अमेठी, 19 अगस्तमासः (हि.स.)।

उत्तरप्रदेशस्य अमेठीजनपदे मुसाफिरखानातहसीलक्षेत्रस्य भनौलीग्रामे शौचालयनिर्माणार्थं क्रियमाणायाः उत्खननप्रक्रियायाः समये २९ गुरुतरधातुनिर्मिताः गोलाकाराः खण्डाः प्राप्ताः। एकस्मिन् एव स्थाने बहूनां धातुगोलकानां प्राप्तेः सूचना प्रसृतेन ग्रामवासिषु कौतूहलं च हलचलश्च अभवत्। घटनायाः सूचनां प्राप्य पुलिसप्रशासनस्य राजस्वविभागस्य च दलं घटनास्थलं प्राप्य सम्पूर्णस्य प्रकरणस्य सूचनां संगृहीतवान्।

भनौलीनिवासी मो. इकबालः स्वस्य भूखण्डे शौचालयनिर्माणार्थं गर्तस्य उत्खननं कारयति स्म। तस्मिन्नेव समये श्रमिकैः भूमेः अधः गुरुतराः धातुनिर्मिताः गोलाकाराः वस्तुनः दृष्टाः। श्रमिकैः तस्याः सूचनां गृहस्वामिने दत्ता। ततः मङ्गलवासरे प्रातः मो. इकबालः मुसाफिरखाना-कोतवालीस्थले लिखितरूपेण सूचनां दत्तवान्।

सूचनां प्राप्य प्रभारीनिरीक्षकः विवेककुमारसिंहः पुलिसबलसहितः घटनास्थलं प्राप्तवान्। अन्वेषणस्य समये कुलं २९ धातुगोलकाः प्राप्ताः। सर्वेषां गोलकानां भारः प्रायः अष्टतः दश किलोग्रामपर्यन्तं कथ्यते। गोलकानां संरचनां तेषु विद्यमानानि छिद्राणि च दृष्ट्वा एते प्राचीनतोपगोला इति आशङ्का व्यक्ता क्रियते, किन्तु अस्याः विषये अद्यापि आधिकारिकं पुष्टिकरणं न जातम्।

प्रकरणस्य गम्भीरतां दृष्ट्वा पुलिसदलेन उत्खननस्थलस्य परितः सुरक्षावेष्टनं कृत्वा तत्र पुलिसकर्मचारिणः नियोजिताः। निर्माणकार्यं च साम्प्रतं स्थगितम् अस्ति। किमपि अप्रियं घटनं न भवेत् इत्युद्देश्येन ग्रामवासिनः घटनास्थलात् दूरं स्थापिताः।

नायबतहसीलदारः रामलखनवर्मा इत्यस्य नेतृत्वे राजस्वविभागस्य दलमपि घटनास्थलं प्राप्तवान्। दलस्य सदस्यैः प्राप्ताः सर्वे २९ गोलकाः सुरक्षितरीत्या बोरिषु स्थापिता कारिताः। प्रशासनपक्षतः अस्य प्रकरणस्य सूचना पुरातत्त्वसर्वेक्षणविभागस्य लखनऊकार्यालयाय अपि प्रदत्ता।

मुसाफिरखानायाः उपखण्डाधिकारी नितेशराजः उक्तवान् यत् भनौलीग्रामे उत्खननस्य समये २९ गोलाकाराः धातुवस्तूनि प्राप्तानि सन्ति, येषां भारः प्रायः अष्टतः दश किलोग्रामपर्यन्तं वर्तते। प्रकरणस्य परीक्षणार्थं भारतीयपुरातत्त्वसर्वेक्षणविभागाय सूचना प्रदत्ता अस्ति तथा विभागस्य दलं ग्रामं प्राप्य एतेषां वस्तूनां परीक्षणं करिष्यतीति अपेक्षा अस्ति।

अधुना सर्वेषां दृष्टयः पुरातत्त्वविभागस्य परीक्षणे केन्द्रिताः सन्ति। परीक्षणस्य अनन्तरमेव ज्ञातुं शक्यते यत् भूमेः अधः प्राप्ताः एते गुरुतरधातुगोलकाः वस्तुतः प्राचीनतोपगोला एव सन्ति अथवा कस्यचित् अन्यस्य कालखण्डस्य अथवा प्रयोजनस्य सम्बद्धानि वस्तूनि सन्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani