उत्तरप्रदेशस्य शिक्षाव्यवस्थायाः अध्ययनार्थं लखनऊनगरम् आगता हरियाणाविधानसभायाः शिक्षासमितिः।

उत्तरप्रदेशस्य उच्चशिक्षाव्यवस्थायाः व्यापकसुधारैः नवाचारैश्च प्रभाविताभवत् हरियाणाविधानसभायाः उच्चस्तरीया समितिः।

योगिसर्वकारस्य प्रयत्नैः उच्चशिक्षाक्षेत्रे गुणवत्तायाः, डिजिटलप्रशासनस्य, अनुसन्धानस्य, रोजगाराभिमुखशिक्षायाः तथा छात्रकल्याणस्य नूतना गतिः प्राप्ता।

गुणवत्तापूर्णशिक्षया, आधुनिकप्रौद्योगिक्या तथा कौशलविकासेन ज्ञानाधारितस्य उत्तरप्रदेशस्य निर्माणदिशि योगिसर्वकारः निरन्तरं प्रयतते।

लखनऊ, २७ जुलाईमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य उच्चशिक्षाव्यवस्थायाः, शैक्षिकगुणवत्तायाः, आधारभूतसुविधानां तथा शिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणानां नवाचाराणाम् अध्ययनार्थं हरियाणाविधानसभायाः उच्चस्तरीया शिक्षासमितिः सोमवासरे लखनऊनगरम् आगता। समित्या विधानसभासभागारे उच्चशिक्षाविभागस्य विशेषसचिवया निधिश्रीवास्तवेन सह अन्यैः उच्चशिक्षाविभागाधिकारिभिः सह उपवेशनं कृत्वा प्रदेशे उच्चशिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणानां व्यापकसुधाराणां नवाचाराणां च विषये सूचना प्राप्ता। हरियाणाविधानसभायाः शिक्षासमितेः अध्यक्षः लक्ष्मणसिंहयादवः, समितेः अन्ये सदस्याः अधिकारीणश्च उपवेशने उपस्थिताः आसन्।

उपवेशनसमये उत्तरप्रदेशे उच्चशिक्षाक्षेत्रे योगिसरकारेण क्रियमाणसुधाराः, गुणवत्तापूर्णशिक्षायाः विस्तारः, डिजिटलव्यवस्था, अनुसन्धानस्य नवाचारस्य च प्रोत्साहनम्, विद्यार्थिनां कृते सञ्चालिताः विविधाः योजनाश्च समितेः पुरतः प्रस्तुतीकृताः। हरियाणाविधानसभायाः समितिः उत्तरप्रदेशे उच्चशिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणानां एतेषां प्रयत्नानां प्रशंसां कृत्वा प्रदेशस्य व्यवस्थाः नवाचाराश्च महत्त्वपूर्णाः उपयोगिनश्च इति अभवत्।

उपवेशने निवेदितं यत् अधुना उत्तरप्रदेशे चतुर्विंशतिः राज्यविश्वविद्यालयाः, षट्पञ्चाशत् निजीविश्वविद्यालयाः, एकः डीम्डविश्वविद्यालयः, एकः मुक्तविश्वविद्यालयः, द्विशतषोडश राजकीयमहाविद्यालयाः, त्रिशतत्रिंशत् अशासकीयसहायताप्राप्तमहाविद्यालयाः तथा सप्तसहस्रपञ्चशत्षड्विंशतिः स्ववित्तपोषितमहाविद्यालयाः सञ्चालिताः सन्ति। प्रदेशे स्थापितेषु एकसप्ततिः नूतनेषु राजकीयमहाविद्यालयेषु प्राचार्याणाम्, सहायकाचार्याणाम्, ग्रन्थालयाध्यक्षानाम् तथा तृतीयश्रेणीकर्मचारिणां कुलं त्रयोदशशतनवचत्वारिंशत् पदानि सृजितानि। एतेषु षट्चत्वारिंशत् महाविद्यालयेषु शैक्षिकसत्रे २०२५ २६ आरभ्य प्रवेशप्रक्रिया अध्यापनकार्यं च प्रारब्धम्।

उच्चशिक्षायाः गुणवत्तायाः तथा महाविद्यालयेषु उत्तमप्रशासनिकनियन्त्रणस्य कृते प्रदेशस्य सर्वेषु मण्डलेषु क्षेत्रीयोच्चशिक्षाधिकारीकार्यालयानां स्थापना कृता। तेन सह उच्चशिक्षायाः गुणवत्तानिश्चित्यर्थं राज्यस्तरीयगुणवत्ताश्वासनप्रकोष्ठस्य गठनं कृत्वा तत् पूर्णतया सक्रियं कृतम्। राष्ट्रियशिक्षानीतेः २०२० लक्ष्यानुरूपं प्रदेशस्य विश्वविद्यालयेषु महाविद्यालयेषु च च्वाइसबेस्डक्रेडिटसिस्टम्, मल्टीपलएण्ट्रीएग्जिटसिस्टम् तथा रोजगाराभिमुखाः वोकेशनलवैल्यूएडेडपाठ्यक्रमाः सञ्चाल्यन्ते।

डिजिटलप्रशासनदिशि अपि प्रदेशे महत्त्वपूर्णानि पदानि गृहीतानि। उच्चशिक्षानिदेशालये प्रयागराजे पत्रावलिनां सञ्चालनम् ईऑफिसमाध्यमेन क्रियते। शैक्षिकसत्रात् २०२४ २५ आरभ्य प्रदेशस्य सर्वेषु राज्यनिजीविश्वविद्यालयेषु समर्थपटलस्य प्रवर्तनं कृतम् तथा २०२५ २६ सत्रात् विद्यार्थिनां प्रवेशप्रक्रिया अपि समर्थपोर्टलमाध्यमेन सञ्चाल्यते। शिक्षकेषु शिक्षणेतरकर्मचारिषु च सर्वेषां सेवाविवरणानि मानवसम्पदापटले उपारोपितानि सन्ति।

योगिसर्वकारेण उच्चशिक्षाक्षेत्रसम्बद्धानां शिक्षकाणां तेषां आश्रितानां च कृते मुख्यमन्त्री कैशलेसचिकित्सायोजनायाः शुभारम्भः कृतः। अस्याः योजनायाः अन्तर्गतं राज्यविश्वविद्यालयेषु, निजीविश्वविद्यालयेषु, सहायताप्राप्तमहाविद्यालयेषु तथा स्ववित्तपोषितमहाविद्यालयेषु कार्यरतानां एकलक्षाष्टाविंशतिसहस्रशिक्षकाणां तेषाम् आश्रितानां च सहितं प्रायः सप्तलक्षपञ्चाशत्सहस्रजनानां निःशुल्कचिकित्सासुविधा प्रदीयते। शिक्षणेतरकर्मचारिणां तेषाम् आश्रितानां च योजनालाभप्रदानस्य प्रक्रिया अपि प्रचलति।

प्रदेशे विद्यार्थिनः प्रौद्योगिकीदृष्ट्या सशक्तान् कर्तुं स्वामिविवेकानन्दयुवासशक्तीकरणयोजनायाः अन्तर्गतं उच्चशिक्षणसंस्थासु अध्ययनरतानां छात्रछात्राभ्यः निःशुल्कस्मार्टफोन टाब्लेटयन्त्राणि च वितर्यन्ते। अनुसन्धाननवाचारयोः प्रोत्साहनार्थं २०२६ २७ वर्षे रिसर्चएण्डडेवलपमेण्टयोजनायाः अन्तर्गतं पञ्चशतम् लक्षरूप्यकाणां प्रावधानं कृतम्। राजकीयमहाविद्यालयेषु आधारभूतसुविधाविकासार्थं त्रयोदशदशमलवषट्शतकोटिरूप्यकाणां प्रावधानम् अपि कृतम्।

उपवेशने जीविकाभिमुखशिक्षायाः विद्यार्थिनां कौशलविकासस्य च विषये विशेषः बलः दत्तः। मुख्यमन्त्री शिक्षुताप्रोत्साहनयोजनायाः अन्तर्गतं उच्चशिक्षणसंस्थासु अध्ययनरतानां पात्रविद्यार्थिनां प्रौद्योगिककार्येषु दक्षतावर्धनार्थं प्रतिमासं सहस्ररूप्यकाणां प्रोत्साहनराशिः प्रदीयते। तेन सह मेधाविनां विद्यार्थिनां उच्चशिक्षायाः निरन्तरतार्थं मुख्यमन्त्री विद्यालक्ष्मीयोजना, पात्रछात्राणां कृते निःशुल्कविद्युच्चालितस्कूटीप्रदानार्थं रानीलक्ष्मीबाईस्कूटीयोजना तथा भारतीयज्ञानपरम्परायाः वैश्विकप्रतिष्ठावर्धनार्थं मुख्यमन्त्री भारतीयज्ञानप्रणाली वैश्विकोत्कृष्टताकोष इत्यादयः महत्त्वपूर्णाः उपक्रमाः अपि सञ्चाल्यन्ते।

उच्चशिक्षाविभागस्य अधिकारिणः अवदन् यत् प्रदेशे शिक्षकाणां उपलब्धिवर्धनार्थं नियुक्तिचयनप्रक्रियाः अपि तीव्रतया प्रवर्तन्ते। राजकीयमहाविद्यालयेषु चयनितानां प्रवक्तॄणां अष्टशतचत्वारिंशत् पदानां ऑनलाइनपदस्थापनं सम्पन्नम्। अपरं द्वादशशतत्रिपञ्चाशत् पदानाम् अधियाचनं उत्तरप्रदेशलोकसेवायोगाय प्रेषितम्। सहायताप्राप्तमहाविद्यालयेषु अपि प्राचार्यप्रवक्तॄणां नियुक्तयः सम्पन्नाः, अन्येषां पदानां चयनप्रक्रिया च प्रवर्तते।

हरियाणाविधानसभायाः उच्चस्तरीया समितिः उत्तरप्रदेशे उच्चशिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणानां सुधाराणां, डिजिटलप्रौद्योगिक्याः उपयोगस्य, गुणवत्तापूर्णशिक्षायाः, अनुसन्धाननवाचारयोः, आधारभूतविकासस्य तथा छात्रकल्याणयोजनानां प्रशंसाम् अकरोत्। समितेः सदस्याः अवदन् यत् उत्तरप्रदेशस्य उच्चशिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणाः एते प्रयत्नाः अन्येषां राज्याणाम् अपि कृते उपयोगिनः अनुकरणीयाश्च सन्ति।

हरियाणाविधानसभायाः विधायकैः ऑपरेशनकायाकल्पः, मुख्यमन्त्री मॉडलकम्पोजिटविद्यालयः, डिजिटलशिक्षा, शिक्षकप्रशिक्षणं तथा नवाचाराः प्रशंसिताः।

हरियाणाविधानसभायाः शिक्षासमितिः उत्तरप्रदेशस्य शिक्षाव्यवस्थायाः, शैक्षिकगुणवत्तायाः, विद्यालयीयाधारभूतसुविधानां तथा नवाचाराणाम् अध्ययनं कृत्वा प्राथमिकमाध्यमिकशिक्षाविभागस्य अधिकारिभिः सह उपवेशनम् अकरोत्। योगिसरकारेण शिक्षाक्षेत्रे क्रियमाणानां व्यापकसुधाराणां प्रशंसां कृत्वा समित्या एषः आदर्शः अन्येषां राज्याणां कृते अनुकरणीयः इति प्रतिपादितम्।

उपवेशने अपरमुख्यसचिवः पार्थसारथिसेनशर्मा ऑपरेशनकायाकल्पः, मुख्यमन्त्री मॉडल तथा अभ्युदयकम्पोजिटविद्यालयः, प्रोजेक्टअलंकारः, स्मार्टक्लासः, आईसीटीलैबः, ड्रीमलैबः, व्यावसायिकशिक्षा, प्रीस्किलिङ्गशिक्षा, राष्ट्रियशिक्षानीतेः २०२० प्रभावीक्रियान्वयनम्, शिक्षकप्रशिक्षणम्, डायटसेण्टरऑफएक्सीलेन्सः, डिजिटलनिगराणीप्रणाली, विद्यासमीक्षाकेन्द्रम्, मानवसम्पदापोर्टलः, निपुणभारतमिशनम् तथा अनुसन्धाननवाचारयोः विषये विस्तृतां सूचनां प्रस्तुतवान्।

प्रस्तुतीकरणे निवेदितम् यत् प्रदेशे विद्यालयानाम् आधारभूतसुविधासु, डिजिटलशिक्षायाम्, कौशलविकासे, शिक्षकसामर्थ्यवर्धने, छात्रनामाङ्कने, अधिगमपरिणामेषु तथा पारदर्शिनिरीक्षणव्यवस्थायां उल्लेखनीयः सुधारः अभवत्। समित्या उक्तं यत् उत्तरप्रदेशस्य शिक्षामॉडलः गुणवत्तापूर्णस्य, प्रौद्योगिकीसमर्थितस्य, छात्रकेन्द्रितस्य शिक्षातन्त्रस्य प्रभावी उदाहरणम् अस्ति तथा अस्मात् अन्ये राज्याः अपि प्रेरणां प्राप्तुं शक्नुवन्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani