Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
काठमाण्डुनगरम्, २७ जुलाईमासः (हि.स.)। नेपाल-सर्वकारे चीनदेशस्य कथनस्य महत् प्रभावः दृष्टः। चीनदेशस्य कथनान्तरं काठमाण्डु-नगरे आयोज्यमाने तिब्बत-सम्बद्धे अन्ताराष्ट्रिय-सम्मेलने दलाई-लामाया: निर्वासित-प्रशासनं स्वान् आधिकारिक-प्रतिनिधीन् न प्रेषयिष्यति। भारतस्य हिमाचलप्रदेशस्थितात् धर्म-शालानगरस्थितात् मुख्यालयात् सेन्ट्रल् तिब्बेटन एड्मिनिस्ट्रेशन इत्यनेन अगस्तमासस्य २३ तः २९ दिनाङ्कपर्यन्तम् आयोज्यमाने 'इण्टरनेशनल एसोसिएशन फॉर तिब्बेटन स्टडीज' इत्यस्य सप्तदशे सम्मेलने औपचारिक-सहभागित्वं न कर्तुम् निर्णयः कृतः।
सीटीए स्वस्य चिन्तन-संस्थानात् 'तिब्बत-नीति-संस्थानात्' पञ्च प्रतिनिधीन् प्रेषयितुं पूर्वमेव सज्जताम् अकरोत्। तेषु टीपीआई-निदेशकस्य कथनं छिरिङ्गस्य नेतृत्वे डॉ. छेवाङ्ग-दोर्जी, डॉ. छिरिङ्ग-डोल्मा, डॉ. कर्मा-तेन्जिङ्ग-दलिया, डॉ. रिग्मोन-छिरिङ्ग-समदुक: च समाविष्टाः आसन्। सम्प्रति पेन्पा-छिरिङ्गः सीटीए-संस्थायाः प्रमुखः अस्ति।
उच्च-सुरक्षाधिकारिणः कथनानुसारं जुलाईमासस्य २० तमे दिने काठमाण्डूस्थितः चीनदेशस्य राजदूतः चाङ्ग माओमिङ्गः नेपालस्य विदेश-सचिवेन अमृत-बहादुर-रायः सह मिलित्वा सम्मेलने सीटीए-प्रतिनिधीनां औपचारिक-सहभागित्वं प्रति चिन्तां व्यक्तवान्। सुरक्षाधिकारिणा उक्तं यत् राजदूतेन सम्मेलनस्य निरसनम् न प्रार्थितम्, किन्तु चीन-विरोधि-वक्तव्येषु सम्भावित-चिन्तां प्रकटिताम्। नेपाल-सर्वकारे अत्यधिकं बलं मा भवेत् तथा सम्मेलनम् निर्विघ्नतया सम्पन्नं भवेत् इति दृष्ट्या सीटीए प्रतिनिधीन् न प्रेषयितुम् अचिन्तयत्।
सीटीए-संस्थया जुलाईमासस्य २१ तमे दिने कृतनिर्णयानुसारम्, औपचारिक-सहभागित्वस्य अभावेऽपि ये प्रतिनिधयः पूर्वमेव स्वपञ्जीकरणं कृतवन्तः, ते व्यक्तिगत-रूपेण सम्मेलने भागं ग्रहीतुं शक्नुवन्ति। अन्येन सुरक्षाधिकारिणा उक्तं यत् नेपालस्य विदेश-नीतेः सम्मानं कृत्वा तथा असहज-स्थितेः परिहारार्थं धर्म-शालायां सम्पन्नायां सभायां सीटीए औपचारिक-सहभागित्वं न कर्तुम् निर्णयम् अकरोत्। तथापि तिब्बती-शोधकर्तारः विशेषज्ञाश्च व्यक्तिगत-रूपेण सम्मेलने भागं ग्रहीतुं शक्नुवन्ति इति संकेतः प्रदत्तः।
नेपाले प्रथमवारम् 'इण्टरनेशनल एसोसिएशन फॉर तिब्बेटन स्टडीज' इत्यस्य सम्मेलनम् आयोज्यते। अस्य पूर्वम् एशिया-खण्डे जापानदेशे (१९८९) तथा मङ्गोलियादेशे (२०१३) एतत् सम्मेलनौ सम्पन्नम् आसीत्। आईएटीएस-संस्थायाः जालपुटानुसारं काठमाण्डू-विश्व-विद्यालयस्य 'हिमालयन सेण्टर फॉर एशियन स्टडीज' तथा 'सेण्टर फॉर बुद्धिस्ट स्टडीज–राङ्जुङ्ग येशे इन्स्टिट्यूट्' इति संस्थायां अस्य सम्मेलनस्य स्थानीय-सह-आयोजके स्तः।
सम्मेलनस्य संयोजकयोः डॉ. सागर-शर्मा तथा थॉमस: डॉक्टर प्रमुखौ स्तः। डॉ. शर्मा अवदत् यत् सम्मेलनस्य सर्वाः सज्जताः सर्वकारस्य सुरक्षासंस्थानां च समन्वयेन क्रियमाणाः सन्ति। तेन उक्तं यत् काठमाण्डू-विश्वविद्यालयः स्थानीय-आयोजकः अस्ति, सर्वकारीय-संस्थानैः सह समन्वयं कृत्वा सर्वाः व्यवस्थाः क्रियन्ते। वैश्विक-स्तरस्य एतादृशस्य सम्मेलनस्य काठमाण्डु-नगरे आयोजनम् एव महत्त्वपूर्णम् अस्ति। यतः एष: केवलम् एकः शैक्षणिकः कार्यक्रमः अस्ति, अतः कापि समस्या न भविष्यति।
उल्लेखनीयं यत् यस्मिन् सम्मेलने चीनदेशः चिन्तां प्रकटयति, तस्मिन्नेव चीनदेशात् प्रायः १०० प्रतिभागिनः सहभागं करिष्यन्ति। आयोजकानां अनुसारं ३९ देशेभ्यः पञ्जीकृतानां ७०० अधिक-प्रतिनिधिषु सर्वाधिकाः (प्रायः १५०) अमेरिकादेशात् आगमिष्यन्ति, चीनदेशः द्वितीयस्थाने वर्तते। सम्मेलने ल्हासा, सिचुआन्, क्विङ्घाई, बीजिङ्ग, हार्वर्ड, कोलम्बिया, ऑक्सफर्ड तथा कैम्ब्रिज-विश्वविद्यालयेभ्यः शोधकर्तारः सहभागं करिष्यन्ति।
एतदतिरिक्तं चीनदेशस्य 'चाइना तिब्बतोलॉजी रिसर्च सेण्टर' इत्यस्मात्, भारत, ताइवान तथा जापानदेशयोः बौद्ध-विहाराणां प्रतिनिधयः अपि काठमाण्डूं आगमिष्यन्ति। सम्मेलनस्य उद्घाटन-समारोहः अगस्तमासस्य २३ तमे दिने काठमाण्डू-विश्वविद्यालयस्य धुलिखेल-परिसरे भविष्यति। सम्मेलनस्य अन्तर्गतं प्रायः ७० परिचर्चाः सोल्टी-होटल-इत्यत्र आयोजयिष्यन्ते।
आईएटीएस विश्वस्य विभिन्नदेशानां तिब्बत-अध्ययनसम्बद्धानां शोधकर्तॄणाम्, विश्वविद्यालय-प्राध्यापकानाम्, इतिहास-विदां, भाषाविदां, धर्मशास्त्रविदां तथा समाजशास्त्रविदां च अन्ताराष्ट्रिय-संस्था अस्ति। अस्याः प्रमुखोद्देश्यं तिब्बत-सम्बद्ध-अनुसन्धानस्य प्रोत्साहनम् अस्ति। अपरतः चीनदेशः तिब्बत-सम्बद्धेषु सम्मेलनेषु निर्वासित-तिब्बती-प्रशासनस्य अथवा दलाई-लामाया: राजनैतिक-गतिविधीनां सहभागं स्वस्य सार्वभौमत्वस्य विरुद्धं पदक्षेपम् इति मन्यते।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan