जगदलपुरम्, 20 जुलाईमासः (हि.स.)।

सुकमाजनपदस्य पूर्वरियासत्कालीनजमीन्दारपरिवारस्य वरिष्ठसदस्यः कुमारजयदेवः स्वपूर्वरियासत्कालीनपरम्परानुसारं बस्तरस्य स्थानीयमुरियासमाजस्य, धाकडसमाजस्य, आरण्यकसमाजस्य, उत्कलसमाजस्य च प्रतिनिधिभिः सह सोमवासरे बस्तरगोञ्चामहापर्वणि सहभागित्वा भगवान् श्रीजगन्नाथस्य, माता सुभद्रायाः, बलभद्रस्वामिनः च पूजाम् अर्चनां च कृत्वा बस्तरप्रदेशस्य सुखसमृद्धिशान्त्यर्थं प्रार्थनाम् अकरोत् तथा सर्वेषां कल्याणाय मङ्गलकामनाम् अपि व्यक्तवान्।

अस्मिन् अवसरे माध्यमप्रतिनिधिभिः सह संवादं कुर्वन् सः अवदत् यत् भगवान् श्रीजगन्नाथः जगतः नाथः अस्ति। तस्य पुरतः न कश्चित् राजा अस्ति, न मुख्यमन्त्री, न प्रधानमन्त्री। सः एव जगतः पालनकर्ता अस्ति। यत्र बृहत् लघु वा भेदः नास्ति। भगवान् श्रीजगन्नाथस्य सन्निधौ छत्रं, खड्गं, मुकुटं वा धारयित्वा गन्तुं न शक्यते। किन्तु अत्र यत् प्रवर्तते तत् विश्वं पश्यति, अवगच्छति च। भगवानः समीपे सर्वे याचकरूपेण एव आगच्छन्ति। एषा परम्परा अस्माकं पूर्वजैः आरब्धा, अद्यापि अस्माभिः एव पाल्यते। तेन उक्तं यत् सम्पूर्णे देशे प्रजातन्त्रम् अस्ति। अत्र राजा, महाराजा, जमीन्दारः इत्यादीनां व्यवस्था नास्ति। बस्तरस्य परम्परासु बस्तरवासिनां सहभागिता अनिवार्यतया सुनिश्चितव्या।

सः पुनः अवदत् यत् बस्तरस्य रियासत्कालीनपरम्पराणां दृढतया पालनम् अत्यावश्यकम्। तासु कश्चन परिवर्तनः बस्तरस्य समृद्धसांस्कृतिकविरासतां खण्डयति। तस्य दुष्परिणामः अपि दृश्यते, यत् बस्तरवासिनः सम्यक् जानन्ति। बस्तरस्य अस्तित्वं, गौरवशालिनी बस्तरदशहरा, बस्तरगोञ्चामहापर्वः, सम्पूर्णबस्तरसम्भागस्य आराध्यदेवतासम्बद्धाः सर्वे पर्वोत्सवाः च एव विश्वे बस्तरस्य विशिष्टं स्थानं स्थापयन्ति। एतत् संरक्षणं सर्वेषाम् अस्माकं कर्तव्यम् अस्ति।

कुमारजयदेवः अवदत् यत् सर्वत्र श्रीजगन्नाथपर्वः आचर्यते, किन्तु बस्तरस्य रियासत्कालीनपरम्परानुसारम् अत्र स्थितं मन्दिरं शासनाधीनम् अस्ति। अतः बस्तरगोञ्चामहापर्वस्य परम्पराणां सम्यगनुष्ठानस्य उत्तरदायित्वं प्रशासनस्य अस्ति। यदि अस्य महापर्वणः परम्परायां किञ्चित् अनुचितं भवति, तर्हि तस्य उत्तरदायित्वं कः वहिष्यति।

तेन उक्तं यत् अस्मिन् वर्षे प्रथमवारं बस्तरगोञ्चामहापर्वणः श्रीगोञ्चारथयात्रायाः पूजाविधानसमये प्रशासनस्य उपस्थितौ समाजस्य जनानां समक्षं, यत्र राजपरिवारस्य सदस्यः कमलबाबा अपि उपस्थितः आसीत्, सर्वेषां पुरतः एका दुर्घटना अभवत्। एतादृशी घटना पूर्वं कदापि न अभवत्। जनाः अपि आश्चर्येण पृच्छन्ति यत् एतत् कथं जातम्। यदि कस्यचित् मृत्युर्भवेत्, तर्हि तस्य उत्तरदायित्वं कः स्वीकरिष्यति।

सः अवदत् यत् अहं बस्तरस्य रियासत्कालीनपरम्पराभिः सम्बद्धः अस्मि। प्रथमवारं जातायाः अस्याः दुर्घटनायाः माध्यमेन भगवान् श्रीजगन्नाथः किमपि सङ्केतं दत्तवान् इति बस्तरस्य स्थानीयजनानाम् अपि विश्वासः अस्ति। सः दुःखं व्यक्तवान् यत् यावत् वयं बस्तरस्य आदिवासिनः बस्तरस्य विरासतया परम्पराभ्यश्च दूरं करिष्यामः, तावत् अस्माकं परम्पराः मान्यताश्च अस्मत्तः दूरं गमिष्यन्ति। तस्य दुष्परिणामः अद्य बस्तरदशहरायाः बस्तरगोञ्चामहापर्वणश्च परम्परासु स्पष्टतया दृश्यते।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani