Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
नवदिल्ली, 22 जुलाईमासः (हि.स.)।
रेलमन्त्री अश्विनी वैष्णव बुधवासरे लोकसभायां न्यवेदयत् यत् भारतीयरेलवे संस्थायाः नवतिनवदशमलवषट्प्रतिशतं बृहद्रेलमार्गजालं विद्युतीकृतं जातम् अस्ति। अनेन उपलब्ध्या सह भारतं रेलविद्युतीकरणस्य क्षेत्रे स्विट्जरलैण्डदेशानन्तरं विश्वस्य द्वितीयः बृहत्तमः देशः अभवत्। तेन उक्तं यत् अवशिष्टानां रेलमार्गाणामपि विद्युतीकरणं मिशनमोडरीत्या शीघ्रं क्रियमाणम् अस्ति।
लोकसभायां प्रश्नस्य लिखितोत्तरे वैष्णवः अवदत् यत् वर्षे २०१४ तः २०२६ पर्यन्तं अष्टचत्वारिंशत्सहस्रद्विसप्ततिः रूटकिलोमीटरपरिमितः रेलमार्गः विद्युतीकृतः। यदा तु वर्षात् २०१४ पूर्वं प्रायः षष्टिवर्षेषु केवलम् एकविंशतिसहस्राष्टशतैकः रूटकिलोमीटरपरिमितः रेलमार्गः एव विद्युतीकृतः आसीत्। तेन उक्तं यत् अधुना सर्वाः नवीनाः रेलमार्गपरियोजनाः बहुपथमण्डलीकरणपरियोजनाश्च आरम्भात् एव विद्युतीकरणेन सह निर्मीयन्ते।
तेन उक्तं यत् अन्तरराष्ट्रीयरेलसङ्घस्य जून २०२५ मासस्य प्रतिवेदनानुसारं स्विट्जरलैण्डदेशस्य सम्पूर्णं रेलजालं विद्युतीकृतम् अस्ति। भारतस्य तु नवतिनवदशमलवषट्प्रतिशतं रेलजालं विद्युतीकृतं जातम् अस्ति। अस्य तुलनायां चीनदेशस्य द्व्यशीतिप्रतिशतं स्पेनदेशस्य सप्तषष्टिप्रतिशतं जापानदेशस्य चतुःषष्टिप्रतिशतं फ्रान्सदेशस्य षष्टिप्रतिशतं ब्रिटेनदेशस्य नवत्रिंशत्प्रतिशतं रेलजालं विद्युतीकृतम् अस्ति।
रेलमन्त्री अवदत् यत् रेलविद्युतीकरणेन डीजल इन्धनस्य उपरि आश्रयः उल्लेखनीयरूपेण न्यूनीकृतः। रेलयानसञ्चालने डीजलोपभोगः वर्षे २०१५ १६ मध्ये द्विनवतित्रिशत्कोटिलीटरपरिमाणात् न्यूनीकृत्य वर्षे २०२४ २५ मध्ये अष्टोत्तरशतकोटिलीटरपरिमितः अभवत्। अनेन पञ्चाशीत्युत्तरशतकोटिलीटरपरिमितस्य डीजलस्य संरक्षणं जातम्। तेन विदेशीयमुद्रायाः अपि संरक्षणं जातं कार्बनविसर्जने च न्यूनता अभवत्।
तेन उक्तं यत् नीतिआयोगस्य प्रतिवेदनानुसारं एकं टनपरिमितं मालं एकस्मिन् किलोमीटरदूरे मार्गेण नयने शतैकग्रामपरिमितं कार्बनडाइऑक्साइडविसर्जनं भवति। रेलमार्गेण तु केवलम् एकादशदशमलवपञ्चग्रामपरिमितं कार्बनडाइऑक्साइडविसर्जनं भवति। एतत् मार्गपरिवहनस्य तुलनायां प्रायः नवाशीतिप्रतिशतं न्यूनम् अस्ति।
वैष्णवः अवदत् यत् भारतीयरेलवे स्वच्छऊर्जायाः उपयोगस्य अपि प्रोत्साहनं करोति। जून २०२६ पर्यन्तं रेलवेसंस्थायां एकसहस्रमेकषष्ट्युत्तरशतमेगावाटपरिमिता सौरऊर्जाक्षमता त्र्युत्तरशतमेगावाटपरिमिता पवनऊर्जाक्षमता च स्थापिता अस्ति। रेलवेसंस्थायाः लक्ष्यं स्वस्य ट्रैक्शनविद्युतावश्यकतां क्रमशः सौरऊर्जया पवनऊर्जया हाइब्रिडनवीकरणीयऊर्जास्रोतैः च पूरयितुम् अस्ति।
तेन उक्तं यत् देशस्य पञ्चदश रेलमण्डलानि सम्पूर्णतया विद्युतीकृतानि जातानि। उत्तरपश्चिमरेलवे पूर्वोत्तरसीमान्तररेलवे दक्षिणरेलवे दक्षिणपश्चिमरेलवे च अवशिष्टकार्यं तीव्रगत्या सम्पादयन्ति। राज्यस्तरे बिहार उत्तरप्रदेश मध्यप्रदेश आन्ध्रप्रदेश महाराष्ट्र गुजरात पंजाब दिल्ली जम्मूकश्मीरादयः अधिकांशराज्यानां बृहद्रेलमार्गजालं सम्पूर्णतया विद्युतीकृतं जातम् अस्ति।
-----------
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani