उज्जयिनी, १६ अगस्तमासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य उज्जयिन्यां विश्वप्रसिद्धस्य ज्योतिर्लिङ्गस्य महाकालेश्वरमन्दिरस्य शिखरे विराजमानस्य वर्षे केवलमेकवारं नागपञ्चम्यां उद्घाट्यमानस्य भगवत: श्रीनागचन्द्रेश्वरस्य मन्दिरस्य कपाटाः अद्य मध्यरात्रौ द्वादशवादने उद्घाटयिष्यन्ते। पूजार्चनायाः अनन्तरं भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य दर्शनस्य क्रमः प्रारप्स्यते। एतत् दर्शनं सोमवासरस्य रात्रौ द्वादशवादनपर्यन्तं निरन्तरं चतुर्विंशतिः होरा: यावत् प्रचलिष्यति।

महाकालेश्वरमन्दिरपरिसरे स्थितस्य प्राचीनस्य नागचन्द्रेश्वरमन्दिरस्य कपाटाः वर्षे केवलमेकवारं नागपञ्चम्याः अवसरे चतुर्विंशतिः होराभ्यः उद्घाट्यन्ते। अस्मिन् वर्षे अगस्तमासस्य १७ दिनाङ्के नागपञ्चमी अस्ति। अस्य वर्षस्य संयोगः अत्यन्तम् अद्भुतः अस्ति, यतः नागपञ्चम्याः दिने एव श्रावणमासस्य तृतीयः सोमवासरः अपि अस्ति।

अस्य दुर्लभस्य संयोगस्य कारणेन अत्र लक्षशः श्रद्धालूनां समागमनस्य अनुमानम् अस्ति। प्रशासनं मन्दिरसमितिश्च श्रद्धायाः अस्य महाकुम्भस्य सुगमं सुरक्षितं च आयोजनं कर्तुं व्यापकाः व्यवस्थाः कृतवन्तौ।

मन्दिरसमित्याः अनुसारं नागपञ्चम्यै रविवासरस्य मध्यरात्रौ द्वादशवादने श्रीनागचन्द्रेश्वरमन्दिरस्य कपाटाः उद्घाटयिष्यन्ते। ततः महानिर्वाणी-अखाडा इत्यस्य महन्तः विनीतगिरिमहाराजः पूजार्चनां करिष्यति। पूजनस्य अनन्तरं भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य दर्शनस्य क्रमः प्रारप्स्यते। मन्दिरस्य कपाटाः सोमवासरस्य रात्रौ द्वादशवादनपर्यन्तं उद्घाटिताः स्थास्यन्ति। अस्मिन् अवधौ श्रद्धालवः भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य दर्शनं कर्तुं शक्नुवन्ति।

नागपञ्चम्यां भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य त्रिकालपूजा भविष्यति। अगस्तमासस्य १७ दिनाङ्के मध्याह्ने द्वादशवादने शासनस्य पक्षतः पूजा करिष्यते, यदा सायं सार्धसप्तवादने भगवत: महाकालस्य सन्ध्यारत्याः अनन्तरं मन्दिरस्य पूजकाः पुरोहिताश्च भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य पूजार्चनां करिष्यन्ति। ततः रात्रौ द्वादशवादने पुनः महानिर्वाणी-अखाडायाः पूजनस्य अनन्तरं मन्दिरस्य कपाटाः पिधास्यन्ते।

महाकालमन्दिरस्य सहायकप्रशासकः आशीषपलवाडिया अवदत् यत् मन्दिर-प्रशासनेन नागपञ्चम्यां भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य भगवत: श्रीमहाकाले-श्वरस्य च दर्शनार्थं पृथक्-पृथक् व्यवस्थाः कृताः सन्ति। श्रद्धालूनां सुविधायै पृथक् प्रवेशमार्गाः निर्गमनमार्गाश्च निर्धारिताः सन्ति। सर्वेषु प्रवेशद्वारेषु पादत्राण-स्थापनकेन्द्रं, वस्त्रागारः, लब्ध-अलब्धकेन्द्रं, शीघ्र-दर्शनस्य टिकट्-केन्द्रं च भविष्यन्ति।

भगवत: श्रीनागचन्द्रेश्वरमन्दिरस्य दर्शनव्यवस्था

सामान्यदर्शनम् : भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य निःशुल्कदर्शनं कर्तुम् इच्छन्तः दर्शनार्थिनः कर्कराजपार्किङ्ग्-स्थले स्थितेन सामान्यदर्शनार्थिनां प्रवेशद्वारेण प्रवेशं प्राप्स्यन्ति। ततः ते भीलसमाजधर्मशाला, गोण्डमोहल्ला, चारधाम, हरसिद्धिचतुष्पथं बडागणेशं च अतिक्रम्य प्रवेशद्वार-क्रमाङ्क-४ द्वारा मन्दिरपरिसरे प्रवेक्ष्यन्ति। ततः विश्रामधाममार्गेण भगवान् नागचन्द्रेश्वरस्य दर्शनं करिष्यन्ति। दर्शनस्य अनन्तरं चतुर्विंशतिखम्बा-मातामन्दिरमार्गेण श्रद्धालवः पुनः कर्कराजपार्किङ्ग्-स्थलं प्रति गमिष्यन्ति।

शीघ्रदर्शनम् : भगवत: नागचन्द्रेश्वरस्य शीघ्रदर्शनार्थं दर्शनार्थिनः हरसिद्धि-चतुष्पथात् बडागणेशमन्दिरस्य सम्मुखेन मन्दिरस्य प्रवेशद्वारक्रमाङ्क-५ द्वारा विश्रामधामं प्राप्स्यन्ति। ततः भगवान् नागचन्द्रेश्वरस्य दर्शनं करिष्यन्ति। दर्शनस्य अनन्तरं चतुर्विंशति-खम्बामाता-मन्दिरमार्गेण हरसिद्धिपालं प्रति गमिष्यन्ति।

भगवत: श्रीमहाकालेश्वरमन्दिरस्य व्यवस्था

सामान्यदर्शनम् : श्रावणमासस्य तृतीयसोमवासरेण सह नागपञ्चम्याः संयोगे भगवत: महाकालस्य निःशुल्क-दर्शनार्थं श्रद्धालूनां प्रवेशः त्रिवेणी-सङ्ग्रहालये स्थितेन त्रिवेणीप्रवेशद्वारेण भविष्यति। ततः श्रद्धालवः नन्दीद्वारं, मानसरोवर-सुविधाकेन्द्रं, गणेशमण्डपं कार्तिकमण्डपं च अतिक्रम्य दर्शनमार्गं प्राप्स्यन्ति। दर्शनस्य अनन्तरं एम्बुलेन्स-द्वारेण निर्गमनं पिनाकीद्वारेण च बहिर्गमनस्य व्यवस्था भविष्यति।

महाकालस्य शीघ्रदर्शनम् : शीघ्रदर्शनार्थं श्रद्धालूनां प्रवेशः नीलकण्ठद्वारेण निर्धारितः अस्ति।

अग्रभागे उमामहेश्वरः, गर्भगृहे नागचन्द्रेश्वरः

महाकालेश्वरमन्दिरस्य शिखरे स्थिते भगवत: श्रीनागचन्द्रेश्वरस्य मन्दिरे भक्तानां दर्शनं वर्षे केवलमेकवारं नागपञ्चम्यां भवति। अस्य मन्दिरस्य अग्रभागे उमामहेश्वरस्य प्राचीना मूर्तिः अस्ति। एषा एकादशशताब्द्याः अत्यन्तं दुर्लभा मूर्तिः अस्ति, यस्यां भगवान् शिवः माता पार्वती च दशमुखस्य शेषनागस्य शय्यायां विराजमाने स्तः। मान्यता अस्ति यत् अस्य मन्दिरस्य दर्शनं कृत्वा सर्पदोषात् कालसर्पयोगादिभ्यश्च मुक्तिः प्राप्यते।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan