षपर्यन्तं रूप्यकाणि नगदरूपेण तथा ज्योतिकलशात् पञ्चत्रिंशल्लक्षतः चत्वारिंशल्लक्षपर्यन्तं रूप्यकाणि प्राप्यन्ते इति कथ्यते। चत्वारिंशदधिकवर्षपर्यन्तं लेखाजोखस्य सार्वजनिकीकरणं न कृतत्वात् अधुना मन्दिरेण सम्बद्धाः बहवः जनाः श्रद्धालवश्च अस्मिन् विषये प्रश्नान् उत्थापयन्ति।

उमाशङ्करशुक्लः अवदत् यत् मन्दिरसम्पत्तिः कस्यचित् व्यक्तेः विभागस्य वा न, अपितु कोटिशः श्रद्धालूनाम् आस्थायाः धरोहररूपेण मन्यते। अतः महान् प्रश्नः अयं यत् न्यायालयस्य आदेशस्य पालनम् अद्यावधि कुतः न कृतम्। मन्दिरस्य समर्पणधनस्य नगदराशेः सुवर्णरजतसम्पत्तेश्च प्रतिवर्षम् अद्यतनः अभिलेखः सार्वजनिकः कुतः न क्रियते। यदा न्यायालयस्य आदेशः अपि वर्षानुवर्षं सञ्चिकासु एव निहितः तिष्ठति तदा प्रश्नोत्थापनं स्वाभाविकमेव।

सः अवदत् यत् पूर्वं गठितया मातृदन्तेश्वरीमन्दिरस्य ज्योतिकलशसमित्या ज्योतिकलशेन प्राप्तधनस्य प्रतिवर्षम् आयव्ययविवरणं सार्वजनिकरूपेण प्रकाशितं भवति स्म। तत् अपि मन्दिरसमितेः नाम्ना स्वाधीनं कृतम्। तदनन्तरं तस्य आयव्ययविवरणस्य सार्वजनिकप्रकाशनमपि निरुद्धम्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani