किशनगंजः, 14 अगस्तमासः (हि.स.)।ठाकुरगञ्जप्रखण्डक्षेत्रस्य बन्दरझुलापञ्चायतस्य अन्तर्गते कन्हैयाजीस्थले पुरातत्त्वविभागेन ऐतिहासिकस्थलस्य संरक्षणं कुर्वता सूचनापट्टः स्थापितः। स्थले स्थापिते सूचनापट्टे भारतीयपुरातत्त्वसर्वेक्षणविभागेन इदं संरक्षितस्मारकसम्बद्धं क्षेत्रम् इति सूचितम् अस्ति। तदनुसारं स्थलस्य शतमीटरपरिमितं परितः क्षेत्रं निषिद्धक्षेत्ररूपेण तथा द्विशतमीटरपरिमितं क्षेत्रं विनियमितक्षेत्ररूपेण निर्दिष्टम् अस्ति।

शुक्रवासरे प्रातःकाले स्थले उपस्थितेन पुरातत्त्वविभागस्य एकेन कर्मचारिणा उक्तं यत् तस्मै स्थलस्य देखरेखायाः सुरक्षायाश्च दायित्वं प्रदत्तम् अस्ति। तेन कथितं यत् पुरातत्त्वविभागस्य अन्वेषणसमये अत्र भगवान् श्रीकृष्णसम्बद्धस्य मन्दिरस्य अवशेषाः अथवा स्थलस्य प्राप्तेः सूचना प्रकाशिता आसीत्। तथापि उक्तः कर्मचारी स्वनाम वक्तुं अस्वीकारं कृतवान्।

स्थले वर्तमानस्थितौ दृश्यते यत् प्रस्तरनिर्मितया भित्त्या लौहनिर्मितया च वेष्टन्या परिवेष्टितस्य परिसरस्य अन्तः बहवः पशवः बद्धाः आसन्। पुरातत्त्वविभागस्य कर्मचारी पशून् परिसरात् बहिः निष्कासयन् आसीत्। तेन कथितं यत् केचन जनाः लौहद्वारम् उद्घाट्य पशून् परिसरे प्रवेशयन्ति, येन संरक्षितपरिसरस्य सुरक्षा प्रभाविता भवति।

अस्मिन् विषये पूर्वप्रमुखप्रतिनिधिः आदित्यकुमारगणेशः तथा पूर्वमुखिया अजयकुमारसिन्हा च कथयतः यत् ऐतिहासिकपुरातात्त्विकमहत्त्वेन युक्तमिदं स्थलम् यदि सुव्यवस्थितरीत्या पर्यटनस्थलरूपेण विकसितं क्रियेत तथा अत्र पर्यटकेभ्यः आवश्यकाः सुविधाः उपलब्धाः क्रियेरन्, तर्हि दूरदूरप्रदेशेभ्यः अपि जनाः अस्य दर्शनार्थम् आगन्तुं शक्नुयुः। अस्य मन्दिरस्य इतिहासः शताधिकवर्षपुरातनः इति कथ्यते।

स्थलस्य विकासेन न केवलं क्षेत्रस्य ऐतिहासिकपरिचयः सुदृढः भविष्यति, अपितु स्थानीयस्तरे रोजगारस्य नवीनाः अवसराः अपि उत्पद्येरन्। जनैः सम्बन्धितविभागस्य प्रशासनस्य च प्रति स्थलस्य उत्तमसुरक्षायै, स्वच्छतायै, सौन्दर्यीकरणाय, पर्यटनसुविधानां विकासाय च आवश्यकाः प्रयासाः कर्तुं मागः कृतः अस्ति।

अधुना प्रश्नः अयं वर्तते यत् पुरातत्त्वविभागेन संरक्षितमिदम् ऐतिहासिकस्थलं केवलं सूचनापट्टस्य वेष्टनस्य च सीमायां एव स्थास्यति, अथवा भविष्ये क्षेत्रस्य प्रमुखपर्यटनकेन्द्ररूपेण अस्य विकासाय अपि प्रयासः करिष्यते।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani