Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
देश-विश्वस्य इतिहासे १२ अगस्तमासस्य दिनाङ्कः अनेकासां महत्त्वपूर्णानां घटनानां कृते प्रसिद्धः अस्ति, किन्तु भारतस्य अन्तरिक्ष-इतिहासे अस्य दिनस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। अस्मिन्नेव दिने १९१९ तमे वर्षे अहमदाबादे महान् वैज्ञानिकः भारतस्य अन्तरिक्ष-कार्यक्रमस्य प्रमुख-वास्तुकारश्च डॉ. विक्रम-अम्बालाल-साराभायः अजायत।
सम्पन्न-परिवारे जन्म प्राप्तवतः साराभायस्य रुचिः व्यवसायस्य अपेक्षया विज्ञानस्य अनुसन्धानस्य च क्षेत्रे अधिका आसीत्। सः भारत एव प्रारम्भिकं शिक्षणं पूर्णं कृत्वा इङ्ग्लैण्ड्-देशस्य कैम्ब्रिज-विश्वविद्यालयात् उच्चशिक्षां प्राप्तवान्। भारतं प्रत्यागत्य सः वैज्ञानिकानुसन्धानम् आरब्धवान् तथा देशे अन्तरिक्ष-विज्ञानस्य विकासस्य दिशि कार्यं कृतवान्।
१९६२ तमे वर्षे इण्डियन-नेशनल-कमेटी-फॉर-स्पेस-रिसर्च इत्यस्य गठनस्य साथं भारतस्य सङ्गठित-अन्तरिक्ष-कार्यक्रमाय नूतना दिशा प्राप्ता। साराभायः तस्य अध्यक्षः अभवत्। तस्मिन् समये देशस्य समीपे संसाधनानि प्रौद्योगिकी च उभे सीमिते आस्ताम्, किन्तु साराभायः वैज्ञानिकानां सुदृढां टोलीं निर्माय भारतस्य अन्तरिक्ष-अभियानस्य आधारशिलां स्थापितवान्। केरले थुम्बा-स्थले रॉकेट्-प्रक्षेपण-केन्द्रस्य स्थापना अपि अस्यैव प्रयासस्य भागः आसीत्।
अनन्तरं १९६९ तमे वर्षे भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-सङ्गठनस्य स्थापना अभवत्। साराभायस्य मतम् आसीत् यत् अन्तरिक्ष-प्रौद्योगिक्याः उपयोगः केवलं वैज्ञानिक-उपलब्धीनां कृते न भवेत्, अपि तु सञ्चारस्य, ऋतु-विज्ञानस्य, शिक्षायाः तथा राष्ट्रस्य विकासस्य कृते अपि भवेत्।
महत्त्वपूर्ण-घटनाक्रमः
१६०२ — मुगल-सम्राट् अकबरस्य दरबारे मन्त्री अबुल-फजलः सलीम-मिर्जायाः निर्देशेन हतः। अनन्तरं सलीमः जहाँगीर-नाम्ना मुगल-साम्राज्यस्य शासनम् अधिगृहीतवान्।१७६५ — इलाहाबाद-सन्धेः अन्तर्गतं भारते ब्रिटिश्-ईस्ट्-इण्डिया-निर्माण्या: शासनव्यवस्थायां हस्तक्षेपस्य प्रारम्भः अभवत्।१८३१ — नीदरलैण्ड्-बेल्जियमयोः मध्ये शान्ति-सन्धिः अभवत्।१८३३ — अमेरिकादेशस्य शिकागो-नगरस्य स्थापना अभवत्।१९०८ — हेनरी-फोर्ड इत्यस्य कारयान-निर्माणी-संस्थया प्रथमं कारयान-मॉडल इति निर्मितम्।१९१४ — प्रथम-विश्वयुद्धस्य समये ब्रिटेनेन ऑस्ट्रिया-हङ्गेरी-देशयोः विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।१९१९ — भारतस्य अन्तरिक्ष-कार्यक्रमस्य जनकस्य विक्रम-साराभायस्य जन्म अभवत्।१९५३ — यूनान-देशस्य लोनियन-द्वीपसमूहे भूकम्पेन ४३५ जनाः मृताः।१९६० — नासया स्वस्य प्रथमं सफलं सञ्चार-उपग्रहं ‘ईको-ए’ प्रक्षेपितम्।१९७१ — सीरियया जॉर्डन-देशेन सह कूटनीतिक-सम्बन्धाः विच्छिन्नाः।१९८१ — आईबीएम्-संस्थया स्वस्य प्रथमं व्यक्तिगत-सङ्गणकं प्रस्तुतम्, यस्य मूल्यं १६ सहस्र-डॉलर निर्धारितम् आसीत्।१९९२ — उत्तरी-अमेरिकादेशानां संयुक्तराज्य-अमेरिका, कनाडा-मेक्सिको-देशानां मध्ये मुक्त-व्यापार-सन्धिः सम्पन्ना।२००३ — संयुक्तराज्य-अमेरिकया भारत-इजरायलयोः मध्ये फाल्कन-सन्धे: अनुमतिः प्रदत्ता।२००४ — फ्रांस-देशस्य प्रसिद्धः फुटबॉल-क्रीडकः जिनेदिन-जिदानः अन्ताराष्ट्रिय-फुटबॉल-क्रीडातः निवृत्तिम् अघोषयत्। इराक्-देशस्य नजफ्-नगरे अमेरिकीय-आक्रमणे १६५ जनाः मृताः।२००६ — यूरोपीय-प्रक्षेपण-यानम् एरियन-५ जापानस्य सञ्चार-उपग्रहं तथा फ्रांस-देशस्य सैन्योपकरणं सफलतया अन्तरिक्ष-कक्षायां स्थापितवान्।२००७ — अमेरिकीय-अन्तरिक्ष-संस्था नासायाः एण्डेवर्-यानद्वारा अन्ताराष्ट्रिय-अन्तरिक्ष-स्थानकं प्राप्तवन्तः यात्रिण: स्थानके नूतनं बीम स्थापितवन्तः।२००८ — बृज-बिहार-रेलवे-क्रॉसिङ्ग इत्यस्य समीपे स्थिता कालिन्दी-एक्सप्रेस तथा पद्मावत्-एक्सप्रेस इत्यनयोः मध्ये सङ्घट्टने अनेके जनाः आहताः।२००८ — आमिर-खानाय तस्य ‘तारे जमीं पर’ इति चलचित्रस्य कृते गोलापुडी-श्रीनिवास-स्मृति-पुरस्कारः प्रदत्तः।२००९ — भारतस्य प्रसिद्धः अर्थशास्त्री सी. रंगराजन् प्रधानमन्त्री-आर्थिक-सलाहकार-परिषदः अध्यक्षः नियुक्तः। पदे नियुक्तेः अनन्तरं तेन राज्यसभायाः सदस्यतायाः त्यागपत्रं प्रदत्तम्।२०२३ — भारतं मलेशियादेशं ४–३ इति अङ्केन पराजित्य चतुर्थवारं एशियाई-चैम्पियन्स्-ट्रॉफी-हॉकी-प्रतियोगितायाः विजेतृत्वं प्राप्तवान्।२०२४ — पेरिस्-नगरे ३३तमस्य ओलम्पिक्-क्रीडा-महोत्सवस्य समापनम् अभवत्।
जन्म
१९०८ — रॉबिन-बनर्जी — प्रसिद्धः वन्यजीव-विशेषज्ञः, पर्यावरणविद्, चित्रकारः, छायाचित्रकारः वृत्तचित्र-निर्माता च।१९१४ — तेजी-बच्चन — भारतीय-चलच्चित्र-जगतः महानायकस्य अमिताभ-बच्चनस्य माता।१९१९ — विक्रम-साराभायः — भारतीयः भौतिकशास्त्रज्ञः।१९३१ — इरफान-हबीबः — भारतीयः इतिहासकारः।१९७२ — ज्ञानेन्द्र-पाण्डेयः — भारतीयः क्रिकेट-क्रीडकः।
निधनम्
१९४५ — जॉर्ज-सिडनी-अरुण्डेलः — भारताय स्वजीवनं समर्पितवान् आङ्ग्ल-जनः।१९४६ — काशीनाथ-नारायण-दीक्षितः — भारतीय-पुरातत्त्वस्य विद्वान्।१९८२ — भगवतशरण-उपाध्यायः — प्रसिद्धः इतिहासवेत्ता, विचारकः निबन्धकारश्च।१९९३ — दयानन्द-बान्दोदकरः — भारतीय-राज्यस्य गोवायाः पूर्वमुख्यमन्त्री तथा प्रथममुख्यमन्त्री च।१९९७ — गुलशन-कुमारः — प्रसिद्धः निर्माता-निर्देशकः व्यवसायी च।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
अन्ताराष्ट्रिय-युवा-दिवसः।
विश्व-गज-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan