लखनऊ, 13 अगस्तमासः (हि.स.)।

उत्तरप्रदेशः स्वकीयां समृद्धां ऐतिहासिकां सांस्कृतिकां च धरोहरां पर्यटनक्षेत्रेण सह संयोज्य नूतनां परिचितिं प्रदातुं दिशि निरन्तरं प्रगतिं कुर्वन् अस्ति। अस्यैव क्रमे स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामसम्बद्धानि महत्त्वपूर्णस्थलानि ‘स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामपरिपथः’ इति रूपेण विकसितानि क्रियन्ते। प्रदेशस्य विभिन्नेषु जनपदेषु तेषां स्थानानां पर्यटनविकासः क्रियते, यत्र स्वातन्त्र्यआन्दोलनस्य महत्त्वपूर्णाः घटनाः अभवन् तथा वीरसेनानिनः देशस्य स्वातन्त्र्यार्थं सङ्घर्षं कृतवन्तः।

पर्यटनसंस्कृतिमन्त्री जयवीरसिंहस्य अनुसारं पर्यटनविभागस्य उद्देश्यं एतानि स्थलानि केवलं स्मारकरूपेण सीमितानि न स्थापयितुम्, अपितु एतादृशानि पर्यटनकेन्द्राणि विकसितुं वर्तते, यत्र आगच्छन्तः पर्यटकाः स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य इतिहासं समीपतः ज्ञातुं अनुभावितुं च शक्नुयुः। एतदर्थं उत्तमसम्पर्कव्यवस्था, मार्गनिर्देशनव्यवस्था, सौन्दर्यीकरणं, पर्यटकसुविधाः तथा इतिहासस्य सूचनां प्रदातॄणि व्याख्याकेंद्राणि च इत्येतेषु विशेषं बलं दीयते।

ऐतिहासिकस्थलेभ्यः प्राप्यते नूतनं स्वरूपम्

वाराणसी : पिण्डराक्षेत्रस्य करखियांवग्रामे स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामसम्बद्धस्य स्थलस्य पर्यटनविकासः क्रियते। परियोजनायै १८.२६ कोटिरूप्यकाणि स्वीकृतानि सन्ति, येषु अष्टकोटिरूप्यकाणि विमोचितानि सन्ति। ग्रामे शहीदत्वं प्राप्तानां २६ जनानां स्मृतौ अत्र एकः भित्तिचित्रोद्यानः अपि निर्मीयते, यस्मिन् तेषां वीरगाथाः भित्तिचित्राणां माध्यमेन प्रदर्शयिष्यन्ते।

रायबरेली : सदरक्षेत्रे तहसील ऊंचाहारस्य मुंशीगञ्जे स्थितस्य शहीदस्मारकस्थलस्य ४.५१ कोटिरूप्यकाणां व्ययेन पर्यटनविकासः क्रियते। परियोजनायाः प्रायः ८५ प्रतिशतं कार्यं पूर्णम् अभवत्। एतत् स्थलम् अञ्चलस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य शहीदानां च स्मृतेः संरक्षणे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वक्ष्यति।

लखनऊ : उमरियामजरे मुसपिपरीग्रामे अमरशहीदराजादिग्विजयसिंहस्मारकस्य पर्यटनविकासः क्रियते। परियोजनायै प्रायः एककोटिरूप्यकाणि स्वीकृतानि सन्ति, येषु ५५ लक्षरूप्यकाणि विमोचितानि सन्ति। स्मारकस्य विकासेन स्थानीयस्तरे स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य धरोहरायै नूतना परिचितिः प्राप्स्यते।

बलिया : सिताबदियारा लोकनायकस्य जयप्रकाशनारायणस्य जन्मस्थली अस्ति। स्वातन्त्र्यआन्दोलने तस्य महत्त्वपूर्णं योगदानं राष्ट्रनिर्माणे च भूमिकां दृष्ट्वा तस्य ग्रामे पर्यटनविकासस्य माध्यमेन तस्य धरोहरायाः संरक्षणं प्रदर्शनं च क्रियते। अस्यैव क्रमे सेवादासधाममन्दिरस्य पर्यटनविकासः अपि क्रियते।

बलिया : स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य नायकस्य मङ्गलपाण्डेयस्य सम्बद्धस्य स्मारकस्थलस्य १.५५ कोटिरूप्यकाणां व्ययेन सौन्दर्यीकरणं कृतम् अस्ति। अनेन बलियाजनपदस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामसम्बद्धायाः गौरवशालिन्याः धरोहरायाः पर्यटनक्षेत्रेण सह संयोजने सहायता भविष्यति।

बलिया : बाँसडीहे वीरकुँवरसिंहस्य नाम्ना शहीदस्मारकस्य निर्माणं पर्यटनविकासश्च ८६ लक्षरूप्यकाणां व्ययेन कृतः अस्ति। एतत् स्थलम् स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य वीरसेनानिनां स्मृतिं नूतनसंततिं यावत् प्रापयितुं माध्यमं भविष्यति।

मेरठ : १८५७ तमस्य वर्षस्य क्रान्तिसम्बद्धानां प्रमुखस्थलानां शहीदस्मारकस्य च पर्यटनविकासाय ४.५३ कोटिरूप्यकाणां व्ययेन कार्यं कृतम् अस्ति। जनपदस्य सीमावर्ति ग्रामे भामौरी इत्यत्र सौन्दर्यीकरणेन सह शहीदानां स्मृतौ स्थापिते स्मारकपरिसरे संग्रहालयस्य निर्माणमपि क्रियते, यस्य कार्यं प्रायः पूर्णम् अभवत्। अनेन १८५७ तमस्य वर्षस्य क्रान्तिसम्बद्धां मेरठस्य ऐतिहासिकां धरोहरां पर्यटकेभ्यः प्रभावीरूपेण प्रदर्शयितुं शक्यते।

सहारनपुर : चकवालीग्रामे ग्रामीणैः स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य देशभक्तिभावनायाश्च प्रेरणया ‘सुभाषचन्द्रबोसभारतसरोवरम्’ निर्मितम् अस्ति।

मन्त्री जयवीरसिंहः अवदत् यत् स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामसम्बद्धेषु स्थलेषु उत्तमसम्पर्कव्यवस्था, सूचनापट्टिकाः, व्याख्याकेंद्राणि, मार्गनिर्देशनव्यवस्था तथा सौन्दर्यीकरणम् इत्यादीनां सुविधानां विकासः क्रियते। स्वातन्त्र्यस्य धरोहरां पर्यटनक्षेत्रेण सह संयोजितुम् एषा पहलः एतेभ्यः स्थलेभ्यः नूतनां परिचितिं प्रदास्यति, स्थानीयस्तरे च रोजगारस्य स्वरोजगारस्य च अवसरान् वर्धयिष्यति।

हिन्दुस्थान समाचार / Dheeraj Maithani