Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
देशस्य विदेशस्य च इतिहासे अगस्तमासस्य १९ दिनाङ्कः विशेषमहत्त्वपूर्णः अस्ति। भारतस्य आर्थिके औपनिवेशिके च इतिहासे अपि अयं दिवसः महत्त्वपूर्णं सोपानं मन्यते। १७५७ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १९ दिनाङ्के ईस्ट् इण्डिया-निर्माण्या भारते प्रथमं एकरूप्यकमूल्यं नाणकं प्रकाशितम्।
ईस्ट् इण्डिया-निर्माण्या: आरम्भः व्यापारिकसंस्थारूपेण अभवत्। सा कम्पनी भारते एशियायाः अन्येषु भागेषु च रेशमस्य, कार्पासस्य, नीलस्य, चायस्य, लवणस्य च व्यापारं करोति स्म। १६४० तमवर्षपर्यन्तं कम्पन्या भारते २३ व्यापारकेन्द्राणि स्थापितानि आसन्, किन्तु तस्मिन् समये प्रशासनस्य शासनस्य च क्षेत्रे तस्याः महती भूमिका नासीत्।
१७५७ तमे वर्षे सम्पन्नं प्लासी-युद्धं कम्पन्यै निर्णायकं परिवर्तनबिन्दुः अभवत्। बङ्गाले विजयानन्तरं निर्माण्या: राजनैतिकः प्रभावः तीव्रगत्या वर्धितुम् आरब्धः। बङ्गालस्य नवाबेन सह सम्पन्नायाः सन्धेः अनन्तरं निर्माण्यै नाणकानि प्रकाशितुं अधिकारः प्राप्तः। तदर्थं कोलकातानगरे टङ्कशाला स्थापिता।
अस्यामेव टङ्कशालायां १७५७ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १९ दिनाङ्के प्रथमं एकरूप्यकस्य नाणकं प्रकाशितम्। एषा घटना भारतस्य मुद्राव्यवस्थायाः इतिहासे महत्त्वपूर्णा आसीत्, किन्तु अस्याः पृष्ठभूमौ औपनिवेशिकविस्तारस्य कथा अपि सम्बद्धा आसीत्।
महत्त्वपूर्णाः घटनाः
१६०० — अकबरेण अहमदनगरस्योपरि आधिपत्यं स्थापितम्।१६६६ — शिवाजी फलानां पिटके निगूढः सन् आगरा इत्यत्र औरङ्गजेबस्य कारागारात् पलायितवान्।१७५७ — ईस्ट् इण्डिया-निर्माण्या प्रथमं एकरूप्यकस्य नाणकं निर्मितम्।१७९६ — स्पेन-फ्रान्साभ्यां ब्रिटेनस्य विरुद्धं गठबन्धनस्य समर्थनार्थं हस्ताक्षराणि कृतानि।१९१९ — अफगानिस्तानेन ब्रिटेनतः स्वातन्त्र्यस्य घोषणा कृता।१९४४ — भारतभूमेः जापानस्य अन्तिमं सैन्यदलम् अपसारितम्।१९४९ — भुवनेश्वरम् ओडिशाराज्यस्य राजधानी अभवत्।१९६० — स्पूतनिक-५-अन्तरिक्षयानेन द्वौ श्वानौ त्रयः मूषकाश्च अन्तरिक्षे प्रेषिताः।१९६४ — सञ्चारोपग्रहस्य सिन्कॉम-३ इत्यस्य प्रक्षेपणं कृतम्।१९६६ — तुर्कीदेशे भूकम्पेन प्रायः २४०० जनाः मृताः।१९७३ — फ्रान्सदेशेन आणविकपरीक्षणं कृतम्।१९७७ — सोवियतसङ्घेन सेमिपालाटिन्स्क-प्रदेशे आणविकपरीक्षणं कृतम्।१९७८ — ईरानदेशस्य चलचित्रगृहे अग्निदुर्घटनया ४२२ जनाः मृताः।१९९८ — सूडान-अफगानिस्तानयोः आतङ्कवादीस्थानकेषु संयुक्तराज्य-अमेरिकया प्रक्षेपास्त्रैः आक्रमणं कृतम्।१९९९ — भारतस्य आणविकनीतेः प्रारूपे अप्रसन्नेन जी-८-समूहेन सर्वप्रकारस्य साहाय्यस्य स्थगनस्य घोषणा कृता।२००० — हिना जिलानी विश्वस्य प्रथमः मानवाधिकारसंरक्षकप्रतिनिधिः नियुक्ता।२००३ — संयुक्तराज्य-अमेरिकया पाकिस्तानाय पञ्चवर्षेषु ११ कोटि ५७ लक्ष-डॉलर-मितस्य अनुदानस्य निर्णयः कृतः।२००४ — वान डेन हुगेनबान्डः ओलम्पिक-क्रीडायां सर्वाधिकवेगवान् तरकः अभवत्।२००४ — विश्वस्य बृहत्तमा अन्तर्जालकम्पनी गूगलेन स्वस्य अंशाः शेयर-विपणे प्रकाशिताः।२००५ — श्रीलङ्कासर्वकारस्य लिट्टे-सङ्घटनस्य च मध्ये शान्तिवार्ताः पुनः प्रारब्धुं सहमतिः अभवत्।२००६ — इजरायलदेशेन फलिस्तीनस्य उपप्रधानमन्त्री गृहीतः।२००७ — अन्तरिक्षकेन्द्रं गतस्य एण्डेवर-अभियानस्य यात्रिभिः अन्तरिक्षे भ्रमणं सफलतया सम्पन्नम्।२००८ — पाइमानस्य सहायक-कार्यकारीनिदेशिका मोसारत् कदीया तथा एसोमैच्-संस्थायाः अध्यक्षः साजन-जिन्दलः भारत-पाकिस्तानयोः व्यापार-सम्बन्धी प्रतिवेदनं प्रकाशितवन्तौ।२००९ — नौसेनायाः कमाण्डरः दिलीप डोंडी स्वदेशेन निर्मितया ‘महादेई’ इति नौकया सम्पूर्णविश्वपरिक्रमणस्य अभियानाय प्रस्थितवान्।२००९ — इराकस्य बगदादनगरे श्रृङ्खला-बद्धेषु बमविस्फोटेषु १०१ जनाः मृताः, ५६५ जनाश्च आहताः।
जन्म
१८८७ — एस. सत्यमूर्तिः — भारतस्य क्रान्तिकारी नेता।१८९१ — हरिशङ्करशर्मा — भारतस्य प्रसिद्धः साहित्यकारः, कविः, लेखकः, व्यङ्ग्यकारः पत्रकारश्च।१९०७ — हजारीप्रसादद्विवेदी — निबन्धकारः, उपन्यासकारः, आलोचकः, चिन्तकः शोधकर्ता च।१९०८ — अब्दुलरशीदखानः — पद्मभूषणसम्मानेन सम्मानितः हिन्दुस्तानीशास्त्रीयगायकः।१९११ — आर. सी. प्रसादसिंहः — भारतस्य प्रसिद्धः कविः, कथाकारः एकाङ्कीकारश्च।१९१८ — शङ्करदयालशर्मा — भारतस्य नवमः राष्ट्रपतिः।१९२८ — शिवप्रसादसिंहः — हिन्दीभाषायाः प्रसिद्धः साहित्यकारः।१९४१ — जसवन्तसिंहरावतः — भारतीयस्थलसेनायाः पराक्रमीषु सैनिकेषु अन्यतमः।१९५० — सुधामूर्तिः — इन्फोसिस्-फाउण्डेशन इत्यस्य संस्थापकस्य एन. आर. नारायणमूर्तेः पत्नी तथा प्रसिद्धा समाजसेविका।१९६७ — सत्यनडेला — विश्वस्य प्रमुखस्य सॉफ्टवेयर-संस्थायाः माइक्रोसॉफ्ट् इत्यस्य मुख्यकार्यकारी अधिकारी।१९८२ — अरुन्धतिकाटजू — भारतीयाधिवक्त्री।१९८५ — विजयकुमारः — भारतीयः लक्ष्यवेधी-क्रीडकः।१९८९ — रोहितखण्डेलवालः — अभिनेता।
निधनम्
१९०९ — बदरुद्दीन तैयबजी — प्रसिद्धः अधिवक्ता, न्यायाधीशः नेता च।१९२७ — स्वामी सारदानन्दः — रामकृष्ण-परमहंसस्य शिष्येषु अन्यतमः।१९८७ — लक्ष्मीनारायणमिश्रः — हिन्दी-भाषायाः प्रसिद्धः नाटककारः।१९८७ — सचिननागः — प्रसिद्धः भारतीयः तरकः।१९९३ — उत्पलदत्तः — हिन्दी-बाङ्ग्ल-चलचित्रयोः प्रसिद्धः अभिनेता निर्माता च।२०१३ — रोनाल्ड स्टुअर्ट मेक्ग्रेगॉरः — श्रेष्ठः भाषाविद्, व्याकरणविशेषज्ञः, अनुवादकः हिन्दी-साहित्यस्य प्रसिद्धः इतिहासकारश्च।२०१९ — खय्यामः — भारतीय-चलचित्रजगतः प्रसिद्धः सङ्गीतकारः।२०१९ — जगन्नाथमिश्रः — भारतीयः राजनेता बिहारस्य पूर्वमुख्यमन्त्री च।
महत्त्वपूर्णाः दिवसाः
विश्व-छायाचित्रण-दिवसः।
विश्व-मानवीय-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan