लखनऊ, 28 जुलाईमासः (हि.स.)।

गुरुपूर्णिमा भारतीयसंस्कृतौ गुरोः प्रति श्रद्धाया कृतज्ञतायाः ज्ञानपरम्परायाश्च सम्मानस्य पवित्रः उत्सवः अस्ति। उत्तरप्रदेशः यत्र ऋषिमुनयः सन्तः आचार्याश्च समृद्धया गुरुपरम्परया शताब्दीभ्यः समाजस्य मार्गदर्शनं कुर्वन्ति स्म अद्य तस्याः एव विरासतायाः नूतनाः आयामाः प्रदीयन्ते। प्रदेशसर्वकारः आध्यात्मिकपर्यटनविकासस्य माध्यमेन गुरुपरम्परासम्बद्धानां मन्दिराणाम् आश्रमाणां गुरुद्वाराणां सन्तानां तपःस्थलीनां च संरक्षणं विकासं च करोति। अनेन केवलं सांस्कृतिकविरासता सुदृढा भवति इति न अपितु नूतना सन्ततिरपि स्वगौरवशालिनीं ज्ञानपरम्परां प्रति सम्बध्यते।

सनातनपरम्परायामयं उत्सवः महर्षेः वेदव्यासस्य स्मृत्यर्थं व्यासपूर्णिमा इति रूपेण आचर्यते। बौद्धपरम्परायामयं भगवान् बुद्धस्य प्रथमोपदेशस्य धर्मचक्रप्रवर्तनस्य च स्मृतिदिवसः अस्ति। जैनपरम्परायामस्य सम्बन्धः गौतमस्वामिनः ज्ञानदीक्षाप्रसङ्गेन अस्ति। सिखपरम्परायामपि गुरुवाणी सर्वोपरि मन्यते। अतः गुरुपूर्णिमा गुरूशिष्यपरम्परायाः आध्यात्मिकचेतनायाश्च सार्वकालिकः उत्सवः अस्ति। प्रभुः श्रीरामः गुरोः वशिष्ठात् ज्ञानसंस्कारान् प्राप्य आदर्शजीवनस्य मर्यादाः आत्मसात् अकरोत्। भगवान् श्रीकृष्णः अपि महर्षेः सांदीपनिनः आश्रमे निवसन् ज्ञानं प्राप्तवान्।

गुरूणां भूमिः उत्तरप्रदेशः भारतीयसनातनसंस्कृतौ गुरवे ब्रह्मविष्णुमहेशसमं स्थानं प्रदत्तम् अस्ति। उत्तरप्रदेशः ऋषीणां सन्तानां च भूमिः इति कथ्यते। महर्षिः वाल्मीकिः वेदव्यासः महर्षिः भारद्वाजः ऋषिः पराशरः महर्षिः याज्ञवल्क्यः सन्तः कबीरः रविदासः गोस्वामी तुलसीदासः गुरु गोरक्षनाथः इत्यादयः महनीयाः विभूतयः अत्रैव भारतीयसंस्कृतेः दिशां प्रदत्तवन्तः। प्रदेशस्य तीर्थानि आश्रमाः धामानि च अद्यापि अस्याः गौरवशालिन्याः परम्परायाः साक्षिणः सन्ति। एतस्याः विरासतायाः संरक्षणार्थं प्रदेशसर्वकारेण वर्षे २०१९ २० तः २०२५ २६ पर्यन्तं बहवः महत्त्वपूर्णाः परियोजनाः आरब्धाः केचन पूर्णतां गताः अन्याश्च प्रगतिपथे सन्ति।

गुरुगोरक्षनाथात् सन्तरविदासपर्यन्तं देवरहाबाबापर्यन्तं विकासशृङ्खला प्रदेशसर्वकारेण महोबाजनपदे गोरखगिरिपर्वते नाथसम्प्रदायस्य प्रमुखश्रद्धाकेन्द्रे ११ दशमलव २५ कोटिरूप्यकव्ययेन ५१ पादोन्नता गुरोः गोरक्षनाथस्य कांस्यप्रतिमा स्थापिता। अमेठीजनपदस्य जायसप्रदेशे गुरोः गोरक्षनाथस्य २५ पादोन्नता योगमुद्रायुक्ता कांस्यप्रतिमा प्रायः ५ दशमलव ९५ कोटिरूप्यकव्ययेन निर्मीयते। वाराणसीस्थितस्य सन्तरविदासस्य जन्मस्थलस्य सीरगोवर्धनधाम्नः पुनर्विकासविस्तारयोः ५१ दशमलव ५४ कोटिरूप्यकव्ययः कृतः। देवरियाजनपदे ब्रह्मर्षेः देवरहाबाबा आश्रमस्य पर्यटनविकासार्थं २ दशमलव ५० कोटिरूप्यकव्ययस्य परियोजना प्रगतौ वर्तते।

ऋष्याश्रमसंरक्षणे विशेषः बलप्रयोगः

एतस्मिन् क्रमे प्रदेशस्य विभिन्नजनपदेषु स्थितानां ऋष्याश्रमाणां तपःस्थलीनां गुरुद्वाराणां सन्तसम्बद्धपवित्रस्थलानां च पर्यटनविकाससौन्दर्यीकरणार्थं कोटिशः रूप्यकव्यययुक्ताः परियोजनाः अनुमोदिताः। तासु फर्रुखाबादस्थितस्य ऋङ्गीऋषेः तपोभूमेः ऋङ्गीरामपुरस्य कृते ८४ दशमलव ३९ लक्षरूप्यकाणि मैनपुरीस्थितस्य मयनऋष्याश्रमस्य कृते १६ दशमलव ५२ लक्षरूप्यकाणि जेवरस्थितस्य ज्वालाऋषिमन्दिरस्य कृते ५६ दशमलव २७ लक्षरूप्यकाणि सहारनपुरस्थितस्य मुंडीखेडीप्रदेशस्य गुरु प्रह्लाददासस्य तपःस्थल्याः शिवमन्दिरस्य तडागस्य च विकासार्थं ११८ दशमलव ८९ लक्षरूप्यकाणि तथा गोरखपुरस्थितस्य उदासीनऋष्याश्रमस्य सौन्दर्यीकरणपर्यटनविकासार्थं १४२ दशमलव २३ लक्षरूप्यकाणि अनुमोदितानि। एतदतिरिक्तं वाराणसीस्थितस्य सन्तगुरुरविदासस्य जन्मस्थले सीरगोवर्धने उद्यानविकासार्थं २५९ दशमलव ७६ लक्षरूप्यकाणि बांदाजनपदे ऋषेः वेदव्यासस्य जन्मस्थलस्य कृते १२७ दशमलव ०८ लक्षरूप्यकाणि तथा आजमगढस्थितस्य दुर्वासऋष्याश्रमस्य पर्यटनविकासार्थं ९९ दशमलव २१ लक्षरूप्यकाणां व्ययः भविष्यति।

मुजफ्फरनगरस्थितस्य शुक्तीर्थप्रदेशस्य रविदासमन्दिरस्य पर्यटनविकासार्थं २२९ दशमलव ५७ लक्षरूप्यकाणि अनुमोदितानि।

नूतनां सन्ततिं विरासतया सह सम्बद्धयितुं प्रयासः

**उत्तरप्रदेशस्य पर्यटनसंस्कृतिमन्त्री जयवीरसिंह उक्तवान् यत् गुरुपूर्णिमा श्रद्धायाः सह गुरुपरम्परायाः ज्ञानस्य भारतीयसांस्कृतिकमूल्यानां प्रति कृतज्ञताप्रदर्शनस्य पवित्रः अवसरः अस्ति। तस्य मतानुसारं प्रदेशसर्वकारः सन्तऋषिगुरुसम्बद्धस्थलानां संरक्षणेन सह आधुनिकपर्यटनसुविधानां विस्तारमपि करोति यथा नूतना सन्ततिः स्वस्य आध्यात्मिकसंपदा सह सम्बद्धा भवेत्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani