सारणम्, २० अगस्तमासः (हि.स.)। नगरस्य मध्ये स्थितं बाबाधर्मनाथधनीमन्दिरं लक्षशः श्रद्धालूनां कृते श्रद्धायाः अलौकिकशक्तेश्च महत्प्रतीकम् अस्ति। देवाधिदेवाय भगवते शिवाय समर्पितम् एतत् ऐतिहासिकं स्थानं केवलं सामान्यं देवालयं न, अपितु आस्थायाः, इतिहासस्य, लोकस्मृतेः, सन्तसाधनायाः तथा सनातनसंस्कृतेः समृद्धं जीवन्तं च तीर्थपरिसरत्वेन अस्ति। वंशेभ्यः वंशपर्यन्तम् एतत् स्थानं सारणस्य धार्मिकस्य संस्कृतेः च चेतनायाः प्रमुखं केन्द्रं वर्तते।

लोकमान्यतानुसारं प्राचीनकाले अस्मिन् स्थले अत्यन्तं सघनं वनम् आसीत्। कथ्यते यत् उत्खननसमये तत्र एकम् अलौकिकं शिवलिङ्गं प्रकटितम्। एतत् शिवलिङ्गं मानवैः निर्मितं न, अपितु स्वयंभू इति मन्यते।

प्राकट्यानन्तरं स्थानीयैः श्रद्धालुभिः अत्र मन्दिरस्य निर्माणं कारितम्, यत् समये समये जीर्णोद्धारितम्। वर्तमानमन्दिरस्य स्वरूपं प्रायः द्वि-त्रिशतवर्षप्राचीनं मन्यते।

जयप्रकाशविश्वविद्यालयस्य आङ्ग्लविभागाध्यक्षः मठ-मन्दिर-अन्वेषकश्च प्रो. डॉ. अमरनाथप्रसादः हिन्दुस्थानसमाचारस्य वार्ताहरं प्रति उक्तवान् यत् बाबाधर्मनाथधनीमन्दिरस्य महत्त्वम् एतदर्थमपि विशिष्टम् अस्ति यत् अत्र मन्दिरं समाधयः, पूजा साधना च, लोकविश्वासः सन्तपरम्परा च एकस्मिन् आध्यात्मिकस्तरे दृश्यन्ते।

सः उक्तवान् यत् शिवलिङ्गं यत्र सनातनचेतनायाः प्रतीकम् अस्ति, तत्र सन्तानां समाधयः त्यागस्य, तपस्यायाः आत्मानुभूतेश्च परम्परायाः स्मृतिं जीवन्तीं कुर्वन्ति। अस्मिन् दृष्टिकोणे एतत् स्थानं सारणस्य धार्मिकस्य संस्कृतेः च चेतनायाः महत्त्वपूर्णं केन्द्रम् अस्ति, यत् वंशेभ्यः वंशपर्यन्तम् आस्थायाः प्रकाशं संरक्षति।

अत्र आगतः श्रद्धालुः केवलं भगवतः शिवस्य दर्शनं कृत्वा न निवर्तते, अपितु सन्तपरम्परायाः छायामपि अनुभवति, या इमां भूमिं साधनया सिञ्चितवती। मन्दिरस्य घण्टानां ध्वनौ यत्र भक्तेः स्वरः श्रूयते, तत्र समाधीनां निस्तब्धतायां तपस्यायाः त्यागस्य च कथा श्रूयते।

श्रावणस्य पवित्रे मासे बिहारस्य कोणेभ्यः तथा समीपस्थात् उत्तरप्रदेशराज्यात् लक्षशः कांवडियाः श्रद्धालवश्च जलाभिषेकाय अत्र आगच्छन्ति। ‘हर हर महादेव’ इति गगनभेदीजयघोषेण, घण्टानां निनादेन तथा जलाभिषेकाय उत्सुकानां भक्तानां विशालया जनसमूहेन सम्पूर्णं वातावरणं शिवमयं भवति। भक्ताः बाबाधर्मनाथाय जलं, पुष्पाणि, बिल्वपत्राणि, फलानि नैवेद्यं च समर्प्य स्वमनोरथानां पूर्तये आशीर्वादं याचन्ते।

प्रतिदिनं सायंकाले आयोज्यमाना भव्या आरार्तिकी अत्र आध्यात्मिकानुभूतिं अधिकं गभीरां करोति। प्रज्वलितदीपानां ज्योतिः, धूपस्य सुगन्धः तथा भक्तानां सामूहिकमन्त्रघोषः सम्पूर्णं परिसरम् अलौकिकं करोति।

बाबायाः पुष्पैः, फलैः, मेवाभिः तथा मिष्टान्नैः क्रियमाणः विशेषभव्यः शृङ्गारः श्रद्धायाः सौन्दर्यस्य च अनूठं सङ्गमं प्रस्तौति।

अन्ते सः उक्तवान् यत् बाबाधर्मनाथ-धनीमन्दिरं केवलं मन्दिरम् इति कथनं तस्य व्यापकस्य आध्यात्मिकस्वरूपस्य सीमां निर्धारयितुं भवेत्। एतत् वास्तवतः भारतीयायाः आस्थायाः, सनातनसंस्कृतेः तथा सन्तसाधनायाः अखण्डं धरोहरस्थलम् अस्ति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan