मंडी, 14 अगस्तमासः (हि.स.)।

सरदारपटेलविश्वविद्यालयस्य मण्ड्याः इतिहासविभागस्य तत्त्वावधानेन भारतविभाजनविभीषिकास्मृतिदिवसस्य अवसरे विश्वविद्यालयस्य माण्डव्यपरिसरे विशेषकार्यक्रमस्य आयोजनं कृतम्। कार्यक्रमे विश्वविद्यालयस्य कुलपतिः आचार्यः ललितकुमारअवस्थी मुख्यातिथिरूपेण उपस्थितः आसीत्। कार्यक्रमस्य अध्यक्षतां शैक्षणिकविषयाणाम् अधिष्ठाता डॉ. पवनकुमारचन्दः कृतवान्, यदा तु डॉ. जयइन्द्रपालसिंहः विशिष्टातिथिरूपेण उपस्थितः आसीत्। मुख्यवक्तृरूपेण प्रा. धर्मचन्दचौबे, बृहत्तरभारतस्य क्षेत्रीयाध्ययनविभागस्य प्राध्यापकः विभागाध्यक्षश्च, इन्दिरागान्धीराष्ट्रीयकलाकेन्द्रः, नवदेहली, संस्कृतिमन्त्रालयः, भारतसर्वकारः, उपस्थितः आसीत्।

मुख्यातिथिः आचार्यः ललितकुमारअवस्थी अन्ये च प्रबुद्धजनाः इतिहासविभागेन भारतविभाजनविभीषिकायाः सम्बन्धिनीं विशेषप्रदर्शनीम् अवलोकितवन्तः। प्रदर्शिन्यां विभाजनकाले विस्थापनम्, मानवीयपीडा, सामाजिकविघटनम्, शरणार्थिनां पुनर्वासनं तथा विभाजनसम्बद्धाः ऐतिहासिकाः दस्तावेजाः चित्राणि च प्रदर्शितानि आसन्। प्रदर्शिन्या आगन्तुकानां समक्षं १९४७ तमस्य वर्षस्य तस्याः त्रासद्याः मानवीयपक्षः प्रस्तुतः, यया लक्षशः जनानां जीवनम् प्रभावितम् अभवत्। शुभारम्भावसरे कार्यक्रमस्य संयोजकः विकेशकुमारः अतिथीनां उपस्थितजनानां च स्वागतं कृत्वा कार्यक्रमस्य रूपरेखां उद्देश्यानि च प्रस्तुतवान्।

इतिहासविभागस्य विभागाध्यक्षः डॉ. राकेशकुमारशर्मा भारतविभाजनविभीषिकास्मृतिदिवसस्य ऐतिहासिकमहत्त्वे विस्तरेण प्रकाशं पातयित्वा अवदत् यत् १९४७ तमस्य वर्षस्य विभाजनम् भारतीयेतिहासस्य अत्यन्तपीडाजनकतमासु घटनासु अन्यतमम् आसीत्।

मुख्यातिथिः आचार्यः ललितकुमारअवस्थी स्वीयसम्बोधने अवदत् यत् भारतविभाजनविभीषिकास्मृतिदिवसः तेषाम् असंख्याकानां जनानां पीडां सङ्घर्षं बलिदानं च स्मर्तुं अवसरः अस्ति, येषां विभाजनकाले अपारकष्टानि अनुभूतानि। सः अवदत् यत् इतिहासस्य स्मरणस्य उद्देश्यम् कस्यापि प्रति वैरभावस्य जननं न भवेत्, अपितु अतीतघटनाभ्यः शिक्षां गृहीत्वा अधिकसशक्तस्य समरसस्य एकीकृतस्य च भारतस्य निर्माणं भवेत्। सः विद्यार्थिभ्यः इतिहासस्य प्रति वैज्ञानिकं संवेदनशीलं च दृष्टिकोणं विकसितुम् आह्वानं कृतवान्। सः भारतविभाजनविभीषिकास्मृतिदिवसस्य अवसरे इतिहासविभागेन आयोजितस्य प्रदर्शिन्याः कार्यक्रमस्य च प्रशंसां कृत्वा अवदत् यत् एतादृशाः आयोजनाः विद्यार्थिनः इतिहासस्य मानवीयपक्षेण सम्बद्धान् कर्तुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति।

मुख्यवक्ता प्रा. धर्मचन्दचौबे आभासीयमाध्यमेन स्वीयं वक्तव्यं प्रस्तुतवान्। सः अवदत् यत् अयं दिवसः केवलम् अतीतस्य एका त्रासदघटना स्मर्तुम् अवसरः नास्ति, अपितु तेषाम् असंख्याकानां जनानां सङ्घर्षं पीडां विस्थापनं साहसं मानवीयसंवेदनाश्च स्मर्तुम् अवसरः अस्ति, ये भारतविभाजनस्य विभीषिकां सोढवन्तः। १९४७ तमस्य वर्षस्य विभाजनम् भारतीयेतिहासस्य अत्यन्तपीडाजनकतमासु घटनासु अन्यतमम् आसीत्। अद्य वयं तान् सर्वान् ज्ञाताज्ञातजनान् श्रद्धापूर्वकं स्मरामः, ये विभाजनस्य त्रासद्यां स्वप्राणान् त्यक्तवन्तः, स्वपरिवारान् अत्यक्षन् तथा विस्थापनस्य कठिनं जीवनम् अजीवन्। तेषां जनानां साहसं धैर्यं च अपि वयं नमतः, येषां विपरीतपरिस्थितिषु अपि स्वजीवनं पुनः निर्मितवन्तः तथा राष्ट्रनिर्माणे महत्त्वपूर्णं योगदानं कृतवन्तः।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani