प्रयागराजनगरम्, २५ जुलाईमासः (हि.स.)। भारतीयरेलविभागेन स्वच्छ-पर्यावरणानुकूल-रेलपरिवहनस्य दिशि महत्त्वपूर्णं पदम् अग्रे स्थापितम्। देशस्य प्रथमा हाइड्रोजन-रेलयानम् १७ जुलाई २०२६ दिनाङ्के दिल्ली-क्षेत्रस्य जीन्द-सोनीपत-रेलमार्गे प्रवर्तितम्। अद्यावधि एतत् रेलयानं १,२०० किलोमीटराधिकं दूरीं गतवती अस्ति तथा च एतेन ३,२०० लीटराधिकस्य डीजलतैलस्य अवशेष: अभवत्। एतां सूचनां शनिवासरे उत्तरमध्य-रेलविभागस्य जनसम्पर्काधिकारी अमित-मालवीयः अयच्छत्।

सः अवदत् यत् हाइड्रोजन-रेलयानस्य प्रमुखा विशेषता एषा अस्ति यत् अस्मात् डीजल-यन्त्रवत् धूम्रं न निष्क्रामति। अस्मिन् रेलयाने हाइड्रोजन-इत्यस्य वायौ विद्यमानस्य प्राणवायोः च मध्ये रासायनिक-प्रक्रियया विद्युत् उत्पाद्यते। विद्युत्-सहाय्येन एव रेलयानं सञ्चरति। अस्याः प्रक्रियायाः मुख्योपोत्पादरूपेण जलवाष्पः निष्पद्यते। अतः रेलयानस्य सञ्चालनकाले न धूम्रं निष्क्रामति, न च प्रत्यक्षं कार्बन-उत्सर्जनम् भवति।

एषा परियोजना भारतीयरेलविभागस्य स्वदेशी-प्रौद्योगिकी-आधारित: प्रयत्न: अस्ति। दश-यानकोष्ठयुक्ते अस्मिन् रेलयाने द्वे हाइड्रोजन-सञ्चालिते शक्तियाने स्थापिते स्तः, यौ संयुक्तरूपेण २,४०० किलोवाट-विद्युत् उत्पादयतः। रेलयाने लिथियम-आयरन-फॉस्फेट-विद्युत्कोषाः तथा हाइड्रोजन-नलिकाः अपि स्थापिताः सन्ति।

हाइड्रोजन-इत्यस्य आपूर्त्यर्थं जीन्द-नगरे भारतीयरेलविभागस्य प्रथमा समर्पिता हाइड्रोजन-भण्डारण-सुविधा निर्मिता अस्ति। अत्र ५०० बार-दाबपर्यन्तं हाइड्रोजन-इत्यस्य भण्डारणस्य तथा ३५० बार-दाबेन रेलयाने इन्धनपूरणस्य व्यवस्था अस्ति। अस्य केन्द्रस्य समग्र-भण्डारण-क्षमता प्रायः ३,००० किलोग्रामम् अस्ति।

रेलयाने हाइड्रोजन-प्रस्रवणस्य, अत्यधिक-तापमानस्य, अग्नेः, धूमस्य च अन्वेषणार्थं अनेकाः सुरक्षा-प्रणाल्यः स्थापिताः सन्ति। कस्यचित् संकटस्य स्थितौ स्वयमेव इन्धनापूर्तिः निरुध्यते। निरन्तरं वायुसञ्चारस्य सुनिश्चितीकरणेन सह सुरक्षासम्बद्धानि आवश्यकानि परीक्षणानि अपि सम्पन्नानि सन्ति।

उत्तरमध्य-रेलविभागस्य जनसम्पर्काधिकारी अमित-मालवीयः अवदत् यत् हाइड्रोजन-रेलयानम् भारतीयरेलविभागस्य स्वच्छ-पर्यावरणानुकूल-परिवहनस्य दिशि महत्त्वपूर्णं पदम् अस्ति। सः उक्तवान् यत् जीन्द-सोनीपत-रेलमार्गे अस्य सफल-सञ्चालनेन अस्याः प्रौद्योगिक्याः क्षमता उपयोगिता च परीक्ष्येते। ततः परं दिल्ली-मार्गे अपि अस्य परीक्षणम् आरभ्यते।

सः पुनरवदत् यत् हाइड्रोजन-आधारितेन रेलपरिवहनेन भविष्ये डीजल-निर्भरतां न्यूनीकर्तुं प्रदूषणं च न्यूनीकर्तुं सहायता भविष्यति। एषा परियोजना देशे स्वदेशी-हाइड्रोजन-आधारित-रेलव्यवस्थायाः विकासस्य दिशि महत्त्वपूर्णम् आधारम् अपि निर्माति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan