Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
१५ अगस्तमासस्य दिवसः भारतस्य इतिहासे स्वर्णाक्षरैः अङ्कितः अस्ति। वर्षे १९४७ अस्मिन् एव दिने भारतं प्रायः द्विशतवर्षीयात् ब्रिटिशशासनात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवान् तथा च नूतनराष्ट्ररूपेण स्वस्य यात्राम् आरब्धवान्। देशे सर्वत्र अयं दिवसः स्वातन्त्र्यदिवसरूपेण पूर्णोत्साहेन, गौरवेण देशभक्तिभावेन च आचर्यते।
भारतस्य स्वातन्त्र्यं कस्यापि एकस्य दिवसस्य उपलब्धिः नासीत्, अपितु तस्य पृष्ठे दीर्घः सङ्घर्षः, असंख्यानां बलिदानानां गाथा तथा देशवासिनाम् अदम्यसाहसस्य कथा अस्ति। महात्मागान्धिनः नेतृत्वे सञ्चालितैः आन्दोलनैः सत्यं अहिंसा च स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य महत्त्वपूर्णानि आयुधानि कृतानि। अपरतः भगतसिंहः, चन्द्रशेखर-आजादः, नेताजी सुभाष-चन्द्रबोसः तथा असंख्याः स्वातन्त्र्यसेनानिनः स्वत्यागेन बलिदानेन च स्वातन्त्र्यस्य ज्योतिः प्रज्वलितां स्थापयामासुः।
स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरं त्रिवर्णध्वजः भारतस्य सार्वभौमत्वस्य, एकतायाः गौरवस्य च प्रतीकरूपेण प्रतिष्ठितः। स्वातन्त्र्यदिवसस्य अवसरे प्रधानमन्त्री नवदिल्ली इत्यत्र लालदुर्गस्य प्राचीरे राष्ट्रध्वजं आरोहयति तथा च राष्ट्रं सम्बोधयति। देशे सर्वत्र विद्यालयेषु, शासकीयसंस्थासु विभिन्नेषु सङ्गठनेषु च ध्वजारोहणं, सांस्कृतिककार्यक्रमाः देशभक्ति-सम्बद्धाः आयोजनानि च क्रियन्ते।
अयं दिवसः अस्मान् तेषां वीराणां योगदानं स्मर्तुम् अवसरं ददाति, ये स्वतन्त्रभारतस्य स्वप्नं दृष्टवन्तः तस्य कृते च स्वसर्वस्वं समर्पितवन्तः। स्वातन्त्र्यदिवसः केवलम् उत्सवस्य दिवसः न, अपितु राष्ट्रस्य एकतायाः, लोकतन्त्रस्य उत्तरदायी-नागरिकत्वस्य च सङ्कल्पस्य अवसरः अपि अस्ति।
महत्त्वपूर्णघटनाचक्रम्
१७७२ — ईस्ट-इण्डिया-निर्माण्या जनपदेषु पृथक् दीवानी-फौजदारी-न्यायालयानां गठनस्य निर्णयः कृतः।१८५४ — ईस्ट-इण्डिया-रेलवे-संस्थया कलकत्तातः हुगलीपर्यन्तं ३७ किलोमीटर्-दूरे प्रथमयात्रीरेलयानं सञ्चालितम्। तथापि अस्य औपचारिकोद्घाटनं १८८५ तमे वर्षे कृतम्।१९४७ — ‘युगवाणी’ इति मासिकपत्रिका उत्तराखण्डस्य देहरादूनतः प्रकाशिता। अस्याः आरम्भः पाक्षिकसमाचारपत्ररूपेण अभवत्, यत् कालान्तरे पर्वतीयप्रदेशस्य प्रमुखं साप्ताहिकसमाचारपत्रम् अभवत्।१९५० — भारतस्य ८.६ तीव्रतायुक्तेन भूकम्पेन २० तः ३० सहस्रपर्यन्तं जनाः मृताः।१९७१ — बहरीनं ब्रिटिशशासनात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवान्।१९७२ — पोस्टल-इण्डेक्स-नम्बर अर्थात् पिन-कोड्-व्यवस्था प्रवर्तिता।१९७९ — फरीदाबादः हरियाणाराज्यस्य द्वादशः जनपदः अभवत्।१९८२ — राष्ट्रव्यापिनः वर्णमय-प्रसारणस्य दूरदर्शनस्य च राष्ट्रियकार्यक्रमस्य दिल्ली इत्यत्र उद्घाटनं कृतम्।१९९० — भूमितः वायुम् आक्रमणं कर्तुं समर्थस्य ‘आकाश’ इति प्रक्षेपास्त्रस्य सफलं प्रक्षेपणं कृतम्।१९०७ — स्वदेशी-आन्दोलनस्य अंशरूपेण १५ अगस्तमासे इण्डियन-धनागारस्य स्थापना अभवत्।१९९४ — सूडानस्य खार्तूम्-नगरे आतङ्कवादी कार्लोसः गृहीतः।१९९८ — उत्तरी-आयरलैण्डस्य ओमाग्-नगरे कृतेन बमविस्फोटेन २९ जनाः मृताः, २२० च जनाः आहताः।१९४७ — भारतं ब्रिटिशशासनात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवान्। स्वातन्त्र्यदिवसः आचरितः।१९४७ — पण्डित-जवाहरलाल-नेहरूः स्वतन्त्रभारतस्य प्रथमप्रधानमन्त्रिरूपेण शपथं गृहीतवान्।१९४७ — परमवीरचक्रं, महावीरचक्रं वीरचक्रं च इति रक्षा-वीरतापुरस्काराः स्थापिताः।१९७५ — बाङ्ग्लादेशे सैनिकक्रान्तिः अभवत्, मुजीबुर्रहमानस्य हत्या अभवत् तथा खोंडेकर-मुश्ताक-अहमदस्य नेतृत्वे नूतनसर्वकारस्य गठनम् अभवत्।१९८९ — क्लार्क्-दक्षिणाफ्रिकादेशस्य राष्ट्रपतिपदरस्य शपथं गृहीतवान्।२००० — उत्तरकोरियायाः दक्षिणकोरियायाश्च पृथक् स्थिताः नागरिकाः परस्परं मिलितवन्तः।२००२ — संयुक्तराज्य-अमेरिकया इस्लामाबाद्-स्थितं स्वस्य सूचनाकेन्द्रं पिहितम्।२००४ — लारा सर्वाधिकशीघ्रं १०,००० धावनाङ्कान् प्राप्तवान् बल्लेबाज इति अभवत्।२००७ — दक्षिण-अमेरिकादेशस्य पेरू-देशस्य मध्यतटीयक्षेत्रे ८.० तीव्रतायुक्तेन भूकम्पेन ५०० अधिकाः जनाः मृताः, बहवः च निराश्रिताः अभवन्।२००८ — स्वातन्त्र्यदिवसस्य अवसरे तत्कालीनराष्ट्रपतिना प्रतिभा-पाटिलेन् संसद्भवनपरिसरे स्वातन्त्र्यसेनानिनः शहीदभगतसिंहस्य प्रतिमायाः अनावरणं कृतम्।
जन्म
१७६९ — नेपोलियन-बोनापार्टः — फ्रान्सदेशीयः सैनिकाधिकारी राजनेता च।१८७२ — अरविन्द-घोषः — भारतीयः लेखकः दार्शनिकश्च।१८९१ — बिजनकुमार-मुखर्जी — भारतस्य भूतपूर्वः चतुर्थः मुख्यन्यायाधीशः।१९१२ — उस्ताद-अमीर-खानः — भारतीयशास्त्रीयसङ्गीतस्य प्रसिद्धः गायकः।१९१८ — हंसकुमार-तिवारी — प्रसिद्धः साहित्यकारः, पत्रकारः सम्पादकश्च१९२२ — कुशाभाऊ-ठाकरे — १९९८ तः २००० पर्यन्तं भारतीयजनतापक्षस्य राष्ट्रियाध्यक्षः।१९२४ — इन्दीवरः — हिन्दीचलचित्राणां प्रसिद्धः भारतीयः गीतकारः।१९२४ — रामदरश-मिश्रः — प्रसिद्धः साहित्यकारः कविश्च।१९३३ — फजल-ताबिशः — भोपालस्य प्रसिद्धः शायरः।१९३८ — प्राणकुमार-शर्मा — प्रसिद्धः कार्टूनचित्रकारः, येन ‘चाचा चौधरी’ इति कार्टूनपात्रस्य निर्माणं कृतम्।१९४२ — गोपाल-चतुर्वेदी — भारतस्य महत्त्वपूर्णः व्यङ्ग्यलेखकः।१९४७ — राखी-गुलजार: — प्रसिद्धा भारतीयाभिनेत्री।१९४९ — मुशीरुल-हसनः — भारतस्य प्रसिद्धः इतिहासकारः जामिया-मिलिया-इस्लामिया-विश्वविद्यालयस्य कुलपतिश्च।१९५६ — बेबी-रानी-मौर्य: — भारतीयजनतापक्षस्य राजनीतिज्ञा।१९५९ — डॉ. रमेश-पोखरियालः ‘निशङ्कः’ — उत्तराखण्डराज्यस्य पञ्चमः मुख्यमन्त्री।१९७५ — के.एम. बीनामोल: — भारतस्य प्रसिद्धा महिला-क्रीडापटुः।१९७५ — विजय-भारद्वाजः — भारतीयः क्रिकेटक्रीडकः।१९९२ — गुरुराजा-पुजारी — पी. गुरुराजा इत्यपि प्रसिद्धः भारतीयः भारोत्तोलकः।
निधनम्
१८८६ — रामकृष्ण-परमहंसः उर्फ गदाधर-चट्टोपाध्यायः — भारतस्य महान् सन्तः विचारकश्च तथा स्वामी-विवेकानन्दस्य गुरुः।१९४२ — महादेव-देसाई — भारतस्य प्रसिद्धः क्रान्तिकारी।१९४७ — सरदार-अजीतसिंहः — पञ्जाबस्य स्वातन्त्र्यसेनानी।१९४९ — कोण्डा-वेङ्कटप्पय्या — आन्ध्रप्रदेशस्य समाजसुधारकः अधिवक्त्ता च।१९९४ — कैलास-साङ्खला — प्रसिद्धः भारतीयः प्रकृतिवादी संरक्षणवादी च।२००४ — अमरसिंह-चौधरी — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य राजनीतिज्ञः तथा गुजरातस्य भूतपूर्वः मुख्यमन्त्री।२०१८ — अजित-वाडेकरः — भारतस्य प्रसिद्धः क्रिकेटक्रीडकः।२०२३ — बिन्देश्वर-पाठकः — भारतीयः समाजशास्त्री सामाजिकोद्यमी च तथा ‘सुलभ-इण्टरनेशनल्’ संस्थायाः संस्थापकः।
महत्त्वपूर्णाः अवसराः
भारतीय-स्वातन्त्र्यदिवसः।बाङ्ग्लादेशस्य राष्ट्रीय-शोकदिवसः।द्वितीयविश्वयुद्धस्य कोरियाई-मुक्तिदिवसः।काङ्गो-गणराज्यस्य स्वातन्त्र्यदिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan