जयपुरम्, ०८ जुलाईमासः (हि.स.)। आषाढमासस्य शुक्लपक्षस्य गुप्त-नवरात्रम् १५ जुलाई-दिनाङ्कात् आरभ्य २२ जुलाई-दिनाङ्के भडली-नवम्यां समाप्स्यते। एकस्याः तिथेः क्षयात् अस्मिन् वर्षे नवरात्रम् अष्टदिनात्मकं भविष्यति।

पण्डितः बनवारीलालशर्मा अवदत् यत् शक्तिपर्वणः शुभारम्भः मातङ्ग-योगे, हर्षण-योगे, गजकेसरी-योगे, बुधादित्य-योगे, पुष्य-नक्षत्रे तथा कर्क-राशिस्थिते चन्द्रे इत्यादिषु अत्यन्त-दुर्लभेषु शुभयोगेषु भविष्यति। एषः कालः शक्तिसाधनायै, तान्त्रिकोपासनायै, मन्त्रसिद्धये तथा मनोकामना-पूर्तये अत्यन्तं फलदायकः मन्यते। अस्मिन् अवधौ आमेरस्थे शिलामाता-मन्दिरे, मनसामाता-मन्दिरे तथा घाटगेट-श्मशानस्थिते कालीमाता-मन्दिरे विशेषानुष्ठानानि भविष्यन्ति। साधकाः नियमेन, संयमेन गोपनीयविधिना च मातुः भगवत्याः आराधनां करिष्यन्ति। एतैः शुभयोगैः एतद्वर्षस्य गुप्त-नवरात्रस्य धार्मिकम् आध्यात्मिकं च महत्त्वम् अधिकं वर्धितम् अस्ति।

शर्मणा उक्तं यत् आषाढ-शुक्ल-प्रतिपदा १४ जुलाई-दिनाङ्के मङ्गलवासरे अपराह्णे ३:१४ वादने आरभ्य १५ जुलाई-दिनाङ्के बुधवासरे पूर्वाह्णे ११:५१ वादनपर्यन्तं भविष्यति। प्रतिपदा सूर्योदयसमये विद्यमाना भविष्यति तथा दिनमाने त्रिमुहूर्ताधिककालं व्याप्स्यति। शास्त्रानुसारम् एतादृश्यां स्थितौ तस्मिन्नेव दिने नवरात्रस्य शुभारम्भः भवति। अतः अस्मिन् वर्षे गुप्त-नवरात्रस्य प्रथमः दिवसः १५ जुलाईमासे भविष्यति।

गुप्त-नवरात्रं वर्षे आगच्छन्तीभ्यां चैत्र-शारदीय-नवरात्राभ्यां भिन्नं मन्यते तथा तस्य विशेषमहत्त्वं साधनायां तान्त्रिकोपासनायां च अस्ति। एतत् पर्व विशेषतः साधकानां, तान्त्रिकोपासकानां तथा शक्त्याराधकानां कृते अत्यन्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति। एतेषु दिनेषु साधकाः स्वेष्टदेवीं, नवदुर्गाः तथा दशमहाविद्याः विशेषरूपेण आराधयन्ति। पूजायाः प्रयोजनं केवलं धार्मिकानुष्ठानं न, अपितु आत्मबलस्य, आध्यात्मिकोन्नतेः तथा सङ्कल्पसिद्धेः प्राप्तिरपि मन्यते।

धार्मिकपरम्परानुसारं गुप्त-नवरात्रे मातुः काली, तारा, त्रिपुरसुन्दरी, भुवनेश्वरी, छिन्नमस्ता, त्रिपुरभैरवी, धूमावती, बगलामुखी, मातङ्गी तथा कमला-महाविद्यायाः विशेषोपासनाविधानम् अस्ति। साधकाः एतासां देवीं पूजयन्ति, मन्त्रजपं, हवनं, व्रतपालनं च कुर्वन्ति। गुप्त-नवरात्रे बाह्याडम्बरात् अपेक्षया मौनस्य, अनुशासनस्य, शुद्धाचारस्य च अधिकं महत्त्वं विद्यते। साधनाकाले सात्त्विकजीवनशैली, नियमित-मन्त्रजपः तथा देव्याः आराधना अनिवार्या मन्यते। अत एव एतत् पर्व शक्तिसाधनायाः सर्वोत्तमः अवसरः कथ्यते।

राजधान्याः विविधेषु देवीमन्दिरेषु प्रतिदिनं विशेषपूजनं, दुर्गासप्तशती-पाठः, यज्ञम् आरार्तिक्यं च भविष्यति। पर्वकाले निर्मीयमाणाः शुभयोगाः अपि विशेषफलदायकाः मन्यन्ते। १९ जुलाई-दिनाङ्के रविवासरे प्रातः ६:०१ वादनात् परदिनस्य प्रातःकालपर्यन्तं सर्वार्थसिद्धि-योगः भविष्यति। तस्मिन्नेव दिने सायं ६:१२ वादनात् २० जुलाई-दिनाङ्कस्य प्रातः ६:०१ वादनपर्यन्तम् अमृत-योगोऽपि भविष्यति।

ज्योतिषशास्त्रे एतौ उभौ योगौ पूजा, जपः, अनुष्ठानम्, दानम्, यज्ञः तथा नूतन-शुभकार्याणां कृते अत्यन्तं लाभदायकौ मन्येते। अतः तस्मिन् दिने देव्याः उपासनायाः महत्त्वं बहुगुणं वर्धिष्यते।

गुप्त-नवरात्रस्य समापनं २२ जुलाई-दिनाङ्के भडली-नवम्यां भविष्यति। १६ जुलाई-दिनाङ्कात् गुरुतारा अस्तं गमिष्यति, येन विवाहादीनि सामान्य-माङ्गलिक-कार्याणि न क्रियन्ते। तथापि भडली-नवमी अबूझ-मुहूर्तः इति मन्यते। अतः अस्मिन् दिने विवाहः, गृहप्रवेशः तथा अन्ये शुभसंस्काराः पृथक् मुहूर्तं विना अपि सम्पन्नाः भवितुं शक्नुवन्ति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan