शिमला, 11 अगस्तमासः (हि.स.)।

भारतीयजनतापक्षस्य वरिष्ठनेता पूर्वराज्यसभासदस्यश्च अविनाशरायखन्ना हृद्वाल्व्-पेसमेकरयोः दानं राष्ट्रव्यापिनः अभियानस्य भागं कर्तुं मागितवान्। दानरूपेण प्राप्तानां पेसमेकरयन्त्राणां सुरक्षिततया नैतिकतया निर्धारितनियमानुसारं च पुनःप्रयोगाय राष्ट्रियनीतेः निर्माणमपि सः आग्रहं कृतवान्। अस्मिन् विषये सः मङ्गलवासरे शिमलानगरस्य लोकभवने हिमाचलप्रदेशस्य राज्यपालं कविन्द्रगुप्तं मिलित्वा तस्मै विस्तृतं ज्ञापनपत्रं समर्पितवान्।

खन्ना अवदत् यत् देशे नेत्रदानस्य, अङ्गदानस्य तथा ऊतकदानस्य च विषये जनानां मध्ये पूर्वापेक्षया जागरूकता वर्धिता अस्ति, किन्तु हृद्वाल्व्-दानस्य पेसमेकर-दानस्य च विषये अद्यापि अतीव अल्पा सूचना अस्ति। तस्य मतानुसारं एतयोः क्षेत्रयोः जागरूकतां वर्धयित्वा आवश्यकताग्रस्तेभ्यः रोगिभ्यः जीवनरक्षकचिकित्सां प्राप्तुं साहाय्यं कर्तुं शक्यते।

सः अवदत् यत् दानरूपेण प्राप्तस्य मानवहृदयस्य वाल्वस्य उपयोगः जन्मजातहृदयरोगपीडितानां बालकानां तथा वाल्वसम्बद्धगम्भीररोगैः पीडितानां प्रौढरोगिणां चिकित्सायै कर्तुं शक्यते। अतः यथा नेत्रदानस्य अङ्गदानस्य च कृते जनाः जागरूकाः क्रियन्ते, तथैव हृद्वाल्व्-दानस्य विषये अपि देशव्यापिनः अभियानस्य आवश्यकता अस्ति।

ज्ञापनपत्रे खन्ना पेसमेकरस्य मूल्यसम्बद्धं विषयमपि उत्थापितवान्। सः अवदत् यत् पेसमेकरस्य मूल्यं तस्य प्रकारानुसारं पर्याप्तम् अधिकं भवितुम् अर्हति। तस्य अनुसारं एककक्षीयपेसमेकरस्य अनुमानितं मूल्यं प्रायः सार्धैकलक्षतः अष्टाविंशतिलक्षरूप्यकाणि यावत्, द्विकक्षीयपेसमेकरस्य मूल्यं सार्धद्विलक्षतः सार्धत्रिलक्षरूप्यकाणि यावत्, सीआरटीपी-पेसमेकरस्य मूल्यं अष्टत्रिंशत् सहस्राधिकपञ्चलक्षतः सार्धपञ्चलक्षरूप्यकाणि यावत् तथा लीडलेसपेसमेकरस्य मूल्यं प्रायः अष्टलक्षतः द्वादशलक्षरूप्यकाणि अथवा ततोऽधिकं भवितुम् अर्हति। आर्थिकरूपेण दुर्बलानां परिवाराणां कृते एतादृशां विशालां धनराशिं सङ्ग्रहीतुं कठिनं भवति। अनेकासु परिस्थितिषु अस्य प्रभावः रोगिणः चिकित्सायामपि भवितुं शक्नोति।

खन्ना अवदत् यत् प्रतिवर्षं बहवः जनाः तादृशाः मृत्युमुपयान्ति, येषां शरीरे स्थापितेषु पेसमेकरयन्त्रेषु किञ्चित् विद्युद्भाण्डजीवनकालः अवशिष्टः भवति। तस्य अनुसारं वैज्ञानिकपरीक्षणं समुचितं निर्जन्तुकीकरणं निर्धारितचिकित्सकीयानां नियमानां पालनं च कृत्वा कतिपयेषु परिस्थितिषु तादृशानां पेसमेकरयन्त्राणां पुनःप्रयोगस्य सम्भावनायाः विषये गम्भीरतया कार्यं कर्तुं शक्यते। सः स्वज्ञापनपत्रे भारतदेशे पूर्वं सम्पन्नानां अध्ययानां केषाञ्चित् चिकित्सालयानां अनुभवांश्च उल्लिखितवान्।

सः अवदत् यत् अस्मिन् क्षेत्रे अग्रे गन्तुं स्पष्टा एकरूपा च व्यवस्था आवश्यकी अस्ति। अस्यां व्यवस्थायां रोगिणः सुरक्षा, दानकर्तुः रोगिणश्च सम्मतिः, पेसमेकरयन्त्रस्य प्राविधिकपरीक्षणम्, निर्जन्तुकीकरणम्, प्रत्येकस्य उपकरणस्य विवरणस्य अभिलेखरक्षणव्यवस्था अर्थात् अनुवर्तनीयता तथा नैतिकमानकानि सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णानि भवितव्यानि।

खन्ना राज्यपालं आग्रहं कृतवान् यत् एतं विषयं केन्द्रसर्वकारस्य सम्बन्धितविभागानां पुरतः उत्थाप्य राष्ट्रियस्तरे उपक्रमस्य अनुशंसा क्रियताम्। सः सुझावं दत्तवान् यत् हृद्वाल्व्-दानं पेसमेकर-दानं च वर्तमानैः नेत्रदानाङ्गदानकार्यक्रमैः सह सम्बध्येताम् तथा एतयोः कृते देशव्यापिनः जागरूकताभियानं सञ्चाल्येत।

ज्ञापनपत्रे एतदपि सुझावितम् अस्ति यत् केन्द्रीयस्वास्थ्यपरिवारकल्याणमन्त्रालयस्य, भारतीयायुर्विज्ञानानुसन्धानपरिषदः, केन्द्रीयऔषधमानकनियन्त्रणसङ्घटनस्य, राष्ट्रियाङ्गऊतकप्रत्यारोपणसङ्घटनस्य तथा प्रमुखहृदयरोगसंस्थानानां विशेषज्ञाणां परामर्शेन दानरूपेण प्राप्तानां पेसमेकरयन्त्राणां प्राप्तेः, परीक्षणस्य, निर्जन्तुकीकरणस्य, अनुवर्तनीयतायाः तथा नियन्त्रितपुनःप्रयोगस्य कृते राष्ट्रियमार्गनिर्देशाः निर्मीयेरन्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani